كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
وتكەن جىلى ەلىمىزدە وسى باعىتتا ءبىراز جۇمىس اتقارىلىپ, ناقتى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, زاڭنامالىق اكتىلەرگە ءدىني بىرلەستىكتەردى تىركەۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلدى, ايەلدەر ەڭبەگىن پايدالانۋعا قاتىستى شەكتەۋ ورناتىلعان جۇمىستار تىزبەسى الىنىپ تاستالدى, پوليتسيا قىزمەتتىك مودەلىنىڭ جەكە ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلدى, سونداي-اق سوتتالعاندار مەن ۋاقىتشا قاماۋداعىلاردى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسيالارىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە كەزەڭ-كەزەڭىمەن بەرۋ زاڭداستىرىلعان بولاتىن. بۇدان بولەك, سوتتالعانداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە ولاردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋگە ارنالعان وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بويىنشا زاڭ جوبالارى ازىرلەندى, مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ قاراستىرىلدى.
ءوز كەزەگىندە وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار الەۋمەتتىك قاتىگەزدىكتى باعالاۋعا ارنالعان كريتەريلەردى بەكىتتى جانە زورلىق-زومبىلىق سالدارىنان بولعان دەنە جاراقاتتارىن, پسيحولوگيالىق اسەرلەردى قۇجاتتاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق قابىلدادى.
جارلىق ەلىمىزدەگى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى جەتىلدىرۋگە زور ۇلەس قوسادى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. جارلىققا سايكەس ۇكىمەتكە بىرقاتار جۇمىس باعىتتارىن كوزدەيتىن ادام قۇقىقتارى مەن زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتۋ تاپسىرىلدى.
وسىعان وراي, ايەلدەرگە قاتىستى كەمسىتۋشىلىكتى جويۋ, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىنىڭ تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, بىرلەستىكتەر بوستاندىعى قۇقىعى, مۇگەدەكتەرگە قاتىستى ادام قۇقىقتارى, قىلمىستىق سوت تورەلىگى, جازانى ورىنداۋ جانە ازاپتاۋ مەن قاتىگەزدىكتىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى ادام قۇقىقتارى, ادام ساۋداسى قۇرباندارىنىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ, ميگرانتتارعا, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا جانە بوسقىندارعا قاتىستى ادام قۇقىقتارىن قاراستىرۋ جانە بۇۇ ورگاندارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ سياقتى تاعى دا باسقا ماسەلەلەر قاراستىرىلعان.
اتالعان وزگەرىستەر قازاقستانداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بوسقىندار جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ (UNHCR) جۇمىسىن الدەقايدا جەڭىلدەتەدى دەگەن ءۇمىت زور. مىسالى, قازاقستان اۋماعىندا كوپتەگەن بوسقىن باس ساۋعالاپ ءجۇر, ولاردىڭ مارتەبەسى مەن تۇرمىس جاعدايى, ساياسي الەۋمەتتىك قۇقىقتارى جەتكىلىكتى تۇردە قورعالماعان. ال مىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر ولاردىڭ مارتەبەسىن ايقىنداۋعا كومەكتەسەتىندىگى انىق.
جالپى, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى بۇل وزگەرىستەر قازاقستاندا بوسقىندارعا كومەكتەسۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ماڭىزدى جۇمىستاردى قولداۋعا ارنالعان. ولاردىڭ قابىلدانۋى ادام قۇقىقتارىنىڭ ءىس جۇزىندە العا دامۋىنا جول اشىپ, وسى سالاداعى زاڭنامالاردى ءتيىستى دارەجەدە قامتاماسىز ەتۋگە اپارارى ءسوزسىز. بۇل ماڭىزدى ماسەلەگە قول جەتكىزۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى نورماتيۆتەرگە بەيىل ەكەنىن بىلدىرەدى.
بۇعان قوسا, بۇل وزگەرىستەردىڭ قازاقستاندا ورىن الاتىن ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋدە ىقپالى بار ەكەندىگىن ايتۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, وزگەرىستەر گەندەرلىك تەڭدىككە, وتباسى مەن نەكە قاتىناستارىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا وڭ الەۋمەتتىك ۇلەسىن قوسارى داۋسىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادام قۇقىقتارى تۋرالى زاڭعا ەنگىزگەن جاڭا زاڭنامالىق وزگەرىستەرى ەل دامۋىنىڭ پاراديگماسىن وزگەرتۋگە باعىتتالعانىنا سەنىمدىمىن. پرەزيدەنت ءاربىر قادامىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, سوعان نىق قادام باسۋعا دايىن ەكەندىگىن بىرنەشە رەت كورسەتكەن بولاتىن.
«جاڭا قازاقستان» تۇجىرىمداماسىندا ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى نەگىزگى قۇندىلىق بولۋعا ءتيىس. بۇگىنگى كۇنى ءاربىر زايىرلى مەملەكەتتە ادام قۇقىقتارىنىڭ الار ورنى ەرەكشە, ولار قوعامنىڭ باسقا سالالارىنان الدەقايدا جوعارى بولىپ سانالادى.
ادام مەن ونىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ – عالامدىق ترەند. بۇل رەتتە ديالوگ پەن ىمىراعا كەلۋ مادەنيەتىن دامىتۋ دا ماڭىزدى ماقسات بولىپ وتىر. سەبەبى ول ەلىمىزدە ازاماتتىقتى نىعايتۋدىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ەكەنى راس.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «مەنىڭ ءبىرىنشى ماقساتىم – ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ» دەپ ايتقان بولاتىن. سوندىقتان بۇل وزگەرىستەردىڭ ىسكە اسىرىلۋى جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى.
بانۋ نۇرعازيەۆا,
قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىنىڭ پرەزيدەنتى
