پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل كازانتسەۆ كەيىنگى ءۇش جىلدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 206 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, 2,5 مىڭنان استام جوبا جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل 250 تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق نىساندى, 676 الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم نىسانىن جانە 1,7 مىڭنان استام كولىك ينفراقۇرىلىمى نىسانىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.
پارلامەنتتەگى بۇل جيىندا دەپۋتاتتار الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ورىنداۋ بارىسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى.
«بۇكىل اۋىلدىڭ ىشىنەن دامۋ الەۋەتى بار 3,5 مىڭ اۋىل تاڭدالدى. ولاردا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 89 پايىزى تۇرادى. وسى 3,5 مىڭ اۋىلدىڭ 1 171-ءى تىرەك اۋىل جانە 2 368-ءى ولاردىڭ اينالاسىنا جاقىن ورنالاسقان سەرىكتەس اۋىل. بۇل اۋىلداردى دامىتۋ اتالعان جوبا اياسىندا ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە رەتىندە جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكادا 6 293 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار. ونداعى حالىق سانى 7,7 ميلليوننان اسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 4 429 اۋىلعا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ بارعان. اۋدان ورتالىعىنا دەيىن اسفالتتالعان جول سالىنعان اۋىلدار سانى 5 535-كە جەتكەن.
«2021 جىلى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 126,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل قاراجاتقا 1 مىڭنان استام جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 480 اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمى جاڭعىرتىلدى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنا ەنگەن اۋىلدارعا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جاسادىق. مىسالى, 2019-2020 جىلدارى پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەرتىس اۋدانىنداعى 2 اۋىل جوباعا ەندى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە اۋىلدارعا 2,5 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, اقتوبە وبلىسىنىڭ مارتوك اۋدانىنا قاراستى قازانقا, سارجانساي, جايساڭ, سارىجار اۋىلدارىندا 2021 جىلى 5,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل قاراجات 50 جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمسالادى. 2022 جىلى دامۋ الەۋەتى بار 492 اۋىلدا 914 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«بۇل قاراجات تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا 95 جوبانى, 313 الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ىشىندە 123 ءبىلىم بەرۋ جوباسىن, 51 دەنساۋلىق, 62 مادەنيەت جانە 77 سپورت جوباسى بار. سونىمەن قاتار 506 كولىك ينفراقۇرىلىمى جوباسى جۇرگىزىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «اۋىل – ەل بەسىگى» اياسىندا باتىس جانە وڭتۇستىك وبلىستارعا 20 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قارجى حالىقتى الەۋمەتتىك-مادەني, سپورت جانە ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنالادى. بولىنەتىن قاراجات مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, مادەنيەت ۇيلەرى, سپورت نىساندارىن سالۋ, قايتا جاڭعىرتۋ جانە جوندەۋ بويىنشا جوبالارعا جۇمسالادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
بۇدان كەيىن ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى البەرت راۋ جوبا بارىسىندا جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوبا اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋگە, ءبىرىنشى كەزەكتە, اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان.
ء«ىس جۇزىندە باعدارلاما 3,5 مىڭ اۋىلدىڭ 665-ءىن عانا قامتىعان. ياعني ءۇش جىلدا 18 پايىز عانا ىلگەرىلەۋ بولعان. الداعى ءتورت جىلدا جوبا 2 870 اۋىلدى نەمەسە 82 پايىزىن قامتۋعا ءتيىس. ۇلتتىق جوبا پارامەترلەرىنىڭ ورىندالماۋ قاۋپى بار», دەدى ا.راۋ.
سونداي-اق دەپۋتات مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ «جاڭعىرتىلعان اۋىل» ۇعىمى تۇسىنىگى وزگەشە ەكەنىنە توقتالدى. مىسالى, ەگەر ءبىر اۋىلدا جوبا جۇزەگە اسىرىلسا, وعان مەملەكەتتىك ورگاندار جاقىن ارادا قايتا توقتالمايتىن كورىنەدى.
«جاڭعىرتىلعان اۋىل دەگەن وسى ما؟ بارلىق ستاندارتتار ورىندالعان, باسقاشا ايتقاندا, بارلىق پروبلەمالار شەشىلگەن اۋىلدى عانا «جاڭعىرتىلعان اۋىل» دەپ اتاۋ كەرەك. الداعى ەكى جىلدا «تولىق اياقتالعان اۋىل» قاعيداتى بويىنشا تىرەك اۋىلداردى جوبالارمەن تولىق قامتۋ قاجەت. ايتپەسە, بۇل بيۋدجەت قارجىسىن بوسقا شاشۋ.
ەكىنشى ماسەلە – اتقارىلعان جوبالاردىڭ ساپاسىنا ەمەس, سانىنا ۇمتىلۋ. ماسەلەن, اۋداندىق اۋرۋحانانى جوندەۋگە بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتى جۇزەگە اسقان جوبالاردىڭ سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن باسقا جوبالارعا جۇمسالعانى انىقتالدى. دەپۋتاتتار انىقتاعان تاعى ءبىر ماسەلە, ەكونوميكالىق الەۋەتى, دامىعان ينفراقۇرىلىمى بار پەرسپەكتيۆالى اۋىلدار جوباعا مۇلدەم ەنگىزىلمەگەن. نەگە دەسەڭىزدەر, بۇل ەلدى مەكەن «تىرەك» اۋىلدان 18 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان, ال باعدارلاما بويىنشا 15 شاقىرىمنان اسپاۋ كەرەك. اۋىلداردىڭ تاعدىرى وسىنداي قاعازباستىلىقپەن شەشىلىپ جاتىر. اۋىلداردى دامۋ الەۋەتى بويىنشا سارالاۋ ساتىنەن باستاپ ءۇش جىل ءوتتى. مۇمكىن بولاتىن وزگەرىستەردى ەسكەرىپ, قولدا بار تىزبەنى, ەڭ الدىمەن, اۋىلدىق جەرلەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ستاندارتتاردى وزگەرتۋ قاجەت», دەدى ا.راۋ.
سونداي-اق دەپۋتات بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇيەسىز بولىنگەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. مىسالى, 2021 جىلى ءار وبلىستا ءبىر تۇرعىنعا ارناپ بولىنگەن قاراجات 10 مىڭنان 33 مىڭعا دەيىن جەتكەن. ياعني ايىرماشىلىق 3 ەسەنى قۇراعان.
«وڭىرلەردە قارجى بولۋدە دە جۇيەلىلىك جوق. وبلىستىڭ ءبىر اۋدانىندا بىرنەشە جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندا, باسقالارى مۇلدەم ۇمىت قالاتىنى تۇسىنىكسىز. ءالى كۇنگە دەيىن سۋسىز قالعان اۋىلدار كوپ. بۇل – كەز كەلگەن اۋىل ءۇشىن باستى ماسەلە.
سونداي-اق قانداي جوبالاردى رەسپۋبليكادان تۇسەتىن ترانسفەرتتەر ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك ەكەنى, قانداي جوبالاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلۋعا ءتيىس ەكەنى مۇلدە انىقتالماعان. تەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن اقشاعا عانا سۇيەنسە, وندا تاۋەلدىلىك تۋادى. سونداي-اق بيزنەستىڭ نەمەن اينالىساتىنىن سيپاتتاۋ قاجەت. ويتكەنى بىرقاتار ستاندارت بيۋدجەتكە ساي ەمەس», دەدى ا.راۋ.
دەپۋتات وسى ورايدا جوبالاردى جۇيەسىز قارجىلاندىرۋ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جىمقىرىلۋىنا اكەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ماسەلەن, 2020 جىلى ونداعى جۇمىسسىزدار سانى 4,8 پايىزدى قۇراعان. بۇدان بولەك اۋىلدارداعى جاستاردىڭ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالدى. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ونداعى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق قالالىق جەرلەرگە قاراعاندا الدەقايدا جوعارى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا جاۋاپتى مەكەمەلەر باسشىلارىنا ساۋالدارىن قويدى. سۇراق-جاۋاپ بارىسىندا كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ماسەلەن, دەپۋتاتتار بىردەي نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا نەلىكتەن ءتۇرلى كولەمدە قاراجات بولىنەتىنىنە نارازىلىق ءبىلدىردى.
«بىردەي قۋاتى بار جوبالارعا قاراجات ءبولۋ ونداعان نەمەسە ودان دا كوپ ايىرماشىلىقتى قۇراپ وتىر. مىسالى, قىزىلوردا وبلىسى جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ شالقيا كەنتىندەگى 150 ورىندىق اۋىلدىق كلۋبتىڭ قۇرىلىسى 50 ملن تەڭگەنى قۇراسا, ءدال سول 150 ورىنعا ارنالعان كلۋبتىڭ الماتى وبلىسى الاكول اۋدانى اقتۇبەك اۋىلىنداعى قۇرىلىسىنا 518 ملن تەڭگە جۇمسالعان. ايىرماشىلىق 10 ەسەگە جەتكەن.
ماڭعىستاۋ وبلىسى, تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ اقشۇقىر اۋىلىندا 160 ورىندىق دەنەشىنىقتىرۋ ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى 255 ملن تەڭگە بولسا, قاراعاندى وبلىسى, بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ بوتاقارا كەنتىندە ەكى ەسە ۇلكەن 320 ورىندىق كەشەننىڭ قۇرىلىسىنا 89 ملن تەڭگە جۇمسالعان. وسىنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. نە سەبەپتى مينيسترلىك قۋاتتىلىعى بىردەي نىساندار قۇنى بويىنشا ەلەۋلى ايىرماشىلىققا جول بەرگەن؟», دەدى دەپۋتات ءمادي احمەتوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ مۇنداي جاعدايلاردىڭ كەزدەسكەنىن مويىنداپ, بۇل ماسەلەگە قاتىستى ستاندارتتىڭ قايتا پىسىقتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەركەبۇلان داۋىلباەۆ ەلىمىزدە نىساندارعا قاتىستى تيپتىك جوبالار ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتىپ, قۇنداعى ايىرماشىلىق تاپسىرىس بەرۋشىگە بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل كازانتسەۆ پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىردەي نىساندار قۇرىلىسىندا قۇنى بويىنشا ەسەلەنگەن ايىرماشىلىق فاكتىلەرى تەكسەرىلۋگە ءتيىس. «وسىنداي 10 ەسە ايىرماشىلىققا نەگىز بار ما؟ اۋىلدا قانداي ەرەكشە جابدىقتار قويىپ جاتىر؟ بۇل ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى قاراۋ كەرەك», دەدى پ. كازانتسەۆ.
بۇدان كەيىن دە دەپۋتاتتار «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەرگە توقتالدى. ماسەلەن, ەكاتەرينا سمىشلياەۆا اۋىلدارداعى اۋرۋحانالار مەن مەديتسينالىق ورتالىقتاردىڭ ماسەلەسىن كوتەردى. ءامىرحان راحىمجانوۆ جوبا قامتىعان اۋىلداردا شىن مانىندە وڭدى تىرلىك ىستەلمەگەنىن ايتىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوپ اۋىلدى قامتۋ ماقساتىندا بولىنگەن قاراجات بولماشى دۇنيەگە عانا جۇمسالعان.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار اۋىل مەكتەپتەرىندەگى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىنا, جەرگىلىكتى جەرلەردە جايىلىمدىق جەرلەردى قايتارۋعا, اۋىلدان قالاعا قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا, جۇمىسپەن قامتۋعا, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا, اۋىز سۋ, جول, ينتەرنەت, ەكولوگياعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى.
ۇسىنىلعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, الداعى ءتورت جىلدا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە تاعى 670 ميلليارد تەڭگە قاجەت, ول 7 ميلليونعا جۋىق اۋىل تۇرعىنىنىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا جول اشادى. وتىرىس سوڭىندا تالقىلانعان تاقىرىپ بويىنشا ارنايى ۇسىنىمدار ازىرلەندى.
