وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قوستانايداعى ازەربايجان «بەرليك» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جانىنان جاستار قاناتى ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز وسى جاستار ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى ءزۇلفيا نابيەۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدى.
– ءزۇلفيا, «بەرليك» ەتنومادەني ءبىرلەستىگىنىڭ جانىنان ونىڭ جاستار قاناتىن ۇيىمداستىرۋعا نە سەبەپ بولدى؟ قوستانايداعى وزگە 17 ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر جانىندا مۇنداي ۇيىم جوق قوي؟
– بۇل مەنىڭ ءوزىمنىڭ جەكە باستامام ەدى. مەن – «بەرليكتىڭ» جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىساتىنداردىڭ ءبىرىمىن. ماعان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنداعى, دوستىق ۇيىندەگى سان ۇلتتاردىڭ الۋان ءتۇرلى بوياۋلى, ءبىر مازمۇنداعى جۇمىستارى ۇنايدى. ەتنوسىمىزدىڭ جۇمىسىنا كوبىنە ءبىزدىڭ اتا-انالارىمىز, اتا-اجەلەرىمىز قاتىساتىن. مەن سەكىلدى جاستار دا كورىنىپ قالىپ جۇرەتىن. «پروگرەستى ادەتتە جاستار جاسايدى عوي, ۇلكەندەر بىزگە قارجى جاعىنان كومەكتەسسىن, اقىل-كەڭەسىن ايتسىن. ءبىز نەگە جۇمىستى جانداندىرمايمىز؟» دەپ ويلادىم دا, ازەربايجان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ جاستارىن جيناپ الىپ, وسى ويىمدى ايتتىم. بارلىعى دا كەلىسە كەتتى. سونىمەن, ءۇش جىلدان بەرى قىزىقتى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەمىز.
– سول قىزىقتى جۇمىستاردىڭ ءبىر-ەكەۋىن ايتا وتىرساڭ.
– جاستار قاناتى قۇرىلعان سوڭ, ارتىنشا ءبىز قوستانايدا تۇڭعىش رەت كاۆكاز حالىقتارىنىڭ فەستيۆالىن وتكىزدىك. كاۆكازدا قانشاما ۇلت تۇرادى عوي, سولاردىڭ اندەرىن شىرقاپ, بيلەرىن بيلەپ قوستاناي جۇرتىنا پاش ەتتىك. وسى فەستيۆالدىڭ ارقاسىندا قانشاما جاستار ءبىرى-بىرىمەن تانىستى, تالانتتاردى تاپتىق.
جاقىندا ناۋرىزدى دا كوڭىلدى, باي مازمۇندى ەتىپ وتكىزدىك. اقشا قار جاۋىپ تۇرعاندا ازەربايجان جاستارى اق كيىز ءۇيدىڭ الدىندا بيلەدىك. مەرەكەگە كەلگەندەردىڭ دەلەبەسى قوزىپ, ءبىزدىڭ بيىمىزگە بىرتە-بىرتە قوسىلا بەردى. ءبىز دە قازاقتار سەكىلدى تۇركى حالقىمىز عوي, سوندىقتان ناۋرىز تۋرالى تۇسىنىگىمىز وتە ۇقساس. ناۋرىز – جاڭارۋ مەرەكەسى. سوندىقتان وسى ناۋرىزدا كيىز ءۇيدىڭ الدىنا لاعىمەن اق ەشكى بايلاپ قويدىق. ۇلتتىق تاعامدار دايىندادىق. وسىنىڭ بارلىعى ەسكەرىلىپ, ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزۋ جونىندە ەتنوستار اراسىندا دوستىق ءۇيى ۇيىمداستىرعان بايقاۋدا ازەربايجاندار ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.
ۇلتتىق فەستيۆالدەر مەن باسقا دا شارالاردى وتكىزگەندە ونىڭ سىرتقى بوياۋى عانا ۇلتتىق بولعانىمەن, ونىڭ مازمۇنى تەرەڭدە. الدىمەن ءوزىمىزدىڭ سۋىن سۋلاپ وتىرعان قازاقستانداعى بەيبىت ءومىردى جىرلايمىز, قازاقستاننىڭ دامۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋدى, ەلباسىنىڭ جولداۋلارىندا ايتىلعان باسىمدىقتاردىڭ جۇزەگە اسۋىن, حالىق دوستىعىن ناسيحاتتايمىز. ءوزىمىزدىڭ تاريحي وتانىمىزدى دا ۇمىتپايمىز. قوستانايدا ءوتىپ جاتاتىن ءتۇرلى مەرەكەلىك شارالار ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ءداستۇر-سالتى, مادەنيەتى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمەن تۇرلەنىپ كەتەدى. ءار قازاقستاندىق وسىنى باعالاي ءبىلۋى ءتيىس.
– جاستار ازەربايجان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ قازاقستانعا كەلۋ تاريحىن بىلە مە؟
– جاستار ءوز ۇلتىنىڭ وتكەنىن, جالپى تاريحتى ءبىلۋ رۋحاني بايلىق ەكەنىن تۇسىنگەنى ابزال. ازەربايجانداردى دا سوعىس جىلدارى قازاقستانعا كۇشتەپ كوشىرگەن عوي. ولاردى نەگىزىنەن الماتى مەن وڭتۇستىك قازاقستانعا توككەن ەكەن. ال قوستانايعا ازەربايجاندار وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارى تىڭ جەرلەردى يگەرۋ كەزىندە جانە 70-ءشى جىلدارى اۋىلداردا قۇرىلىس كوپ جۇرگەن كەزدە كەلگەن. قازىر وبلىستا 3,5 مىڭداي ازەربايجان تۇرادى. بارلىعى دا جاقسى تۇرمىستا, كوپشىلىگىنىڭ ءوزىنىڭ بيزنەسى بار. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
– ءزۇلفيا, ازەربايجان جاستارى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالاي ءتۇسىنەدى؟
– ءبىز, ازەربايجان جاستارى – نەگىزىنەن قازاقستاندا تۋعان ۇرپاقپىز. سوندىقتان اتا-انالارىمىزعا قاراعاندا دا قازاقستان ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە تىم جاقىن دەسەك, كىم تالاسا الادى؟ ءبىز ازەربايجاندا تۋعان جوقپىز, ءبىز ونى اتا-انالارىمىزدىڭ اڭگىمەسى مەن كىتاپتان عانا بىلەمىز. اندا-ساندا بارىپ-كەلگەندە كورەمىز. ءبىزدىڭ تۋعان جەرىمىز – قازاقستان! مىسالى, مەن قوستاناي وبلىسىنداعى, سارىكول اۋدانىندا تۋىپ-ءوستىم. مەن ءۇشىن جەر ءجانناتى – سارىكول ىسپەتتى. ونىڭ بارلىق وي-شۇقىرى ماعان تانىس.
ءبىزدىڭ قوستانايداعى ازەربايجان جاستارى قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرىپ كەلەدى. ونىڭ سەبەبى بار. ويتكەنى, ءبىز دە تۇركىتىلدەسپىز. قازاقتارمەن ءتۇبىمىز ءبىر. ەكىنشىدەن, اتا-انالارىمىزدىڭ كوپشىلىگى قوستانايعا وڭتۇستىك وبلىستاردان كەلگەن, ولار قازاق تىلىندە جاقسى سويلەيدى. سوڭعى جىلدارى جاستار دا وڭتۇستىكتەن كەلىپ جاتىر. سوندىقتان دوستىق ۇيىندە مەملەكەتتىك تىلدەن بايقاۋ بولعاندا ءبىزدىڭ ەتنوس وكىلدەرى بايگەنى بەرمەيدى.
– ازەربايجانداردىڭ قوستانايلىقتار ءۇشىن قىزىقتى داستۇرلەرىن اتايسىڭ با؟
– ءبىز انار كۇنىن وتكىزدىك. انار جەمىسى ازەربايجانداردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى دەسە دە بولادى. بۇل قازان ايىندا وتەدى. ازەربايجاننىڭ گەوكچاي اۋدانىندا انار كوپ وسىرىلەدى. ونىڭ جۇزدەن استام ءتۇرى بار. وسى كۇنى كۇلكىلى, كوڭىلدى مەرەكە وتەدى. انار جەۋدەن جارىس بولادى, ءان-بي دە مەرەكەنى قىزدىرا تۇسەدى. حالىقتىق مەرەكە عوي, سوندىقتان ول جۇرەككە دە جاقىن.
ءبىزدىڭ جاستار قاناتى مەرەكەلەردەن قالىس قالعان ەمەسپىز جانە ىلعي ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەمىز. ادامدار ارالاسقاندا, بىرگە بولعاندا بىرلىك نىعايا تۇسەدى.
اڭگىمەلەسكەن
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
– ءزۇلفيا, «بەرليك» ەتنومادەني ءبىرلەستىگىنىڭ جانىنان ونىڭ جاستار قاناتىن ۇيىمداستىرۋعا نە سەبەپ بولدى؟ قوستانايداعى وزگە 17 ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر جانىندا مۇنداي ۇيىم جوق قوي؟
– بۇل مەنىڭ ءوزىمنىڭ جەكە باستامام ەدى. مەن – «بەرليكتىڭ» جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىساتىنداردىڭ ءبىرىمىن. ماعان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنداعى, دوستىق ۇيىندەگى سان ۇلتتاردىڭ الۋان ءتۇرلى بوياۋلى, ءبىر مازمۇنداعى جۇمىستارى ۇنايدى. ەتنوسىمىزدىڭ جۇمىسىنا كوبىنە ءبىزدىڭ اتا-انالارىمىز, اتا-اجەلەرىمىز قاتىساتىن. مەن سەكىلدى جاستار دا كورىنىپ قالىپ جۇرەتىن. «پروگرەستى ادەتتە جاستار جاسايدى عوي, ۇلكەندەر بىزگە قارجى جاعىنان كومەكتەسسىن, اقىل-كەڭەسىن ايتسىن. ءبىز نەگە جۇمىستى جانداندىرمايمىز؟» دەپ ويلادىم دا, ازەربايجان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ جاستارىن جيناپ الىپ, وسى ويىمدى ايتتىم. بارلىعى دا كەلىسە كەتتى. سونىمەن, ءۇش جىلدان بەرى قىزىقتى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەمىز.
– سول قىزىقتى جۇمىستاردىڭ ءبىر-ەكەۋىن ايتا وتىرساڭ.
– جاستار قاناتى قۇرىلعان سوڭ, ارتىنشا ءبىز قوستانايدا تۇڭعىش رەت كاۆكاز حالىقتارىنىڭ فەستيۆالىن وتكىزدىك. كاۆكازدا قانشاما ۇلت تۇرادى عوي, سولاردىڭ اندەرىن شىرقاپ, بيلەرىن بيلەپ قوستاناي جۇرتىنا پاش ەتتىك. وسى فەستيۆالدىڭ ارقاسىندا قانشاما جاستار ءبىرى-بىرىمەن تانىستى, تالانتتاردى تاپتىق.
جاقىندا ناۋرىزدى دا كوڭىلدى, باي مازمۇندى ەتىپ وتكىزدىك. اقشا قار جاۋىپ تۇرعاندا ازەربايجان جاستارى اق كيىز ءۇيدىڭ الدىندا بيلەدىك. مەرەكەگە كەلگەندەردىڭ دەلەبەسى قوزىپ, ءبىزدىڭ بيىمىزگە بىرتە-بىرتە قوسىلا بەردى. ءبىز دە قازاقتار سەكىلدى تۇركى حالقىمىز عوي, سوندىقتان ناۋرىز تۋرالى تۇسىنىگىمىز وتە ۇقساس. ناۋرىز – جاڭارۋ مەرەكەسى. سوندىقتان وسى ناۋرىزدا كيىز ءۇيدىڭ الدىنا لاعىمەن اق ەشكى بايلاپ قويدىق. ۇلتتىق تاعامدار دايىندادىق. وسىنىڭ بارلىعى ەسكەرىلىپ, ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزۋ جونىندە ەتنوستار اراسىندا دوستىق ءۇيى ۇيىمداستىرعان بايقاۋدا ازەربايجاندار ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.
ۇلتتىق فەستيۆالدەر مەن باسقا دا شارالاردى وتكىزگەندە ونىڭ سىرتقى بوياۋى عانا ۇلتتىق بولعانىمەن, ونىڭ مازمۇنى تەرەڭدە. الدىمەن ءوزىمىزدىڭ سۋىن سۋلاپ وتىرعان قازاقستانداعى بەيبىت ءومىردى جىرلايمىز, قازاقستاننىڭ دامۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋدى, ەلباسىنىڭ جولداۋلارىندا ايتىلعان باسىمدىقتاردىڭ جۇزەگە اسۋىن, حالىق دوستىعىن ناسيحاتتايمىز. ءوزىمىزدىڭ تاريحي وتانىمىزدى دا ۇمىتپايمىز. قوستانايدا ءوتىپ جاتاتىن ءتۇرلى مەرەكەلىك شارالار ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ءداستۇر-سالتى, مادەنيەتى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمەن تۇرلەنىپ كەتەدى. ءار قازاقستاندىق وسىنى باعالاي ءبىلۋى ءتيىس.
– جاستار ازەربايجان ۇلتى وكىلدەرىنىڭ قازاقستانعا كەلۋ تاريحىن بىلە مە؟
– جاستار ءوز ۇلتىنىڭ وتكەنىن, جالپى تاريحتى ءبىلۋ رۋحاني بايلىق ەكەنىن تۇسىنگەنى ابزال. ازەربايجانداردى دا سوعىس جىلدارى قازاقستانعا كۇشتەپ كوشىرگەن عوي. ولاردى نەگىزىنەن الماتى مەن وڭتۇستىك قازاقستانعا توككەن ەكەن. ال قوستانايعا ازەربايجاندار وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارى تىڭ جەرلەردى يگەرۋ كەزىندە جانە 70-ءشى جىلدارى اۋىلداردا قۇرىلىس كوپ جۇرگەن كەزدە كەلگەن. قازىر وبلىستا 3,5 مىڭداي ازەربايجان تۇرادى. بارلىعى دا جاقسى تۇرمىستا, كوپشىلىگىنىڭ ءوزىنىڭ بيزنەسى بار. وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
– ءزۇلفيا, ازەربايجان جاستارى قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالاي ءتۇسىنەدى؟
– ءبىز, ازەربايجان جاستارى – نەگىزىنەن قازاقستاندا تۋعان ۇرپاقپىز. سوندىقتان اتا-انالارىمىزعا قاراعاندا دا قازاقستان ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە تىم جاقىن دەسەك, كىم تالاسا الادى؟ ءبىز ازەربايجاندا تۋعان جوقپىز, ءبىز ونى اتا-انالارىمىزدىڭ اڭگىمەسى مەن كىتاپتان عانا بىلەمىز. اندا-ساندا بارىپ-كەلگەندە كورەمىز. ءبىزدىڭ تۋعان جەرىمىز – قازاقستان! مىسالى, مەن قوستاناي وبلىسىنداعى, سارىكول اۋدانىندا تۋىپ-ءوستىم. مەن ءۇشىن جەر ءجانناتى – سارىكول ىسپەتتى. ونىڭ بارلىق وي-شۇقىرى ماعان تانىس.
ءبىزدىڭ قوستانايداعى ازەربايجان جاستارى قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرىپ كەلەدى. ونىڭ سەبەبى بار. ويتكەنى, ءبىز دە تۇركىتىلدەسپىز. قازاقتارمەن ءتۇبىمىز ءبىر. ەكىنشىدەن, اتا-انالارىمىزدىڭ كوپشىلىگى قوستانايعا وڭتۇستىك وبلىستاردان كەلگەن, ولار قازاق تىلىندە جاقسى سويلەيدى. سوڭعى جىلدارى جاستار دا وڭتۇستىكتەن كەلىپ جاتىر. سوندىقتان دوستىق ۇيىندە مەملەكەتتىك تىلدەن بايقاۋ بولعاندا ءبىزدىڭ ەتنوس وكىلدەرى بايگەنى بەرمەيدى.
– ازەربايجانداردىڭ قوستانايلىقتار ءۇشىن قىزىقتى داستۇرلەرىن اتايسىڭ با؟
– ءبىز انار كۇنىن وتكىزدىك. انار جەمىسى ازەربايجانداردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى دەسە دە بولادى. بۇل قازان ايىندا وتەدى. ازەربايجاننىڭ گەوكچاي اۋدانىندا انار كوپ وسىرىلەدى. ونىڭ جۇزدەن استام ءتۇرى بار. وسى كۇنى كۇلكىلى, كوڭىلدى مەرەكە وتەدى. انار جەۋدەن جارىس بولادى, ءان-بي دە مەرەكەنى قىزدىرا تۇسەدى. حالىقتىق مەرەكە عوي, سوندىقتان ول جۇرەككە دە جاقىن.
ءبىزدىڭ جاستار قاناتى مەرەكەلەردەن قالىس قالعان ەمەسپىز جانە ىلعي ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەمىز. ادامدار ارالاسقاندا, بىرگە بولعاندا بىرلىك نىعايا تۇسەدى.
اڭگىمەلەسكەن
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
