سۇحبات • 19 ءساۋىر، 2022

سەرىكجان ءابدىنۇروۆ: بالالارعا مۋزىكا جازۋ وتە قيىن

254 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى ەلورداعا كوشىپ كەلدى. قازىر ونى بەلگىلى كومپوزيتور سەرىكجان ءابدىنۇروۆ باسقارادى. ول كىسى بۇعان دەيىن ون جىلعا جۋىق استاناداعى اتالعان وداقتىڭ فيليالىنا جەتەكشىلىك ەتتى. مۋزىكاسۇيەر قاۋىم كومپوزيتوردىڭ «كوك ءبورى اڭىزدارى» بالەتى، «ماحابباتىم مەنىڭ» وپەراسىن جانە «كەرەي-جانىبەك»، « ۇلى شەرۋ» سيمفونيالىق داستاندارى مەن «ساقتار»، «بايگە» اتتى سيمفونياسىن جاقسى بىلەدى. ەل كوڭىلىنەن شىققان اسەم اندەرى دە بار. ءبىز بۇگىن سەرىكجان قۇتتىمبەت ۇلىمەن ءوزى باسقارىپ وتىرعان وداقتىڭ جاي-كۇي مەن قازىرگى قازاق مۋزىكاسى تۋرالى از-مۇز اڭگىمە وربىتتىك.

− باس قالاعا قونىس اۋدارىپسىزدار، تولىق ورنىعىپ الدىڭىزدار ما؟

– قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ ەلور­داعا كوشىپ كەلگەنىنە ءبىر جارىم جىل بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە الدىمەن وداق قۇجاتتارىن زاڭداستىردىق. بىراق ءالى وداقتىڭ كەڭسەسى جوق. سوعان كوڭىلىمىز جابىرقاۋلى. وسى ماسەلەنى كوتەرىپ، نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمىنە حات جازدىق. قالالىق مادەنيەت باسقارماسى باسشىلىعىنا ۇسىنىسىمىزدى ايتتىق. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دە بۇدان حاباردار. الايدا «كەڭسە قاشان بولادى؟» دەپ قاراپ وتىرعان جوقپىز. جۇمىس كوپ. بىلتىر كورنەكتى كومپوزيتورلار احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف ءحاميديدىڭ تۋعانىنا 115 جىل تولۋىنا وراي بىرقاتار ءىس-شارا وتكىز­دىك. بيىل قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، كومپوزي­تور ەركەعالي راحماديەۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولدى. وسى ايتۋلى مەرەيتويعا بايلانىستى تال­دىقورعاندا قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى ءوتتى. بۇعان الماتى وبلىسى اكىمدىگى ۇيىتقى بولدى. ايتۋلى شاراعا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كومپوزيتورلار كەلىپ، ەركە­عا­لي اعامىزدىڭ مەرەيتويىنا شۇرايلى شىعار­مالارىن تارتۋ ەتتى. سونداي-اق استانادا كومپوزيتور عازيزا جۇبانوۆانىڭ 95 جىلدىعىنا «استانا وپەرا» تەاترىندا «جۇبانوۆتار الە­مى» اتتى مازمۇندى كەش ۇيىمداستىرىلدى. الما­تىدا كومپوزيتور كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆتىڭ 95 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلكەن كونتسەرت ءوتتى، ەندى ول استانادا وتەدى. وسىلاي ءىس-شارالار لەگى جالعاسىپ جاتىر.

− وداقتىڭ بۇگىنگى تىنىسىنا توقتالاسىز با؟

− قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى – قوعامدىق بىرلەستىك. سوندىقتان بىزگە مەملەكەتتەن قارجى بولىنبەيدى. ارينە، بۇل جاعدايدى ءبىز عانا ەمەس، تمد ەلدەرىندەگى بىرقاتار كومپوزيتورلار وداعى باستان كەشىپ وتىر. بىزگە قاراعاندا كورشى ازەربايجان، وزبەكستانداعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ جاعدايى جاقسى. ولاردا شىعارماشىلىق وداقتارعا قارجى بولىنەدى.

جالپى، باسقا ونەر يەلەرىنەن كومپوزيتورلار­دىڭ بولمىسى بولەك، ولار وڭاشا وتىرىپ، شىعارما جازعاندى ۇناتادى. ىردۋ-دىردۋدان بويىن اۋلاق ۇستايدى. سودان دا بولار ولاردىڭ قوعامدا ءۇنى كوپ شىعا قويمايدى. قازىر كومپوزيتورلاردىڭ دەنى قوسىمشا جۇمىس ىستەيدى. كەيبىرەۋى وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن توي-تومالاققا ءان جازادى. ول ءۇشىن ەشكىمدى جازعىرمايمىز، كۇنكورىستىڭ كوزى دە سول بولۋى مۇمكىن. مەملەكەتكە ء«بىزدى قولداڭىزدار» دەپ ايتۋعا دا ىڭعايسىزدانامىز. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءبىراز جىلدان بەرى «ەلىم مەنىڭ»، «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» سەكىلدى رەسپۋبليكالىق بايقاۋلار وتكىزىپ، كومپوزيتورلاردىڭ شىعارماشىلىعىن قولداپ كەلەدى. بىراق بۇل بايقاۋدىڭ ءوزى از، وسىنداي ءىس-شارالار كوبىرەك بولسا دەيمىز.

− كومپوزيتورلاردى قانداي ماسەلە تولعان­دىرادى؟

− ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وتاندىق كومپوزيتورلار شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ. ويتكەنى ناسيحاتىمىز كەمدەۋ. ماسەلەن، ەلىمىزدە ءۇش وپەرا جانە بالەت تەاترى بار، وندا كوبىنەسە بۇرىنعى كومپوزيتورلاردىڭ وپەرالىق شىعارمالارى ساحنالانادى. قازىرگى كومپوزيتورلاردىڭ وپەرالارى سيرەك قويىلادى. بيىل وداقتىڭ قۇرىلعانىنا 83 جىل تولدى. وسى ارالىقتا 53 وپەرا، 18 بالەت جانە ت.ب. مۋزىكالىق جانرداعى كۇردەلى شىعارمالار جازىلدى. وسى تۋىندىلاردى جيناقتاپ، انتولوگيا شىعارعىمىز كەلەدى. بۇلاردىڭ دەنى كەڭەس زامانىندا جازىلدى. سول كەزەڭدە قازاق كومپوزيتورلارى ءونىمدى ەڭبەك ەتتى. ولارعا قولداۋ دا كورسەتىلدى. كولەمدى شىعارما جازىلا سالا ساحناعا جول تارتتى. جوعارى قالاماقى تولەندى. مادەنيەت مينيسترلىگىندە، كومپوزيتورلار وداعىندا، راديو-تەلەۆيدەنيەدە كوركەمدىك كەڭەس جۇمىس ىستەدى. جازىلعان مۋزىكالىق شىعارمالاردىڭ ءبارى سول كەڭەستىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ، ىرىكتەلگەن تۋىندىلار وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قويىلۋعا، فيلارمونيادا ورىندالۋعا ۇسىنىلدى. جۇرتشىلىققا بارىنشا دارىپتەلدى. وسىنداي جۇيەلى جۇمىس ىستەلدى. سوندىقتان قازىرگى كومپوزيتورلارعا دا وپەرا، سيمفونيا جازۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن گرانت ءبولىنۋ كەرەك. كۇردەلى شىعارمانى جازۋعا ۋاقىت قانا ەمەس، قارجى دا قاجەت.

− قازىر ءسىز ايتقان كوركەمدىك كەڭەس بار ما؟

− جوق. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن مارقۇم كەڭەس دۇيسەكەەۆ اعامىز قازاق راديوسىندا كوركەمدىك كەڭەس قۇرىپ ەدى. ءوزى دە سول كەڭەستىڭ مۇشەسى بولدى. وعان مەن دە مۇشە بولدىم. قازىر ول كەڭەس تاراپ كەتتى.

− ونى سۇراعانىم، ۇلتتىق مۋزىكامىزدى نەشە ءتۇرلى اۋەن باسىپ الدى. قازاق ءانى ۇلتتىق بوياۋىنان اجىراپ بارا جاتقان سەكىلدى...

− وعان مەن دە كەلىسەمىن. اندەرىمىزدەن قازاقى بوياۋى سولعىنداعانى راس. كوبى تۇرىكتىڭ نەمەسە وزبەكتىڭ اۋەنىنە ۇقسايدى. ولاردىڭ دەنى ىرعاقتى، بيلەۋگە ىڭعايلى. كەيدە راديو-تەلەۆيدەنيەدەن رەيتينگى جوعارى دەپ وسىنداي جەڭىل-جەلپى اۋەندەر ورىندالادى. سازى مەن ءسوزى ۇندەسكەن ۇلتتىق ءانىمىز تاسادا قالدى. تۇسىنگەن ادامعا ءان دەگەن يدەولوگيا. ءبىزدىڭ الدىمىزداعى اعالارىمىزدىڭ قازاقىلىعى مىقتى بولدى. ولار ءسوزدىڭ ءدامىن سەزەتىن. ايتالىق، ءشامشى اعامىزدىڭ اندەرى عانا ەمەس، سوزدەرى دە قانداي، توگىلىپ تۇر. جاھاندانۋدىڭ اسەرى مە، بىزگە دە الەمدىك مۋزى­كانىڭ جاقسىسى دا، جامانى دا كەلىپ جاتىر. سو­نىڭ ىشىنەن باعالىسىن تاڭداۋعا دا تالعام قاجەت.

− وداقتىڭ قانشا مۇشەسى بار، وعان مۇشە بولۋ ءۇشىن قانداي تالاپ قويىلادى؟

− بۇگىندە وداقتىڭ 127 مۇشەسى بار، وعان كاسىبي كومپوزيتورلار، مۋزىكتانۋشىلار قابىلدانعان. بىزگە مۇشە بولۋ ءۇشىن كومپوزيتوردىڭ كاسىبي ءبىلىمى قاجەت. الايدا ماعان دەيىن بولعان باسشىلىق ۇلتتىق مۋزىكانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان، ەلگە تانىمال ازاماتتاردى كومپوزيتورلىق ءبىلىمى بولماسا دا وداققا مۇشەلىككە وتكىزگەن. بىراق ولار كونسەرۆاتوريانىڭ كومپوزيتورلىق ءبولىمىن بىتىر­مەسە دە حور، ديريجەر بولىمىندە وقىعان. سوڭعى جىلدارى مۇشەلىككە وپەرا مەن حالىق اس­پاپ­تارى وركەسترىنىڭ ديريجەرلەرىن الدىق. سون­داي-اق كەيىنگى تولقىننان حالىقارالىق، رەسپۋب­ليكالىق بايقاۋلاردا توپ جارعان ارمان جايىم، تاسقىن جارمۇحامەدوۆ، ايسۇلۋ تاني، كارينا يزمايلوۆا سەكىلدى جاس كومپوزيتورلاردى مۇشەلىككە قابىلدادىق.

− بيىل مەملەكەت باسشىسى «بالالار جىلىن» جاريالادى. جالپى، بالالار مۋزىكاسى تۋرالى نە ايتاسىز، ول دامىپ جاتىر ما؟

− بۇل ماسەلە مەنى ويلاندىرادى. بالالارعا ارنالعان قازاقشا اندەر ساناۋلى. جالپى، جەت­كىن­شەكتەرگە مۋزىكا جازۋ وتە قيىن. جاس ەرەكشە­لىگىن ەسكەرۋ كەرەك. اسىرەسە مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا ارنالعان اندەر تىم از. قازىر ايتىلىپ جۇرگەن شىعارمالاردىڭ كوبى – بۇرىن جازىلعان دۇنيەلەر. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى بالالارعا ارنالعان مۋزىكالىق تۋىندىلار از جازىلدى. ءۇش-ءتورت سازگەردىڭ بالالارعا جازعان اندەرىن تىڭداپ كوردىم، دەنى ءبىر سارىندى ەكەن. ءسوزى مەن ءيىرىمىن عانا وزگەرتىپ، ءتورت-بەس اككوردتىڭ اينالاسىندا جۇرەدى. ارينە، ولاردىڭ نيەتى دۇرىس، تۇسىنەمىن، بىراق كاسىبي دەڭگەيلەرى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان بالاباقشاعا باراتىن بالدىرعاندار مەن مەكتەپتە وقيىن بالالار مۋزىكاسىن دامىتۋعا ارنالعان ۇلتتىق باعدارلاما كەرەك. مەملەكەت تاريحتى، ادەبيەتتى جازۋعا عالىمدارعا، جازۋشىلارعا تاپسىرىس بەرەدى. سول سەكىلدى بالالارعا مۋزىكا جازۋعا كومپوزيتورلارعا تاپسىرىس بەرەيىك. ويتكەنى تاپسىرىس كومپوزيتوردى قامشىلايدى، جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. سونىڭ اراسىنان ۇزدىكتەرىن تاڭداپ، جيناق شىعارۋعا بولادى.

− ونەر سىنسىز وسپەيدى. مۋزىكا سىنى تۋرا­لى دا ويىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز؟

− ەلىمىزدە ادەبيەت، تەاتر، كينو سالاسىندا بىلىكتى سىنشىلار جەتەرلىك. ال مۋزىكا سىنى كەنجەلەپ قالدى. ەلىمىزدە مۋزىكاتانۋشىلار كوپ، وداق مۇشەلەرىنىڭ دەنى – مۋزىكاتانۋشىلار. بىراق ولاردىڭ ءبارى ورىسشا وقىعان، ورىسشا جازادى. ۇلتتىق مۋزىكانى، ءداستۇرلى ءان مەن كۇيدى تەرەڭ تالدايتىن مۋزىكاتانۋشىلار سيرەك. ءبىر مىسال ايتايىن. كونسەرۆاتوريادا وقىپ جۇرگەنىمدە تالشىن ساپارعاليەۆا دەگەن مۋزىكاتانۋشى بولدى. وتە ءبىلىمدى مامان، زاماناۋي كومپوزيتسيانى جاقسى ءبىلدى. اعا بۋىن كومپوزيتورلار سونىڭ ايتقان پىكىرىمەن ساناساتىن. ۇستازىم قۇدىس قوجامياروۆ جەتپىسكە تولىپ، سول كىسىنىڭ اۆتورلىق كەشى وتەتىن بولدى. كومپوزيتور تالشىن اپايعا اۆتورلىق كەشىمدى جۇرگىزىپ بەرشى دەگەن ءوتىنىشىن ءبىلدىردى. ول كىسى: «جاقسى جۇرگىزەم، بىراق مەنىڭ ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىزعا ايتقان پىكىرىمە شەكتەۋ قويمايسىز» دەگەن ۇسىنىسىن ايتتى. كەش وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. تالشىن ساپارعاليەۆا كومپوزيتوردىڭ ورىندالعان ءار شىعارماسىن ءوز پىكىرىمەن قورىتىپ، كورەرمەنگە جەتكىزدى. قازىر وسىنداي كاسىبي مۋزىكاتانۋشىلاردى كەزدەستىرۋ قيىن. ءبىلىمدى مۋزىكتانۋشىلار جەتەدى، بىراق كومپوزيتورمەن دەڭگەيى بىردەي بىلىكتى سىن ايتاتىن مۋزىكاتانۋشىلار از.

− اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ازامات ەسەنجول،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

دارىگەر-جازۋشىلار

ادەبيەت • بۇگىن، 08:34

زاڭسىز سالىنعان ءۇي ءسۇرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

جالعان شوت-فاكتۋرا جارعا جىقتى...

ايماقتار • بۇگىن، 08:27

قىمبات وپەراتسيانى تەگىن جاسادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:22

5 ادام سۋعا كەتتى

قوعام • بۇگىن، 08:20

جاستارعا ارنالعان جارمەڭكە

قوعام • بۇگىن، 08:18

جاستار جۇمىسپەن قامتىلدى

قوعام • بۇگىن، 08:15

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسا ەكەن

ايماقتار • بۇگىن، 08:12

كيىكتەر كىمگە كەدەرگى؟

قازاقستان • كەشە

ەكى اۋىلعا گاز جەتتى

ايماقتار • كەشە

ينفلياتسيا يىلە مە؟

قوعام • كەشە

ءدارى مەن ءسوز ءدارۋى

مەديتسينا • كەشە

«التايداي جەر قايدا؟!»

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار