تانكىشى ارۋلار

بۇل دەرەك بۇعان دەيىن ايتىلدى دا, جازىلدى دا. دەسەك تە, مۇنداعى جادىگەرگە بالاپ وتىر­عان گازەت قيىندىلارىن ءوز وقىر­ماندارىمىزعا ءبىر دۇركىن كوزايىم ەتسەك ارتىق بولماس. جالپى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك  سوعىسقا قاتىسقان قازاق قىزدارى تۋرالى ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. مىسالى, ۇلكەن اكادەميك-عالىم ادەبيەتشى قاجىم جۇماليەۆ سوعىس جىلدارىندا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن «مايدانداعى قازاق قىز­دارى» اتتى ماقالاسىندا:  «راۋزا شامشاتوۆا, ءاديا مولدا­عۇلوۆا ء(اليا شىعار), ەركە وراز­باەۆا, بايان بايعوجينا, بالشەكەر اح­مەتوۆا, ت.ب. قازاق قىزدارى ماي­داندا ەرلىك كورسەتتى. اسىرەسە بالشەكەر اعاسى ءولدى دەگەن قارا قاعاز كەلگەن ساتتە-اق: – قاندى قانمەن جۋامىن, – دەدى. مايدانعا كەتتى. بالشەكەر قازىر ءىىى ۋكراينا مايدانىنىڭ ءبىر بولىمشەسىندە جاۋمەن سوعىسىپ ءجۇر. وتكەن جىلى قىزىل جۇلدىز وردەنىن الدى» دەپ جازسا, اتالعان باسى­لىم­نىڭ 1944 جىلعى 13 ماۋسىم كۇنگى سانىندا ستارشينا ب.سا­عىن­دىقوۆتىڭ «سانيتاركا ءاسيا» اتتى جازباسى جاريالانىپتى. ون­دا مايدان دالاسىندا جارالى جاۋىن­گەرلەرگە كومەك كورسەتىپ جۇر­گەن باتىسقازاقستاندىق باتىر قىز ءاسيا بەكەتوۆا تۋرالى تەبىرىس­كە تولى تولعانىس ايتىلعان.

سول سياقتى جوعارىداعى تانكى­شى قىزدارعا توقتالار بولساق,  العاش رەت «سوۆەتتىك قاراعاندى» گازەتىنىڭ 1944 جىلعى 22 تامىز كۇنگى سانىنا مەدالدى سەرجانت توپاتاي ءجۇنىسوۆتىڭ «تانكىشى قازاق قىزدارى» اتتى ماقالاسى جارىق كورگەن.  ماقالادا اسكەري ءتىلشى: « ۇلى وتان ءۇشىن ۇرىستاردا قازاق قىزدارى دا ماڭگى وشپەس داڭققا بولەنۋدە. ولار وزدەرى­نىڭ جاستارىنا قاراماستان, سوعىس تەحنيكاسىن مەڭگەرىپ تانكىشى, ۇشقىش, اتقىش جانە داڭقتى بارلاۋشى بولىپ الدى. سولاردىڭ ءبىرى – كەۋدەسىندە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى جارقىراعان كوماندير, كىشى سەرجانت جامال بايتاسوۆا. جامالدى ءبىزدىڭ بولىمشەنىڭ جاۋىنگەرلەرى تەگىس بىلەدى. سوزگە شەشەن, ىسكە شەبەر جامال ز ۇلىم جاۋعا قارسى ۇرىستاردا ەرلىكتىڭ, تاباندىلىقتىڭ جانە قاجىر­لىلىقتىڭ ۇلگىلەرىن كورسەتۋدە» دەپتى. كىشى سەرجانت ج.بايتاسوۆا تانك كومانديرى بولسا كەرەك. ماقالادا بۇدان بولەك تانكىشى  كۇلجاميلا تالقانباەۆا مەن راديست ءجاميلا بەيسەنباەۆانىڭ ەسىمدەرى اتالادى. ال ءتورتىنشى ارۋ كۇلكەن توقبەرگەنوۆا اۆتور­دىڭ سيپاتتاۋىنشا بارلاۋشى بولعانعا ۇقسايدى. سەبەبى ول «ورتا بويلى, ك ۇلىمكوز كۇلكەن توقبەرگەنوۆا جاۋدىڭ تىلىنا كىرىپ, تانكتەرگە جول اشاتىن, ء«تىل» اكەلەتىن بارلاۋشى بولدى. بارلاۋ جۇمىستارىندا كو­مان­دوۆانيەنىڭ تاپسىرماسىن باتىر­لىقپەن ورىنداعانى  ءۇشىن ءۇش مارتە ناگرادتالعان» دەپ جازادى.

بۇل ماقالا وتىز جىل وت­كەن سوڭ مايدانگەر جازۋشى قال­مۇقان يساباەۆتىڭ كوزىنە تۇسەدى. ءسويتىپ, ول كىسى 1974 جىلى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە «قايدا ەكەن, قايدا سول ارۋ قىزدار؟» دەپ ماقا­لا جازىپ, ىزدەۋ سالادى. تا­بىل­مايدى. تەك قانا پروفەسسور ع.ابىشەۆتىڭ  1968 جىلى جارىق كور­گەن «پود زنامەنەم رودينى» اتتا مونوگرافياسىندا تانكىشى قىزداردىڭ ەرلىگى تۋرالى از عانا مالىمەت بار.

سوڭعى جىلدارى تانكىشى قىزداردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ زەرتتەپ جۇرگەن  تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زاۋرەش ساقتاعانوۆا جانە مايدانداعى قازاقستاندىق قىزدار جايلى زەرتتەپ جۇرگەن مامان دينا يگساتوۆالاردىڭ پايىمداۋىنشا, قاراعاندىلىق تانكىشى قىزدار ليتۆا جەرىندە قازا تاپقان كورىنەدى.