وعان «لەزگينكا» ءبيى ارقاۋ بولدى
لەزگينكا – تاۋ حالىقتارىنىڭ تاباندى كۇش-جىگەرىن كورسەتەتىن وتكىر بي. قانى قىزۋ كاۆكازدىقتاردىڭ ۇلتتىق نىشانىنا اينالعان ونەردىڭ ءورىسى بۇگىندە كەڭەيىپ, بۇكىل الەم بولماسا دا, جالپاق جۇرت لەزگينكا دەسە جەلكىلدەي جونەلەتىن ادەت تاپقان. ماحاببات پەن ەرلىكتىڭ بيىنە اينالعان لەزگينكاعا ەلىمىزدە دە قىزىعۋشىلىق تانىتۋشىلار كوپ.
وسكەمەندەگى وبلىستىق دوستىق ۇيىندە «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن اشىق ساباقتا لەزگينكا ءبيى بويىنشا بايقاۋ ءوتتى. التى جۇپ قاتىسقان بايقاۋدا جاس بيشىلەر ساحنانىڭ ءسانىن كەلتىرىپ, ءوزارا شەبەرلىك سىناستى. جەڭىمپاز بيشىلەر باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى تاتيانا كاگەرمانوۆا اتالعان ءبيدىڭ تاريحىنان قىزىقتى مىسالدار ايتا كەلە, كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا كاۆكازدىق ەر-ازاماتتار لەزگينكانى شەشۋشى ۇرىسقا اتتانار الدىندا بيلەگەنىن جەتكىزدى. كوبىنەسە جىگىتتەر بيلەگەندىكتەن, بۇل ادام بويىنداعى قۋاتتىڭ, باتىلدىقتىڭ, جۇرەكتىلىكتىڭ جارشىسىنا ارنالعان ونەر ىسپەتتى اسەر قالدىرادى. دەگەنمەن, قازىرگى كەزدە ءبيدىڭ جىگىتتەرمەن بىرگە قىزدارعا ارنالعان زاماناۋي ءتۇرى دە دامىتىلعان ەكەن.
كونە اڭىز-ءاپسانالار بويىنشا, مىڭداعان جىلدار بۇرىن اي دەسە اۋزى, كۇن دەسە كوزى بار حاس سۇلۋدى كورگەن ينگۋش بوزبالاسى ەسىنەن ايىرىلا عاشىق بولىپ, ساز ىرعاعىمەن قوزعالعانداي الگى ارۋعا جاقىنداي بەرەدى. سەزىمىن سارت-سۇرت ەتكەن قيمىلىمەن اڭداتىپ, شەڭبەر جاساي وتىرىپ, سۇلۋدى اينالا قوزعالادى. قىزدىڭ الدىنا كەلىپ تىزەرلەپ, انتەك باسىن كوتەرگەندە وسى بي دۇنيەگە كەلگەن دەسەدى. ارينە, ءبيدىڭ شىعۋ تاريحىنا قاتىستى اڭىز بۇل عانا ەمەس.
شىعىس وڭىرىندە كاۆكازدىق حالىق وكىلدەرى بارشىلىق. ونىڭ ىشىندە وبلىستا ءبىر جارىم مىڭعا جۋىق چەشەن-ينگۋش ۇلتىنىڭ وكىلدەرى تۇرادى. باسىم بولىگى – ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى وسى وڭىرگە دەپورتاتسيالانعان, اۋىرتپالىقتى جەرگىلىكتى جۇرتپەن بىرگە كوتەرگەن بۋىننىڭ ۇرپاقتارى. بۇگىندە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان بۇل ۇلىستاردىڭ ۇلتتىق تاريحى مەن تامىرىنان اجىراماۋعا وڭىردە بارلىق جاعداي جاسالعان. ولار دوستىق ۇيىندە چەشەندەر مەن ينگۋشتەردىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرىپتارى تۋرالى ءتۇرلى تالىمدىك ساباقتار, سەمينارلار, بايقاۋلار وتكىزىپ تۇرادى. ءوسكەلەڭ ۇرپاققا مەملەكەتتىك تىلمەن بىرگە انا تىلدەرىن وقىتادى. ۇلت تاريحىمەن سۋسىنداتادى.
اتالعان ەتنومادەني بىرلەستىك جەتەكشىسى ت.كاگەرمانوۆانىڭ ايتۋىنشا, چەشەن-ينگۋش ورتالىعىنىڭ مۇشەلەرى ەلىمىزدەگى, وبلىستاعى جانە قالاداعى مادەني ءىس-شارالارعا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى. اسىرەسە, مەكتەپتەر, اسكەري بولىمدەر, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر كوپتەگەن مەرەكەلىك شارالارعا شاقىرىپ, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش شىعارماشىلىق ۇجىمىنىڭ ونەرىن تاماشالاعاندى ۇناتادى ەكەن. ايتا كەتكەن ءلازىم, وبلىستا شەشەن-ينگۋش ەتنومادەني قوعامى 1991 جىلى قۇرىلعان بولاتىن. اتالعان ورتالىققا 2001 جىلدان بەرى ت.كاگەرمانوۆا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى.
دوستىق ۇيىندە وتكەن اشىق ساباققا 200-گە جۋىق كورەرمەن قاتىسىپ, «ۆايناح» ۇلتتىق انسامبلىنىڭ ونەرپازدارى دايارلاعان كەشكە كۋا بولدى. اتالعان ۇجىمنىڭ ۆوكالدىق توبى تۋعان جەر تاقىرىبىنداعى پاتريوتتىق ءاندەردى قازاق تىلىندە شىرقادى. سونداي-اق, چەشەندەردىڭ «نوحچيك كانت» («چەشەن جىگىتى»), «نيتسك بەلار» («ەگەر كۇش-قۋات بولسا»), «دۋكحا ۆاحا حو» («ۇزاق ءومىر ءسۇر») سىندى تانىمال اندەرىن ورىندادى.
تاۋ حالقىنىڭ اسقاباق قوسىلعان سۇيىكتى «حينگالش» نانى سياقتى ۇلتتىق اس ءتۇرلەرىن ازىرلەۋدەن بايقاۋ ۇيىمداستىرىلىپ, تۇرمىستىق جابدىقتار مەن قولونەر تۋىندىلارى قويىلعان كورمە كەلۋشىلەردىڭ نازارىن اۋداردى.
«ۆايناح» ءانسامبلىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى نايليا گانەەۆانىڭ ايتۋىنشا, چەشەن-ينگۋشتارمەن بىرگە قازاقتىڭ دا ۇلتتىق ونەرىن ناسيحاتتايتىن انسامبل مۇشەلەرى گاسترولدىك ساپارعا ءجيى شاقىرتۋ الادى. ولار جۋىردا عانا تالدىقورعان مەن ءۇشارال قالالارىنان ورالعان ەكەن. قازىرگى كەزدە انسامبل قۇرامىندا وسكەمەن قالاسى بويىنشا 40 ادام ونەر كورسەتەدى.
– بۇگىنگى تاڭدا ۇجىمىمىزعا جاڭا مۇشەلەر تارتۋ ءۇشىن ىرىكتەۋ سىندارىن وتكىزىپ جاتىرمىز. جالپى, لەزگينكا ءبيىن ۇيرەنگىسى كەلەتىندەر وتە كوپ. ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىزدە بالالاردى ءۇش جارىم جاستان باستاپ لەزگينكا بيلەۋگە ۇيرەتەدى, – دەدى ن.گانەەۆا.
ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ بەلسەندىلەرىن ماراپاتتاعان ت.كاگەرمانوۆا ءساۋىر ايىندا استانادا وتەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىنا قىزۋ دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
