ەكونوميكا • 14 ءساۋىر, 2022

ەنەرگيا رەسۋرستارى قايدا كەتىپ جاتىر؟

1553 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستانداعى 72 ءىرى كاسىپورىن ەلدىڭ ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ 30 پا­يىزىن تۇتىنىپ وتىر. بۇل تۋرالى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ينستيتۋتى حابارلادى. ينستيتۋت ەنەرگيا تۇتىنۋدى تومەندەتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەدى.

ەنەرگيا رەسۋرستارى قايدا كەتىپ جاتىر؟

2012 جىلى ەلىمىزدە «ەنەرگيا ۇنەم­­دەۋ تۋرالى» سالالىق زاڭ قابىل­­دان­دى. ال 2013 جىلدان باس­تاپ مەم­لە­­كەت­­تىك ەنەرگەتيكالىق ءتىزىلىم­دى قا­لىپ­­تا­ستىرۋ جانە جۇرگىزۋ قاعي­دا­­لارى رەسمي تۇردە كۇشىنە ەندى. ونىڭ وپە­را­تورى – يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­­رىلىمدىق دامۋ مينيستر­لىگىنە قاراستى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ينستيتۋتى. مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق تىزى­لىمگە ەنگىزىلگەن ەنەرگيا رەسۋرس­تارىنىڭ ءىرى تۇتىنۋشىلارى جىل سا­يىن ۇسىناتىن دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە ينس­تيتۋت ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەر­گيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن ءىس-شارالارعا باعالاۋ, تالداۋ جۇرگىزەدى.

ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك تىزىلىمگە ەنگىزىل­گەن كاسىپورىندار ەنەرگيا رەسۋرستارىن تۇتىنۋ كولەمىنىڭ جىل سا­يىن تومەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىن­دەتتى. ءتىزىلىم سۋبەكتىلەرىنىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋىن تالداۋ كەزىندە جىلىنا 100 مىڭ توننادان استام شارت­تى وتىن تۇتىناتىن 72 كاسىپ­ورىن انىقتالدى. بۇل نەگى­زى­نەن تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كە­شە­نى مەن وڭ­دەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءىرى كاسىپ­ورىن­دارى. ولاردىڭ سا­نى مەم­تى­زى­لىمگە ەنگىزىلگەن ۇيىم­دار­دىڭ جالپى سا­نى­نىڭ نەبارى 0,8 پا­يى­زىن قۇ­راي­دى. بۇل سۋبەك­تى­لەردىڭ تۇتىنۋ ۇلەسىنە مەم­لەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق ءتىزىلىم سۋبەك­تى­لەرىنىڭ ەنەرگيا رەسۋرس­تا­رىن جالپى تۇتىنۋى­نىڭ 84 پايىزى جانە 2020 جىلى ەل­دەگى ەنەرگيا­نى جالپى تۇتىنۋدىڭ 30 پا­يىزى كىرەدى.

مەملەكەتتىك ءتىزىلىم سۋبەكتىلەرى تۇتىناتىن نەگىزگى ەنەرگيا رەسۋرستارى تاس كومىر ء(تىزىلىم سۋبەك­تىلەرىنىڭ ەنەرگيا رەسۋرستارىن جالپى تۇتىنۋىنىڭ 51 پايىزى) جانە تابيعي گاز (21 پايىز) بولىپ سانالادى.

ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار وتكىزگەن ەنەرگيا ءاۋديتى قازاقستاندا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ الەۋەتى 2,3 ملن توننا شارتتى وتىندى قۇرايتىنىن كورسەتتى. وسى الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن جىل سا­يىن 4 پايىزعا تومەندەتۋگە بولادى. مىسالى, «قازتسينك» جشس ەنەر­گيانى ءتيىمدى ۇنەمدەۋ ءىس-شارالارىن ەنگىزە وتىرىپ, تازارتىلعان ءبىر توننا قور­عاسىن وندىرۋگە جۇمسالاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ مەنشىكتى شى­عى­­نىن 25 پايىزعا تومەندەتتى, ال جىل­دىق ۇنەم 716 ملن تەڭگەنى قۇرا­دى. «كارتسەمەنت» اق ءبىر توننا تسەمەنت وندىرۋگە جۇمسالاتىن ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ مەنشىكتى شىعىنىن 10 پايىزعا ازايتتى. بۇل رەتتە جىلدىق ۇنەم 207 ملن تەڭگەگە تەڭ.

2014 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن قازاقستاننىڭ ءىرى كاسىپورىندارى ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى مەن ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالارعا 150 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا سالدى. ناتيجەسىندە 2019 جىلعا قاراي قازاقستان ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعى 2008 جىلعى دەڭگەيدەن 33 پايىزعا تومەندەدى. 2020 جىلى مەملەكەتتىك ءتىزىلىم سۋبەكتىلەرىنىڭ جالپى تۇتىنۋى تاعى 5 پايىزعا ازايدى. اتاپ ايتقاندا, وتكەن جىلى ەنەرگيا تۇتىنۋ جىلىنا 58,2 ملن توننا شارتتى وتىندى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكانىڭ ۇلەسى 48 پايىزعا, وڭدەۋ ونەركاسىبى – 24 پايىزعا, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى 16 پايىزعا تەڭ.

ەلىمىزدە ەنەرگيا تۇتىنۋ تومەن­دەگەنىمەن, باسقا ەلدەرمەن سالىس­تىرعاندا قازاقستاننىڭ ىشكى جال­پى ءونىمىنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىنىڭ كورسەتكىشى ءالى دە جوعارى.

2017 جىلى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ينس­تي­تۋتى مەملەكەتتىك ءتىزىلىم سۋبەك­تىلەرىنەن اقپارات جيناۋ تەتىگىن اۆتو­ماتتاندىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ەندى كاسىپورىندار ەتسق كومەگىمەن اقپاراتتى پورتالعا وزدەرى جۇكتەيدى. بۇعان دەيىن ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى مالىمەتتەردى قولمەن تولتىراتىن. وسىلايشا دەرەكتەردى وزەكتەندىرۋ جۇمىسى جەڭىلدەدى.

2021 جىلى اۆتوماتتاندىرىلعان اق­پا­رات­تىق جۇيە ارقىلى اقپارات ۇسىن­­­عان ءتىزىلىم سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى تىز­ى­­لىم­گە ەنگىزىلگەن كاسىپورىنداردىڭ جال­پى سانىنىڭ 91 پايىزىنا دەيىن ءوس­تى. قا­زىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ەنەر­گە­تي­­كا­لىق تىزىلىمدە 21 516 كاسىپورىن بار.

سوڭعى جاڭالىقتار