رۋحانيات • 21 ءساۋىر, 2022

شوقان مۇراسى دارىپتەلدى

470 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇگىنگى قوعام, اسىرەسە جاستار عالىم, اعارتۋشى, فولكلورتانۋشى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ورتا ازيا جانە شىعىس تۇركىستان حالىقتارىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن زەرتتەۋدەگى ميسسياسى – قازاق حالقىنىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي جانە مادەني ينتەگراتسيادا الەمدىك ەتنو-ساياسي قوعامداستىققا قوسقان وراسان زور ەڭبەگى ەكەنىن جاقسى بىلۋگە ءتيىس. وسى ورايدا عالىمنىڭ عىلىمي جاڭالىقتارى, ۇستانىمى مەن ەڭبەكتەرى ءارى قاراي تەرەڭ زەرتتەۋلەردى قاجەت ەتەدى.

شوقان مۇراسى دارىپتەلدى

فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىز­­مەتكەرلەرى اكادەميك سەرىك سەي­­­دۋ­مانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «ال­تىن-ەمەل» ارتيحەكتۋرالىق كە­شە­نىنە ىسساپارمەن بارىپ, شوقان ءۋاليحانوۆ ارۋاعىنا تاعزىم ەتتى. وسى ساپار اياسىندا «شوقان – حال­قىمىزدان شىققان اعارتۋشى, شى­عىستانۋشى, تاريحشى, ەتنوگراف, قازاقتىڭ ۇلى عالىمى» تا­قى­رىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىم­داستىرىلىپ, عالىمداردىڭ شان­حاناي اۋىلىنا ساپارى ماز­مۇندى ديالوگتارمەن جالعاسىن تاپتى. وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋى تۋرالى وي قوزعاپ, شوقاننىڭ قاس قاعىم ساتتەي قىسقا عۇمىرىنداعى شىعارماشىلىعىنىڭ ساۋلەلى ساتتەرىن ەسكە ءتۇسىردى.

ينستيتۋت ديرەكتورى س.سەي­دۋمانوۆ: «شوقان ەڭبەكتەرى مەن ءومىرىنىڭ ءار ساتىنەن وتانعا دەگەن زور سۇيىسپەنشىلىكتى, تاباندىلىق پەن كۇرەستى اڭعارامىز. بۇل – ونىڭ ينتەللەكتۋالدى مۇراسىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن ەلگە, جەرگە دەگەن وتانشىلدىعى مەن ازاماتتىعىنىڭ ۇلگىسى», دەپ اتاپ ءوتتى.

كورنەكتى عالىمنىڭ جەكەلەگەن جەتىستىكتەرى عىلىمي ويدىڭ سالتاناتىن عانا اڭعارتىپ قويماي, قازاق حالقىنىڭ قۇندىلىقتارىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىن ءار كەز پاش ەتىپ وتىرادى. ونىڭ اعارتۋشىلىق, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋداعى يدەيالارى, بەلسەندى قىزمەتى قوعام­دىق وي-ساناعا ىقپال ەتىپ كەلەدى.

«قازاقستان ەۋرازيا كوش­پەن­دى­لەرى وركەنيەتىنىڭ مۇراگەرى, كونە تاريحى بار ەل رەتىندە بەلگىلى. ال ەۋرا­زيا كەڭىستىگى ارقاشان گۋ­ما­ني­تارلىق ەكوجۇيەنىڭ الاڭى رەتىندە تانىلعان. وسى تۇرعىدان العاندا شوقاننىڭ اعارتۋشىلىق مۇراسىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزى زور. عالىمنىڭ ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋداعى بەلسەندى ءارى بوستاندىقسۇيگىش يدەيالارى يمپەريالىق رە­سەيدىڭ ورتالىق ساياساتىمەن ساي­كەس كەلمەگەنى ءمالىم. دەسەك تە, شو­قاننىڭ ازاماتتىق تاڭداۋى مەن باس يمەيتىن ۇستانىمى قوعامدىق وي-ساناعا تۇرتكى بولدى. ەندىگى كەزەكتە قاۋىپسىزدىكتى, ەلدىڭ تۇتاستىعى نەگىزدەرىن ساقتاۋدى جان-جاقتى وي­لاناتىن تۇستا شوقاننىڭ رۋحاني جانە ينتەللەكتۋالدىق قا­بىل­ەتى, ۇرپاقتارىنا ارناعان ءسوزىنىڭ تابيعي قۋاتى قوعامعا پوپۋليزم مەن ماريگينالدى رۋحانياتسىزدانۋدان ارىلۋعا ىقپال ەتەتىنە نازار اۋدارۋعا ءتيىسپىز. قوعامنىڭ جەكەلەگەن مۇشەلەرى تاراپىنان نەگىزسىز پىكىرلەردىڭ ايتىلۋىنا تەك شىندىق پەن عىلىمي سانا نەگىزىندە عانا تويتارىس بەرە الامىز. ال قوعامدا عىلىمنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, عىلىمي ءبىلىمدى دارىپتەۋ, ءبىلىم مەن ىسكەرلىكتى ناسيحاتتاۋ جاستاردىڭ سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز», دەدى س.سەيدۋمانوۆ.

عىلىمي ەكسپەديتسيا مۇشە­لەرى تاعىلىمدى ساپاردى ۇيىم­داس­تى­رۋعا مۇرىندىق بولعان مۋزەي اكىمشىلىگىنە العىس بىلدىرە وتىرىپ, م.تىنىشباەۆ اتىنداعى ال­ماتى وبلىستىق تاريحي-ولكە­تا­نۋ مۇراجايىمەن الداعى ىنتى­ماق­تاس­تىق مەموراندۋمى تۋرالى جوسپارلاپ قايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار