ەكونوميكا • 29 ءساۋىر، 2022

اۆتوموبيل ءوندىرىسى: وتاندىق ونىمگە وزگە ەلدەن سۇرانىس بار

101 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاندا اۆتوكولىك ماسەلەسى كەيىنگى ءۇش ونجىلدىقتا تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپتى دەپ ايتا المايمىز. تۇتىنۋشىلاردى بارىنەن بۇرىن قوس بۇيىردەن قىسىپ تۇرعان قىمباتشىلىق قينايدى. جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيە باعدارلاماسىنىڭ ءوزىن جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىق سانايتىندار بار. سوعان قاراماستان قازاقستاندا اۆتوكولىكتەر مەن اۋىلشارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ ءىسى كەنجەلەپ قالعان جوق. بۇل تۋرالى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا باياندالىپ، وتاندىق ءاۆتووندىرىستىڭ بۇگىنگى حال-احۋالى، جاي-جاپسارى ايتىلدى.

– 2021 جىلى وتاندىق اۆتوموبيل ءوندىرىسى 93 مىڭ بىرلىك­تى قۇرادى. بۇل 2020 جىلعا قارا­عاندا 20%-عا جوعارى. بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا قازاقستان اۋماعىندا 22 239 بىرلىك تەحنيكا ءوندىرىلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 12،4%-عا ار­تىق. رەسمي ديلەرلەردىڭ جاڭا اۆتو­موبيلدەردى ساتۋداعى وتان­دىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 2021 جىلى 65%-دى قۇرادى. بۇل رەتتە، B جانە C سىندى ەڭ تانىمال ساناتتارداعى وتاندىق جەڭىل اۆتوموبيلدەردىڭ ۇلەسى 75%-دى قۇرادى، – دەدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيسترلىگىنىڭ يندۋستريالىق دامۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ساپاربەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان­دىق اۆتوونەركاسىپتىڭ ءونىمى شەت مەملەكەتتەردە دە سۇرانىسقا يە. ماسەلەن، 2021 جىلدىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا، قازاقستاندىق اۆتوموبيلدەردىڭ ەكسپورتتى 49%-عا ءوسىپ، 12 103 بىرلىكتى قۇرادى. ال 2020 جىلى نەبارى 8 122 بىرلىك اۆتوكولىك ەكسپورتتالعان بولاتىن. وتاندىق ونىمدەر نەگىزىنەن رەسەي فەدەراتسياسى، وزبەكستان، بەلارۋس سىندى مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالدى.

– بۇگىندە الەمدە ميكروچيپ­تەر­دىڭ (جارتىلاي وتكىزگىشتەردىڭ) جەتىسپەۋشىلىگىنەن اۆتوكولىك تاپشىلىعى، سونداي-اق اۆتوموبيلدەر مەن كومپونەنتتەردى جەت­­كىزۋ بويىنشا لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ بۇزىلۋى بايقالادى. بۇل رەتتە اۆتووندىرۋشىلەر وتان­دىق اۆتوكاسىپورىندار ءۇشىن قۇرامداس بولشەكتەردى جەتكىزۋ كۆوتالارىن ۇلعايتۋ جونىندە تۇ­راقتى تۇردە كەلىسسوزدەر جۇر­گىزىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان وتان­دىق وندىرۋشىلەر 2022 جىلى شامامەن 109 مىڭ دانا جەڭىل اۆتوكولىك قۇراستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر، – دەدى سپيكەر.

و.ساپاربەكوۆ ەلىمىزدەگى جەڭىل­دەتىلگەن اۆتونەسيەلەۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. 2015 جىلدان باستاپ قازاقستاندا جە­ڭىل­دەتىلگەن اۆتونەسيەلەۋ باعدار­لاماسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن.

– اتالعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2021 جىلدىڭ مامىر ايىنا دەيىن باس-اياعى 82 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل 31 ناۋرىزىنداعى جاعداي بويىنشا اتالعان سوماعا 30 مىڭ اۆتوكولىك ساتىپ الىندى. قاراجاتتىڭ رەۆولۆەرلىك اينالىمى ەسەبىنەن 162 ملرد تەڭگەگە نەسيە بەرىلدى. ياعني وتەلگەن سوما ءوتىنىش بەرۋشى­لەردىڭ جاڭا نەسيەلەرىنە جۇم­سالادى. قولجەتىمدى كولىكتەردىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇكىمەت جەڭىلدەتىلگەن اۆتو­نەسيە­لەۋدىڭ جاڭا باعدارلاما­سىنىڭ ىسكە قوسىلعانى تۋرالى حابارلادى. باعدارلاما «حالىق بانك»، «ەۋرازيالىق بانك»، Jusan بانك، Bank Center Credit، Forte bank سىن­دى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ار­قىلى ىسكە اسىرىلادى. سونى­مەن قاتار ەل ۇكىمەتى بيىل 15 ساۋىردە قاۋلى قابىلداپ، وندا «جاسىل دامۋ» وپەراتورىنىڭ قارا­جاتى ەسەبىنەن 100 ملرد تەڭگە مول­شەرىندە اۆتونەسيەلەۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى قولعا الىندى. بۇعان قوسا 30 ملرد تەڭگە مول­شەرىندە اۆتوبۋس پاركىن جا­ڭارتۋعا ليزينگتىك قارجىلان­دى­رۋ كوزدەلدى. باعدارلاماعا بۇعان دەيىنگى باعدارلاماعا قا­تىس­قاندار دا قاتىسا الادى. ەلەكتروندى كەزەك جاسالادى، – دەدى سپيكەر.

باعدارلامانىڭ نەگىزگى شارتتارى: جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ 1 بىرلىگى ءۇشىن قارجىلاندىرۋ سوماسى 10 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. ءبىر نەسيە الۋشىعا ەكى جىل ىشىندە ءبىر رەتتەن ارتىق نەسيە بەرىلمەيدى. قارجىلاندىرۋ مەرزىمى 7 جىلدان اسپايدى. باستاپقى جارنا 0%-دا باستالادى. اۆتوكولىكتىڭ قۇنى 15 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. قازىرگى كەزدە باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «جاسىل دامۋ» اق قاجەتتى قاراجاتتى بەرۋمەن بايلانىستى ءراسىم جۇرگىزىلۋدە.

– وتكەن 10 جىلدا ءبىزدىڭ كاسىپ­ورىندار ءىرى توراپتى جانە ۇساق توراپتى قۇراستىرۋدى مەڭ­گەردى. قازاقستان اۋماعىندا اۆتوونەر­كاسىپتىڭ «جەرگىلىكتى قامتۋ» دەڭ­گەيى ورتا ەسەپپەن 33%-دى قۇ­رايدى. ال كەيبىر مودەلدەر بو­يىن­شا 50%-عا دەيىن جەتەدى. بۇل رەتتە «جەرگىلىكتى قۇرام» ۇعىمى مەن «لوكاليزاتسيا» ۇعىمىن اجىراتا ءبىلۋ قاجەت. جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ەسەپتەۋدىڭ بەكىتىلگەن ادىستەمەسى بار. ول تەك تاۋارلار ەسەبىنەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قازاقستانداعى قوسىلعان قۇننان دا ەسەپتەلەدى. ماسەلەن، جۇمىس ورىندارى، جالاقى، اۆتوموبيل جاساۋ شىعىستارى. لوكاليزاتسياعا كەلەتىن بولساق، وعان دامىعان تەحنولوگيالار مەن باسقا پروتسەس­تەر، سونىڭ ىشىندە دانەكەرلەۋ، بوياۋ جانە قۇراستىرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. شاعىن توراپتى قۇراستىرۋ شامامەن 1000 وپەراتسيادان تۇرادى، – دەدى سپيكەر.

بۇگىندە ەلىمىز قۇرامداس بولىك­تەر ءوندىرىسىن دامىتۋ بو­يىنشا قوسىمشا مىندەتتەمەلەر بار جاڭا كەزەڭگە كوشىپ جاتىر. مىسالى، اۆتوونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماشيناسىن جاساۋ كەزىندە اككۋمۋلياتور، اليۋميني ديسكىلەر، پلاستيكالىق بولشەكتەر، دەستەلەگىشتەر، سۋ جانە ماي سورعىلارى، موتور استى رامالارى، مايلار سىندى وتاندىق ءوندىرىستىڭ فيلترلەرى تەحنيكاعا ورناتىلدى.

– بۇعان قوسا، 2021 جىلعى ناۋ­رىزدا «اگروماشحولدينگ KZ» اق بازاسىندا اۆتوموبيلدەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا­لارىن جاساۋعا ارنالعان كومپونەنت­تەردى ءوندىرۋ بويىنشا قوستاناي قالاسىندا وقشاۋلاۋ ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلدى. 2021 جىلعى ساۋىردە ساران قالاسىندا شينا شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. 2024 جىلى قوستاناي وبلىسىندا «كاماز» جاق بىرلە­سىپ، قوزعالتقىش بولشەكتەرى مەن بەلدەمەنى شويىننان قۇيۋ جوسپارلانىپ وتىر، – دەدى و.ساپاربەكوۆ.

كومپونەنتتىك بازانى دامىتۋ بويىنشا باسقا دا جوسپارلار بار. ماسەلەن، رەزەڭكە جانە پلاستيك ينتەرەر بولشەكتەرىن، اينەك، ورىندىق، كابينا، ديسكىلەر، شتامپتاۋ بولشەكتەرىن شىعارۋ كوزدەلۋدە.

– جاڭا گەوساياسي جانە ەكو­نوميكالىق فاكتورلارعا بايلانىستى ادامداردىڭ كوبى جاڭا ءوندىرىس الاڭدارىن اشۋ جايلى ويلانا باستادى. قازاقستان جاڭا ءارى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوندىرىس الاڭ­دارىن قۇرۋ باستاماسىنا ار­­ق­ا­شان اشىق. اۆتوونەركاسىپتەگى الە­ۋەت­تى سەرىكتەستەر ءتىپتى بىرقاتار بولاشاعى بار باستامالارعا ءۇمىت ارتا توقتالدى. قازاقستاندا ءوز ءوندىرىسىن وقشاۋلاۋعا شەشىم قابىلداعان ينۆەستورلار ءۇشىن جەڭىلدىكتەر، پرەفەرەنتسيالار جانە باسقا دا ىنتالاندىرۋ شارالارى ۇسىنىلادى، – دەدى سپيكەر.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار