ءالى كۇنگە دەيىن وسىعان ميىم جەتپەيدى. سەبەبى بۇل – ەشقانداي قيسىنعا كەلمەيتىن ارەكەت. مەنىڭشە, قاڭتار وقيعاسى كەزىندە قانشاما قاراپايىم جىگىت جات يدەولوگياداعى كۇشتەردىڭ جەتەگىندە كەتتى. ولار الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى شەشىلمەي, جۇمىسسىزدىقتان, جوقشىلىقتان شارشاعان قازاقتىڭ جاستارى ەدى. دەگەنمەن بۇل باسقا اڭگىمە... قالاي ايتقاندا دا ولار ءوزىنىڭ كيەلى توپىراعىنا, قاستەرلى قالاسىنا مۇنشا اياۋسىزدىق تانىتپاسا كەرەك. ولاردىڭ كوڭىلىندەگى رەنىشىن پايدالانعان ىشىمىزدەگى ءھام سىرتىمىزداعى جات كۇشتەر جاعدايدى ءوز پايداسىنا بۇرعىسى كەلگەنىن كورىپ وتىرمىز. مۇنى جايدان-جاي تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعانىمىز جوق. ءدال وسى قاڭتارداعى جاعداي حالقىمىزعا بىرلىك دەيتىن قاستەرلى ۇعىمنىڭ اۋاداي قاجەت ەكەنىن كورسەتتى. ىنتىماققا ۇيىسىپ, ءبىر تۋدىڭ استىنا جينالۋ – ءبىزدىڭ باستى باعدارىمىزعا اينالۋعا ءتيىس.
الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردان دا ساباق العانىمىز ءجون. ۋكرايناداعى دۇربەلەڭنىڭ حابارىن كۇن سايىن الىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. الەمنىڭ باسقا ءبىر بولشەگىندە وتىرساق تا اتالعان جايعا جانىمىز اۋىرادى. بۇل ءبىزدىڭ دە جۇرەگىمىزگە جۇك, سانامىزعا سالماق سالدى. وسى جەردە نە تۇيەمىز؟ ۇلتتىق قاسىرەت ۇلتتاردى بىرىكتىرەدى. ەندەشە ءبىز دە 70 جىل بويى كەڭەس زامانىندا, تاريحىمىزدى قاسىرەتپەن ايعىزداعان اشارشىلىقتا از زارداپ شەككەنىمىز جوق. ءبىزدىڭ بۇل قاسىرەتىمىز ءوز دەڭگەيىندە مويىندالسا, الەم بىزگە دە ەلەڭ ەتە قالار ەدى. قولدا بار دەرەكتەردى سارالار بولساق, 5 ميلليون ادامنىڭ قىرىلۋى – ورنى تولماس ايانىشتى تاريح. البەتتە ونىڭ ءبارى تۇگەل قازاق دەۋگە بولمايدى. 200 مىڭعا جۋىق ورىس حالقىنىڭ دا وكىلى قىرىلدى دەگەن تاريحي دەرەك بار. ويتكەنى بۇل ستالين باسقارعان كوممۋنيستىك-بولشەۆيكتىك جۇيەنىڭ شارۋالارعا جاسالعان اۋىر قياناتى بولدى. قيلى كەزەڭدەردەگى ۇلتتىق قاسىرەت, تاريحتا بولىپ جاتقان وقيعالار بىزگە ساباق بولۋعا ءتيىس.
بيىل 1932 جىلعى اشارشىلىققا 90, 1921 جىلعى اشارشىلىققا 100 جىل تولادى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى اشارشىلىق اقيقاتىن ءالى دە اشا ءتۇسۋىمىز كەرەك دەگەن بولاتىن. مامىر ايىنىڭ 31-دەگى اشارشىلىق جانە قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى ۇلتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن تاريحي كۇنگە اينالسا دەر ەدىم. قازاق قاسىرەتى ءسوزسىز ۇلتىمىزدىڭ باسىن بىرىكتىرەدى. سوندىقتان بۇعان ەش جالتاقتاماي, اتالعان داتانى جازىقسىز قۇربان بولعان 5 ميلليون ادامدى جوقتايتىن, سولارعا ارناپ دۇعا وقىلاتىن, سولارعا ارناپ پارلامەنت مىنبەرىندە 1 مينۋت ۇنسىزدىك جاريالاناتىن كۇنگە اينالدىرۋعا ءتيىسپىز. وسىنداي داتالاردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتا تۇسەدى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى مۇنىڭ ارتىندا تۇتاس حالىقتىڭ تاعدىرلى تاريحى, بەس ميلليون ادامنىڭ ارۋاعى تۇر.
بىرلىك تۋرالى ايتقاندا مىنا نارسەنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بىرلىگى جوعالعان ەل بارىنەن ايىرىلادى. تاعى دا سول قاڭتار وقيعاسى كەزىندە بەلگىلى قۇرىلىمداردىڭ باسشىلىعىندا جۇرگەن ازاماتتار ەل پرەزيدەنتىنە, مەملەكەتكە ادالدىق تانىتپاعانى ايتىلىپ جاتىر. «ىشتەن شىققان جاۋ جامان» دەگەن وسى. وتكەن كۇندەردىڭ تىزبەگىن كوز الدىمىزدان وتكىزىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جينايتىن, بولاشاققا بايىپپەن قارايتىن كەز الدەقاشان جەتتى. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە: «حالقىمنىڭ الدىنداعى پرەزيدەنتتىك تە, پەرزەنتتىك تە پارىزىمدى وتەۋگە ءتيىسپىن» دەگەنى بار. سىن ساعاتتا پرەزيدەنتىمىز باتىل قادامعا بارماعاندا مەملەكەتىمىز بولشەكتەنىپ, تىستەگەننىڭ اۋزىندا, ۇستاعاننىڭ قولىندا كەتەر ەدى. مۇنى ويلاۋدىڭ ءوزى ماسقارا. باستىسى, بۇل توڭكەرىستەن امان شىقتىق. ەندىگى جەردە ۇكىمەت جاستارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك پروبلەماسىن شەشۋگە كۇش سالۋى كەرەك. بۇل ءسوزسىز جاستاردى بىرلىككە الىپ كەلەدى, ولار بىرلىك ءۇشىن كۇرەسەتىن ميلليونداعان ساربازدارعا اينالادى.
سماعۇل ەلۋباي,
جازۋشى
