اتا زاڭىمىزدىڭ 38-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تابيعاتتى ساقتاۋعا جانە تابيعات بايلىقتارىنا ۇقىپتى قاراۋعا مىندەتتى» دەپ ناقتىلانعان. سوندىقتان, ءتول مىندەتىمىزدى ادال اتقارىپ, جەتىسۋدىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن قالىپتى نورمادا ساقتاۋعا كۇش سالۋدامىز. ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىن ورىنداۋ بويىنشا بەلگىلەنگەن شارالاردى اتقارۋ دەپ ەسەپتەيمىز. باستى ۇستانىم – رەسۋرستاردى قولدانۋ بارىسىندا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا زاڭناما شەڭبەرىندە ىقپال ەتۋ, ناتيجەلى تەحنولوگيانى دۇرىس پايدالانىپ, ەكونوميكانى مودەرنيزاتسيالاۋعا تالپىنتۋ بولىپ تابىلادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋشىلارعا قويىلىپ ءارى باقىلاناتىن نەگىزگى تالاپ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي, جاقسى دا قولايلى, قالدىقسىز ءھام رەسۋرس ساقتايتىن تەحنولوگيانى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا 16 جوبا قارالدى. ولار رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن پوليمەرلىك قاپتاردى شىعاراتىن «ۋنيۆەرسال» جشس, بالىق وڭدەيتىن «يۋسكو لوگيستيك ينتەرنەشنل» اق, ەسىك جەمىس كونسەرۆىلەۋ كاسىپورنى, جۇك تاسيتىن اۆتوموبيل كولىگىن جانە اۆتوبۋستاردى قۇراستىراتىن «Hyundai» زاۋىتى, مايبۇرشاق وڭدەۋ زاۋىتى, مويناق گەس قۇرىلىسى, جەتىگەن-قورعاس تەمىرجولى قۇرىلىسى بولىپ تىزبەلەنە بەرەدى. جالپى, سوڭعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, ءتۇرلى قاجەتتىلىكتەرگە وراي اتموسفەرالىق اۋا قاباتىنا تۇراقتى تۇردە لاس زاتتار شىعاراتىن ءوندىرىس ورىندارى كوزدەرىنەن شامامەن – 30 مىڭ توننا (ليميت 83 مىڭ توننا), سونداي-اق, سۇيىق تۇرىندە توگىلەتىن لاس توگىندىلەر – 59 مىڭ توننا, جالپى ءوندىرىس قالدىقتارى 224 مىڭ توننا بولىپ شىعارىلۋدا. شىنى كەرەك, وبلىسىمىزداعى ءوندىرىس ورىندارى ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭا تەحنولوگيانى پايدالانا بىلگەندىكتەن بۇل كەلەڭسىزدىكتىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ازايۋدا. بىراق ونىمەن توقمەيىلسۋگە بولمايدى. ءتول مىندەتىمىزگە ساي 2012-2013 جىلدارى زاڭ تالابىنا سايكەس اتقارعان جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا الماتى وبلىستىق سوت جۇيەسىنە تابيعاتتى پايدالانۋشىلار تاراپىنان قورشاعان ورتاعا كەلتىرگەن 330011 ملن. تەڭگە كولەمىندەگى زالالدى وتەۋ جايلى 232 تالاپ جىبەرىلدى. بۇل كۇندەرى 290 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 22 اكىمشىلىك ءىس الماتى وبلىستىق ەكونوميكالىق سوتىندا قارالۋدا. زاڭدى بەلىنەن باسا ارەكەت ەتكەن 21 تۇلعانىڭ جۇمىسىن توقتاتۋعا وراي قاتتالىپ جىبەرىلگەن ماتەريالدىڭ 17-ءسىن سوت قاناعاتتاندىردى. 2013 جىلى مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاماعا تۇسكەن 199 جوبا بويىنشا 147 وڭ قورىتىندى شىعارىلدى, 4-ءۋى ماقۇلدانبادى. جوبالارعا الدىن الا جۇرگىزىلگەن ساراپتامانىڭ 21 قورىتىندىسىن تولىقتىرىپ, قوسىمشا ماتەريال دايىنداۋعا جىبەرىلدى. 38 جوبا قارالۋدا. 10 ماتەريالدى تاپسىرىس بەرۋشىلەر قايتارىپ الدى. قورشاعان ورتاعا ەميسسيا رۇقساتى بويىنشا 100 رۇقسات بەرىلسە, ءبىزدىڭ مامانداردىڭ قاراپ, ساراپتاۋىندا 8-ءى قالدى. قورشاعان ورتاعا ەميسسيا رۇقساتىن بەرەتىن پورتال «ە-ليتسەنزيالاۋ» فورماتىندا قۇرىلىپ, بەلگىلەنگەن ەرەجەگە ساي ەلەكتروندى فورماتتا ەميسسياعا رۇقسات بەرۋ جايلى تۇسىرىلگەن وتىنىشتەر بويىنشا 23 ساراپتاما قورىتىندىسى جانە 209 قاۋىپتى قالدىقتار تولقۇجاتتارىن تىركەۋ جۇرگىزىلدى. سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى قولدانۋ ءۇشىن جانە ەلەكتر قۋاتىن الۋ كەزىندە شىعاتىن زياندى تومەندەتۋ ماقساتىندا وبلىستا 8 گيدروەلەكترستانسا ىسكە قوسىلىپ, بارلىعى 28-گە جەتىپ, جالپى قۋاتتىلىعى 270 مەگاۆاتتى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق تالاپقا ساي كەلمەگەن ەكى ستانسانىڭ قۇجاتتارى قايتارىلدى. جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى بويىنشا وبلىستا 6 جەل ستانساسىن تۇرعىزۋ بەلگىلەندى. ەكولوگيالىق تالاپقا ساي سارقان گەس-2 قۇرىلىمى باستالىپ, ەسىك گەس-ءى قۇرىلىسى اياقتالدى. الماتى وبلىسى بويىنشا 2017 جىلى جالپى قۋاتتىلىعى 920 مۆت بولاتىن سۋدان, جەلدەن, كۇننەن قۋات الاتىن 23 شاعىن گەس قۇرىلىسى سالىنىپ ەكسپو-2017-گە ۇسىنىلادى دەپ جوسپارلانعان. سوندىقتان بۇل ءوندىرىس ورىندارىنىڭ العاشقى قۇجاتتارىنان باستاپ زاڭناما شەڭبەرىندە لايىقتى جۇمىس جۇرگىزۋىنە ءوز تاراپىمىزدان ءتول مىندەتىمىزگە ساي تالاپ تا قويۋدامىز. بالقاش تەس-ءى قۇرىلىسى جەتىسۋ عانا ەمەس رەسپۋبليكا ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى بولعاندىقتان وسى ءوندىرىس ورنى بويىنشا جاسالعان جوبانى مۇقيات تەكسەرۋدەمىز. وبلىستا ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس قورشاعان ورتاعا زياندى زاتتاردى شىعارۋدى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, الماتى وبلىسى بويىنشا 8 قالا, 180 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋ جۇمىسى قارقىندى جۇرۋدە. الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى اۋدانداردى گازداندىرۋ اياقتالۋدا, سونىمەن قاتار ءشيلىباستاۋ-تالدىقورعان گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءبىز بىرقاتار ءوندىرىس ورىندارى جانە الەۋمەتتىك, مادەني-تۇرمىستىق نىسانداردى گازداندىرۋ بويىنشا قۇجات جاسادىق. بۇگىنگى كۇنگە 110 گاز بەرۋ كوزى تىزىمدەلدى. 2013 جىلعا كۆوتالاردى ءبولۋ جوسپارىنا وبلىستان 8 كاسىپورىن ەنگەندىكتەن ەكولوگيالىق تالاپتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزدىك. قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيستىرلىگىنىڭ باستاعان شارالارىن ءوز وڭىرىمىزدە ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بارلىق ەلەكتر ستانسالارىنىڭ تەحنيكالىق ءاۋديتىن 2020 جىلعا دەيىن جۇرگىزۋ بەلگىلەندى. تەكەلى قالاسىنداعى قورعاسىن-مىرىش كومبيناتىنىڭ قالدىق قويماسى تۋرالى تۇرعىندار تاراپىنان كوپ نارازىلىق تۋعانى بەلگىلى. ءبىزدىڭ تالابىمىز بويىنشا سونىڭ بىرەۋى قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى, ەكىنشىسىندە باستالعان جۇمىس اياقتالىپ قالدى. وسىلايشا, ۇزاق ۋاقىت بويى قورشاعان ورتانى لاستاپ تۇرعان ولقىلىق جويىلىپ ولكەنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى جاقسارادى. الماتى – قۇلجا كۇرەجولىنىڭ بويىنداعى «تازار» پوليگونى الماتى اۋەجايىنان ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىندىگى جان-جاقتى دالەلدەنىپ, ءبىزدىڭ تالابىمىز بويىنشا اۋدانارالىق ارنايى سوت شەشىمىمەن پوليگون جابىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا قايتا قۇرۋعا باعىتتالعان جوبالىق قۇجاتتاردىڭ تەحنيكالىق نەگىزدەلۋى جانە وڭدەلۋى اياقتالدى. وبلىستىق بيۋدجەتتەن بۇل جۇمىستارعا 119 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, سونىڭ 11 ملن. تەڭگەسى يگەرىلدى. قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن 1.318,4 ملن. تەڭگە تولەم تۇسسە, وبلىس بيۋدجەتىنەن تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنا 903.1 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, زاڭ شەڭبەرىندە يگەرىلدى. ەلدى مەكەندەردە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى شىعارۋمەن اينالىساتىن تابيعات پايدالانۋشىلارعا تالاپ قويۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارمايتىنى راس. ۋاقىت اعىمىنا ساي 9 جىلدا 11 تيپتىك پوليگون سالىندى, ول ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن 1,2 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمسالدى. پوليگونداردى سالۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر ارقىلى 353 ورىن بەرىلگەنى – ءبىزدىڭ جۇمىستىڭ ناتيجەسى. بۇگىنگى كۇنى جەردى پايدالانۋ بويىنشا تاعى 187 مەملەكەتتىك اكت دايىندالدى. قورىتا ايتقاندا, وبلىس كولەمىندە ءىرى پروبلەمالىق ماسەلەلەر سوربۇلاق كولىنىڭ زياندىلىعىن ازايتۋ جانە بالقاش كولىنىڭ تابيعي قالپىن قورعاپ, بيوارتۇرلىگىن ساقتاۋ بولىپ سانالادى.
قاليجان مالىبەكوۆ,
الماتى وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى.
