تۇرعىن ءۇي كوپ, ءبىلىم وشاعى تاپشى

سارساڭعا سالعان ءبىلىم نىساندارى

«ەتىگىڭ تار بولسا, دۇنيەنىڭ كەڭ­دىگىنەن نە پايدا؟». ساۋلەتى كوز سۇي­سىن­دىرەر تۇرعىن ۇيدە تۇرعانىمەن, وعان جاقىن ماڭنان ءبىلىم وشاعىن تابا الماي جۇرگەن اتا-انالار وسىلاي دەپ مۇڭىن شاعادى. ەسەسىنە قاراجات قۋعان قالتالى كاسىپكەرلەر الەۋمەتتىك نىسانداردان بۇرىن پايداسى شاش ەتەك نىسانداردى تۇرعىزۋعا مۇددەلى. سوندا قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ قارابايىر تىلەگى قايدا قالادى؟ اكىمدىك الدەنەشە ءۇي تۇرعىزدىق دەپ بوركىن اسپانعا اتقان كەزدە ماڭىنان الەۋمەتتىك نىساندار تابىلماي قالىپ, «تاز كەپەشى» كورىنىپ جاتقان جوق پا؟

ماسەلەن, كۇنى كەشە ءبىر توپ اتا-انا وسى ماسەلە بويىنشا ارنايى باس قوسىپ, ءۇنىن اتقارۋشى بيلىككە ايتقىلارى كەلدى. الايدا ءبىلىم سالاسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىنەن كەزدەسۋگە كەلگەن لاۋا­زىم يەسى بولمادى. ال ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىنداعى «قامال», «ادال», «ار­ناۋ», «الان», «سۇلتان», Novo city, Nur Otan, «الەم», «سوزۆەزديە» تۇرعىن الاپ­تارىنىڭ تۇرعىندارى وسى ماڭعا جاقىن Binom Uly Dala, Binom Tanym سىندى ءبىلىم وشاقتارىندا ورىن سانى جەتىس­پەيتىنىن ايتىپ وتىر. اسىرەسە ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالار ءۇشىن ورىن تاپ­شىلىعىنا قاتىستى وتكىر ماسەلە پاي­دا بولدى.

بيىل 1 ساۋىردە 2022-2023 وقۋ جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا با­را­­تىن بالالاردىڭ قۇجاتىن قا­­بىل­­داۋ باستالعانى بەلگىلى. ساۋىر­­دە باستالعان قابىلداۋ جۇ­­مى­سى تامىزدا اياقتالادى. الاي­دا mektep.snation.kz پورتالىندا قۇجاتتى ونلاين قابىلداۋ جۇ­مى­سى باستالعاننان كەيىن ساناۋلى مينۋتتا بارلىق ورىن ۇلەس­­تىرىلىپ ۇلگەردى. وسىلايشا اۋدان­ تۇرعىندارىنىڭ بالالا­رىن ءبىرىنشى سىنىپقا بەكىتۋ مۇم­كىن­­دى­گى بولماي قالدى.

ايتا كەتۋ قاجەت, ۇلى دالا داڭعىلى, 38-كوشە بويىنداعى اۋدان قارقىندى سالىنىپ جاتىر. سولاي بولا تۇرعانىمەن, وسىنداعى بالالاردى مەكتەپپەن, بالاباقشامەن قامتۋ ماسەلەسى ءالى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. Binom Uly Dala, Binom Tanym مەكتەپتەرى جاڭا, زاماناۋي ماتەريالدىق بازامەن جاب­دىق­تالعان, قازاقستاندىق جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە وزىق ادىستەمەلەردى ەنگىزگەن بىرەگەي برەند سانالادى. وسىعان بايلانىستى قالا تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى بالاسىن وسى مەكتەپتەرگە ورنالاستىرۋعا تىرىسادى. الايدا ءدال وسى جاعداي اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن بالالارىن ءبىرىنشى سىنىپقا بەرۋگە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. باستى سەبەپ – ورىن تاپشىلىعى. اۋداندا ءبىر ەمەس, ەكى جاڭا Binom مەكتەبى بولا تۇرا بالالاردى مەكتەپپەن قامتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەدى. ەڭ الدىمەن, بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ ورىندارى ىرگەدە سالىنىپ جاتقان جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ سانىنا سايكەس كەلۋگە ءتيىس. ءىس جۇزىندە ءبارى باسقاشا. تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى كوپ تە, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار از.

جوعارىدا اتالعان مەكتەپتەرگە تىركەلۋگە «ساراندا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ (13 بىرلىك) تۇرعىندارى دا ۇمىتكەر سانالادى. الايدا 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنى اۋماعىندا جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتى جوسپارلانىپ وتىر. سوندىقتان اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ تۇرعىندارىن ولاردىڭ ءوز اۋماعىنداعى مەكتەپكە قايتا بەكىتۋ ورىندى بولار ەدى.

بايبالام سالماسا, ءبىرىنشى سىنىپقا قابىلدامايدى

شەنەۋنىكتەردىڭ كەيدە شەكە­سى­­نەن شەرتىپ, تۇمسىعىنان ءتۇرتىپ وتىرماسا الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەردىڭ ءتۇيىنى تارقامايتىن ءۇردىس قالىپ­تاسقانى بار ەلىمىزدە. ماسە­لەن, ەلورداداعى №82 «دارىن» مامان­داندىرىلعان ليتسەيى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 12 قازانداعى №564 بۇيرىعىنا سايكەس, 2022-2023 جىلداردان باستاپ ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قۇجاتىن قابىل­داۋ­دى توقتاتقان ەدى. الاي­دا اتا-انانىڭ ايقايى مەن قوعامدىق قوزعاۋ سالۋدان كەيىن اتالعان ليتسەي قۇجات قابىلداۋدى قايتا باستادى. ياعني نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ 05.04.2022 جىلعى №223 بۇيرىعىنا سايكەس, ليتسەي 1-سىنىپقا وسى ءبىلىم وشاعىنا جاقىن ورنالاسقان «قامال», «ادال», «الان», «سوز­ۆەزديە», «سۇلتان», «الەم» تۇر­عىن ءۇي كەشەندەرىندە تۇراتىن بالا­قايلاردى قابىلدايدى. الاي­دا اتا-انالار وسى شاعىن اۋدان­نىڭ تۇرعىندارى تىعىز ورنا­لاسقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ بۇل شەشىمى الداعى وقۋ جىلىنا عانا ەمەس, بۇدان كەيىنگى جىلداردا دا كۇشىن جويماسا ەكەن دەيدى. باستاۋىش سىنىپتاردىڭ 4-5 بىرلىك بولعانى ليتسەيدىڭ مامانداندىرىلعان بۋىنىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەيدى دەپ ۇمىتتەنەدى.

بۇگىنگى تاڭدا اتالعان اۋداندا باستاۋىش سىنىپتارعا دەگەن قاجەتتىلىك وتە جوعارى. بۇل سۇ­­را­نىس ەڭ الدىمەن تۇرعىن ءۇي نىساندارى سانىنىڭ ار­تۋى­مەن بايلانىستى بولىپ وتىر. ال قۇرىلىس قارقىنى باسەڭ­دە­مەيتىنىن ەسكەرسەك, باستاۋىش سىنىپتىڭ تاپشىلىعى جىل ساناپ ارتا بەرەتىنى انىق. ال وزگە اۋدان­ تۇرعىندارىنىڭ بالا­لارىن وسىنداعى Binom مەكتەپ­تەرىنە قابىلداۋ ءۇردىسى ونسىز دا اسقىنىپ تۇرعان ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن تىپتەن ۋشىق­تىرىپ بارادى. سوعان باي­لا­نىستى اتالعان اۋدان اۋما­عىندا ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردى قولجەتىمدى بىلىممەن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن اتا-انالار بىر­قا­تار ۇسىنىس ايتىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, Binom Uly Dala, Binom Tanym مەكتەپتەرىندە ءبىرىنشى سىنىپقا قوسىمشا قابىلداۋ ورىندارىن اشىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە وسى اۋداننىڭ بالالارىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بيىلعا 1 ساۋىردەن باستاپ وسى مەكتەپتەرگە قابىلدانعان وقۋشىلاردىڭ مەكەنجايىن مۇقيات تەكسەرگەن ءجون. ءۇي-ءۇيدى ارالاپ, بولاشاق وقۋشىنىڭ ناق وسى مەكەنجايدا تۇرىپ جاتقانىن تەكسەرۋ كەرەك. بالالاردى ناقتى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا مەكتەپكە بەكىتۋ بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپكە بارار جانە كەرى قايتار جولعا ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ, ەلوردادا اۆتوكولىك كەپتەلىسى ماسەلەسىن ازايتۋ ءۇشىن قاجەت. سونىمەن قاتار اتا-انالار Binom Tanym-دا 0-سىنىپتار جۇمىس ىستەيتىنىنەن دە حاباردار. مەكتەپ باسشىلىعى حابارلاعانداي, اتالعان سىنىپ وقۋشىلارى اۆتوماتتى تۇردە 1-سىنىپقا اۋىستىرىلادى. بۇل رەتتە اتا-انالار 0-سىنىپ قۇجات­تا­رىن دا تەكسەرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.

– «ارناۋ» تۇرعىن ءۇي الابىنان پاتەر ساتىپ الاردا بىزگە كۆارتالدىڭ ىشىندە ەكى قابات­تى شاعىن ەكى بالاباقشا سالىنادى دەپ سەندىرگەن ەدى. بۇل شە­شىمدى قوشتادىم. سەبەبى ەشقانداي بيىك عيمارات تەرەزەمدى كولە­گەيلەمەيتىن ەدى. الايدا بىلتىر ءبىز – ­­­وسى تۇرعىن ءۇي الا­بى­نىڭ تۇرعىندارى كۆارتال قۇرى­لى­سى­نىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوس­پارى وزگەرگەنىن ەستىپ-بىلدىك. جاڭا جوس­پارعا سايكەس, بالاباقشانىڭ ورنى­نا 1 200 ورىندىق 5 قاباتتى جەكە مەكتەپ سالىناتىن بولدى. مۇنداي شاعىن جەر ۋچاسكەسىندە وسىنداي ۇلكەن مەكتەپتى قالاي سالۋعا بولادى؟ بىزگە كورشىلەس «قامال» كۆارتالىنداعى «دا­رىن» مەكتەبىنىڭ جەر ۋچاس­كە­سى اناعۇرلىم ۇلكەن. ال ءبىز­دىڭ كۆارتالداعى جەكە مەكتەپ بولاشاقتا تۇرعىن ءۇي عيماراتىنا ەتەنە, بەتپە-بەت سالىنباق. كۇنى ەرتەڭ اتا-انالار وسى مەكتەپكە قالانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وقۋشى جەتەلەپ كەلەدى. اركىم بالا­سىن مەكتەپتىڭ كىرەبەرىسىنە بارىنشا جاقىن قالدىرىپ كەتۋگە تىرىساتىنى انىق. ونسىز دا ءبىز تۇراتىن تۇرعىن ءۇي الابىندا اۆتوكولىك كوپ. بوس ورنى بار كولىك تۇراعىن تابا المايسىز. سەبەبى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ سانى كوپ. كەپتەلىستىڭ كوكەسى باس­تالايىن دەپ تۇر. وزگە جەر قۇ­رىپ قالعانداي, بۇل مەكتەپتى نەگە ءبىزدىڭ كۆارتالعا تۇرعىزىپ جاتىر؟ نۇرا-ەسىل سۋ ارناسىنا جاقىن جەردە سالسا بولماي ما؟ ول اۋماقتا جەر جەتەدى. اۋدان­نىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن وز­گەر­تەتىندەر وسى وزگەرىستەر تۇر­­عىندارعا ىڭعايلى بولا ما, بول­ماي ما دەپ ءبىر ويلانبايدى؟ – دەپ كۇيىنەدى «ارناۋ» تۇرعىن-ءۇي الابىنىڭ تۇرعىنى سۆەتلانا زينوۆەۆا.

حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا ما؟

ەلوردا اۋماعىندا بالالار سانى كوشى-قونعا بايلانىستى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. بىل­تىردىڭ وزىندە 15 مەكتەپ پاي­دالانۋعا بەرىلدى. بيىل تاعى 11 مەكتەپ بالاقايلاردى قابىل­داي­دى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك 4 مەكتەپ بار. ءار مەكتەپ ءبىر اۋىسىمدا 1 200 ورىنعا دەيىن سىيدىرا الادى.

– بىزدەگى مەكتەپتەر ءبىر ەمەس, ەكى اۋىسىم بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان ءار مەكتەپ 2 400 وقۋشىعا نەگىزدەلگەن دەسە دە بولادى. ماسەلەن, بيىل ەسىل اۋدانىنا قاراستى «ساراندا» تۇرعىن ءۇي كەشەنى, ۇلى دالا داڭعىلى بويىندا ەكى اۋىسىمعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك مەكتەپ اشىلادى. بۇگىندە قۇجات قابىلداۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. №82 «دارىن» مامانداندىرىلعان ليتسەيىنىڭ باسشىلىعىنا ءوتىنىش جاساپ, 2 قابىلداۋ كوميسسياسىن سوندا وتىرعىزدىق. وسىلايشا №95 مەكتەپكە قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, اتالعان اۋماقتا مەكتەپكە قاتىستى الاڭداتارلىق احۋال جوق. ال Binom مەكتەپتەرى بولسا, 1 اۋىسىمدا – 2 مىڭ, 2 اۋىسىمدا 4 مىڭ بالا قابىلداي الادى. بۇل مەكتەپتە كەلىسىم بويىنشا 1-سىنىپتا بالا سانى 25-تەن اسپاۋى ءتيىس. الايدا Binom جەكەمەنشىك مەكتەپ بول­عا­نىمەن, وقۋ باعدارلاماسى – ستاندارتتى. ارينە, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا جابدىقتالۋى جاقسى. ال ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لاماسى وزگە مەكتەپتەرمەن بىردەي. ايتا كەتۋ قاجەت, شاھارداعى ءار مەك­تەپ­تىڭ بەكىتىلگەن شاعىن اۋدانى بار. Binom مەكتەبىندە دە جاعداي ءدال سولاي. تەك بالا سانى 25-تەن اسپاۋى ءتيىس بولعاندىقتان, ورىن سانى از. «ارناۋ» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ وزىندە 12 عيمارات بار. وندا تۇراتىن با­لا­لاردىڭ بارلىعىن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ول ۋچاسكەلەر جاڭادان اشىلاتىن مەكتەپتەرگە بەرىلەدى. ورىن تاپ­شى­­لىعى ماسەلەسىن شەشۋدىڭ جولى وسى, – دەدى نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ ماز­مۇ­نى مەن ادىستەمە ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسىل امانگەلدىقىزى.

بيىل 6 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇرىنعى ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ءۋالي Facebook-تەگى پاراقشاسىندا «پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇر-سۇلتان مەن الماتىنىڭ اكىم­دە­رىنە قالا تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسىپ, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ جانىنان بيىك ۇيلەردى تىعىز سالۋدى توق­تا­تۋ­عا تاپسىرما بەردى. مەم­لەكەت باسشى­سى الەۋمەتتىك ينفرا­قۇرى­لىم, ساياباقتار مەن بالا­لار­عا ارنالعان سپورت الاڭدارىن سالۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت دەپ سانايدى», دەپ جازعان بولاتىن.

باس قالانىڭ باسشىسى پرە­زيدەنت سو­زى­نە قۇلاق اسقان ءتارىزدى. ەلوردا اكىمدىگى الەۋ­مەت­تىك نى­سان­­دارى تاپشى تۇرعىن ءۇي كە­شەن­دەرىنىڭ قۇرىلىسى جونىن­دە­گى ۇسى­نىس­تاردى قابىلدامادى. وسىلايشا, قالا اكىمدىگى «نۇر-سۇلتان – جايلى قالا» ماس­تەر-جوسپارى اياسىندا الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەردى اباتتاندىرۋعا ەرەك­شە نازار اۋدارىپ وتىر.

ا.بايتۇرسىنوۆ كوشەسى, 7 («حايۆيل» تۇرعىن ءۇي كەشەنى) مەكەن­جايىنداعى ۋچاس­­­­كەدە كوپ­پاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا مەكتەپ سالىنادى. بۇدان باسقا ءبىلىم وشاقتارىندا ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋ ماق­سا­تىندا ر.قوشقارباەۆ داڭ­عىلى مەن اقىرتاس كوشەسى ما­ڭىن­دا «حايۆيل» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قاراما-قارسى تاعى ءبىر جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالىنادى. سونىمەن قاتار اقبۇلاق شاعىن اۋدانىندا ق.جالايىري كوشەسىندە Iconic تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى توق­تا­تىل­دى. ماستەر-جوسپار بو­يىنشا بۇل ورىن اباتتاندىرىلىپ, گۇلزار ورناتىلادى. ال ەسىل اۋدانىنداعى ماڭگىلىك ەل داڭعىلى بويىنداعى №9 ەمحانا مەن №77 مەكتەپ-گيمنازياسى اراسىنداعى ۋچاسكەدە جوسپار بويىنشا سەرۋەندەۋگە جانە دەمالۋعا ارنالعان قوعامدىق كەڭىستىك (گۇلزار) سالىنادى. ك.كۇمىسبەكوۆ كوشەسى, 9 مەكەنجايىندا 21 قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەنى مەن پاركينگتىڭ ورنىنا قوعامدىق كەڭىستىك پەن گۇلزار سالىنادى.

م.گوركي-كوسىگين-چەليۋس­كين­تسەۆ-يشيمسكايا كوشەلەرىنىڭ ورامىندا تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا قوعامدىق كەڭىستىك سالىنادى. سونىمەن قاتار باس پروكۋراتۋرا مەن Jysan Bank اراسىندا – ماڭگىلىك ەل داڭعىلى مەن سىعاناق كوشەسىنىڭ قيى­لى­سىن­دا­عى ۋچاس­كە­دە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا تاعى ءبىر مەكتەپ سالىنادى.