رەفەرەندۋم-2022 • 13 مامىر، 2022

جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا باستايتىن جول

14071 رەت كورسەتىلدى

بۇعان دەيىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ەكى رەت رەفەرەندۋم جاريالانعان. ەندى، مىنە، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن 5 ماۋسىم كۇنى ءۇشىنشى رەت جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزىلەتىن بولدى. رەسپۋبليكانىڭ ساياسي جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ۇشىراتاتىن وسىناۋ تاعدىرشەشتى كەزەڭدە اmanat پارتياسى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ۇلت ۇستىنى بولعان زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن باس قوسىپ، اتا زاڭىمىز – كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى تالقىلادى.

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەدەن قۋاتتى پارلامەنتى بار پرە­زي­دەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋدى ۇندەيتىن رەفەرەندۋمدى جاريالاۋ – «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ كەزەكتى ءبىر جارقىن كورىنىسى ەكەنى ءسوزسىز. رەفەرەندۋمنىڭ ماقساتى – ساياسي، قۇقىقتىق جۇيەمىزدى جەتىلدىرۋ، كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاساۋ. وزگەرىستەر كونس­تيتۋتسياداعى 98 باپتىڭ ۇشتەن بىرىنە اسەر ەتەدى. بۇل جاڭا قازاق­ستان قۇرۋ جولىنداعى ەل دامۋى­نىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باس­قانىن بىلدىرەدى.

القالى جيىن تىزگىنىن Túrkis­tan گازە­تىنىڭ باس رەداكتورى باۋىرجان باباجان ۇلى ۇس­تادى. باسقوسۋدا العاش بولىپ ءسوز العان اmاnات پارتيا­سى­نىڭ حاتشىسى داۋلەت كارى­بەك رەفەرەندۋم وتكىزۋ بو­يىن­­شا پارتيا جانىنان قۇ­رىل­عان شتابتىڭ جۇمىسى مەن كۇن تارتىبىندە بەلگىلەنگەن شا­­را­لارعا قىسقاشا توقتالدى.

«رەفەرەندۋمعا وراي پارتيا جانىنان قوعامدىق شتاب قۇرىلىپ، ونى ساياسي ۇيىمنىڭ جەتەكشىسى ەرلان قوشانوۆ باسقاردى. شتابتىڭ قۇرامىندا 5 مىڭعا تارتا مۇشە بار، ولار الداعى كۇندەرى ەل مەن جەردى ارالاپ، حالىققا اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلەتىن وزگەرتۋلەردىڭ ءمانىن تۇسىندىرەدى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ازاماتتاردىڭ ايتقان ۇسىنىستارى مەن تالاپ-تىلەك­تەرى تالقىلانىپ، شەشىمىن كۇتكەن كۇردەلى ماسەلەلەر پارتيا باسشىلىعىنا جەتكىزىلەدى. ساياسي ۇيىمنىڭ مۇشەلەرى وسى ساپارىندا تەك رەفەرەندۋمدى ناسيحاتتاپ قويماي، ەلدىڭ اماناتىن دا ارقالاپ كەلەتىن بولادى»، دەپ ءسوزىن ساباقتادى داۋلەت كارىبەك.

پارتيا حاتشىسى سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ايماق­تاردى ارالاۋ شاراسى ەكى كەزەڭنەن تۇراتىنىن جەتكىزدى: ءبىرىنشىسى –12 مامىر مەن 20 مامىر ارالىعى، ەكىنشىسى – 26 مامىر مەن 3 ماۋ­سىم ارالىعى. ولار جەر-جەردە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن، اقساقالدارمەن، ەلدىڭ بەلسەندىلەرىمەن، قوعام قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ، كوپشىلىكتى تولعانتىپ جۇرگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى قوزعايدى.

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىر­الى كونس­تي­تۋتسيانىڭ جاڭارۋى ىرگەلى سي­پاتقا يە ەكەنىن جانە ول ەلدىڭ ­سايا­­سي­ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتە­تىنىن اتاپ ءوتتى. ول وسى شەشىم قابىلداۋ ۇردىسىنە حالىق­تىڭ ءوزى بەلسەنىپ قاتىسۋى كەرەك­تىگىنىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا توقتال­دى. سونداي-اق رەفەرەندۋم قوعامدى جان-جاقتى دەموكرا­تيا­لاندىرۋعا جانە جاڭا قازاق­ستاندى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ەسكە سالدى.

سەنات دەپۋتاتى نۇرتورە ءجۇسىپ اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن جا­ڭا­شىلدىقتاردىڭ ارقاسىندا حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسى جا­قىن­داي تۇسەتىنىن، ءوزارا ديالوگ ورنايتىنىن جەتكىزدى. سەناتور كونستيتۋتسيالىق سوت تورەلىگىنىڭ ەل يگىلىگى ءۇشىن ءتيىمدى جاقتارىنا توقتالدى. ال سەناتور ايگۇل قاپباروۆانىڭ ايتۋىنشا، ۇكىمەت زاڭ شىعارۋ بارىسىندا حالىقپەن تولىقتاي ساناسۋى ءتيىس.

«زاڭدا جەر قويناۋى، وسىم­دىكتەر مەن جانۋارلار الەمى، تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسى­لى دەگەن ءسوز بار. الايدا سونى­مەن قاتار مەملەكەت حالىق اتى­نان يەلىك جۇرگىزۋگە قۇقىلى دەپ جازىلعان. بۇل دا تالقىلاۋ­عا تۇراتىن ماسەلە. مىسالى، زاڭ دايىنداۋ بارىسىندا مينيستر­لىكتەر حالىقپەن ساناسپايدى، سودان ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەر، كەلىس­پەۋ­شىلىك تۋادى، داۋ شىعادى. سوندىقتان حالىقتىڭ تاعدىرىنا قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىنا حالىق ءوزى تىكە­لەي قاتىسىپ، حاباردار بولۋ كەرەك. قاراپايىم جۇرتشىلىق رەفە­رەندۋمنىڭ اشىق وتەتىنىنە تولىقتاي سەنىمدى بولۋى كەرەك»، دەدى سەنات دەپۋتاتى.

ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ جۋرناليستيكا جانە ساياسات­تانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قايرات ساق رەفەرەندۋم ارقىلى ءبىز بولاشاقتىڭ ىرگەتاسىن قالايتىندىعىمىزدى جەتكىزدى.

«الەۋمەتتىك جەلىدە ادامدار رەفەرەن­دۋمنىڭ اشىق جانە ءادىل وتەتىندىگىنە سەن­بەيدى. تۇرمىسى جۇدەۋ كوپشى­لىكتىڭ كۇما­نىن دە تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى شەنەۋنىكتەر حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن ەستۋدەن قالدى. دە­گەن­مەن دە ءبىز كەزىندە وسىنداي ساياسي وزگەرىستەر بولسا ەكەن دەپ ارمان­دادىق. قازىر مەملەكەت باس­شىسى جاعدايدى ءوز قولىنا نىق الدى. ەندى تۇرمىسىمىزدى تۇزەپ، جاعدايىمىزدى جاقسارتىپ الۋ ءۇشىن ەل پاتريوتتارى وسى مۇم­كىندىكتى قالت جىبەرمەي، ءوز پاي­دامىزعا اسىرۋىمىز كەرەك. بۇل – ءبىزدىڭ تاريحي ميسسيامىز. ءبىز بولاشاق ۇرپاقتىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپتىمىز»، دەدى ق.ساق.

موڭعول ەلىنەن قازاقستانعا كوشىپ كەلگەنىنە ءالى اي تولا قوي­ماعان اقىن سۇرا­عان راحمەت­ ۇلى سىرت جەردە جۇرگەن قان­داس­تا­رى­مىزدىڭ جاعدايى، ءتىل، ءدىل، ادەبيەت، مادە­نيەت، رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەسىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. ءسوزىن اتا زاڭىمىزعا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن نىعىرلاپ ­جازىپ قويۋ قاجەتتىگىن ايتىپ تۇيىندەدى.

جيىنعا قاتىسقان باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى، اقىن-جازۋشىلار كونستيتۋتسيادا بولاتىن وزگەرىستەر تۋرالى ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ، ەل ىشىندەگى وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى.

مەملەكەتتىك مودەلدى كەشەن­دى تۇردە وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كونستيتۋتسيالىق رەفورما – ادىلەتتى قازاقستان ۇستانىمىنىڭ باستاماسى دەۋگە نەگىز بار. ول بيلىكتىڭ وكى­لەتتى تار­ماقتارىن (پارلامەنت، ءماسليحات) ايتار­لىقتاي كۇشەيتەدى. سول ارقىلى كوپ­شىلىك حالىقتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە ارا­لاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جاڭار­تىلعان زاڭ اياسىندا بارلىق ساياسي كۇشتەر مەن پارتيالارعا دەربەستىك بەرىلۋى ەلدەگى ساياسي ۇيىمداردىڭ تەڭ دارەجەدە باسەكەگە ءتۇسىپ، دەموكراتيالىق ۇردىستەردى ۇدەتە تۇسەتىنى ءسوزسىز.

الداعى رەفەرەندۋم – جەكەلەگەن توپتار­دى كۇشەيتۋدى ەمەس، مەملەكەتىمىزدى جەتىل­دى­رۋدى، جاڭعىرتۋدى جانە نىعايتۋدى كوز­دەي­دى. سوندىقتان حالىق وسى مۇمكىندىكتى قۇر جىبەرمەي، 5 ماۋسىم كۇنى داۋىس بەرۋگە قا­تىسۋى ءتيىس.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار