جۋىردا ەلوردادا «بولاشاق» كورپوراتيۆتىك قورى «اutism Talks: ەرەكشە بالالى اتا-انالاردىڭ شابىتتاندىرار اڭگىمەلەرى» تاقىرىبىندا كەزدەسۋ وتكىزدى. ىلكىمدى ءىس-شارا Amanat پارتياسىنىڭ قولداۋىمەن «كەدەرگىسىز كەلەشەك» پارتيالىق جوباسىنىڭ اياسىندا قولعا الىندى. جۇزدەسۋ بارىسىندا اتا-انالار ەرەكشە بالانى تاربيەلەۋ تاجىريبەلەرى تۋرالى اڭگىمەلەپ, ءاۋتيزمى جانە دامۋىندا باسقا دا ەرەكشەلىكتەرى بار بالالاردى تاربيەلەۋ بويىنشا كەڭەستەرى مەن ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى. بالالارى ولارعا قانداي تابىستار مەن جەتىستىكتەرگە جەتۋگە شابىت بەرگەنى تۋرالى ايتىپ بەرەدى. ءىس-شاراعا تاجىريبەلى اتا-انالارمەن قاتار اۋتيزم سپەكترى بالاسىنىڭ بويىنان جاقىندا عانا انىقتالعان اتا-انالار قاتىستى.
2 ءساۋىر – دۇنيەجۇزىلىك اۋتيزم ماسەلەسى تۋرالى اقپاراتتى تاراتۋ كۇنى. اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالاردىڭ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارتۋ ماقساتىمەن بۇل كۇن 2007 جىلى جەلتوقساندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىمەن بەلگىلەندى. باس اسسامبلەيا اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالاردىڭ كوپ بولۋىنا الاڭداۋشىلىق تانىتىپ, ەرتە دياگنوستيكالاۋ جانە ءتيىستى زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزدىلىعىن العا تارتىپ وتىر. 2008 جىلدان باستاپ, جىل سايىن 2 ساۋىردە بۇكىل الەمدە ءارتۇرلى اقپاراتتىق ناۋقاندار مەن اكتسيالار وتكىزىلەدى. ماسەلەن, بەينەپورتالداردا, تەلەديداردا الەۋمەتتىك جارناما بەينەروليكتەرى كورسەتىلەدى. اۋتيزم تۋرالى كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپ, ونىڭ جاھاندىق ماسەلەسى تالقىلانادى. وسىلايشا, حالىقتى جاپپاي اقپاراتتاندىرۋ باستاماسى بارلىق دەڭگەيدە قولداۋ تاۋىپ كەلەدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى دۇنيەجۇزىلىك كۇندى قولداپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءوز وي-پىكىرلەرىن بىلدىرەدى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, قازاقستاندا 8 796 ءاۋتيزمى بار بالا تۇرادى. ال بەيرەسمي دەرەكتەر بويىنشا اۋتيزم بار بالالار سانى 30 مىڭنان اسادى. Autism Speaks حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, 2020 جىلى الەمدەگى ءاربىر 54 بالاعا اۋتيزم دياگنوزى قويىلدى. اۋتيزم بالانىڭ كىشكەنتاي كەزىنەن بايقالا باستايدى ءارى بۇل جاعداي ونىڭ جىنىسىنا, ناسىلىنە نەمەسە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا بايلانىستى ەمەس. اۋتيزم ادەتتىك مىنەز-قۇلىققا بەيىمدىلىكپەن, كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستاعى, الەۋمەتتىك ءوزارا ارەكەتتەسۋدەگى قيىندىقتارمەن سيپاتتالادى. الايدا ءاۋتيزمى بار بالالار مەكتەپتە ءساتتى ءبىلىم الىپ, قوعام ومىرىنە قاتىسا الادى. بۇل مۇمكىن بولۋى ءۇشىن بالاعا ەرتە جاستان باستاپ بىلىكتى مامانداردىڭ كومەگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
كەزدەسۋدە بالانىڭ اۋىر دياگنوزىن ەستىگەندە مويىماي, ودان ءارى دامي باستاعان, وقۋ ورتالىقتارىن, الەۋمەتتىك كاسىپورىنداردى اشىپ, زاماناۋي ءادىس-تاسىلدەردى ۇيرەنىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن, اتا-انالار قاۋىمداستىعىن قۇرىپ, باسقا اتا-انالارعا كومەكتەسكەن ەرىك-جىگەرى مىقتى ادامدار ءسوز سويلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا كاسىپكەر, «وسوبەننوە سچاستە» كىتابىنىڭ اۆتورى ءاليا ءابدىبايتوۆا, بەلگىلى بالالار پسيحياترى تاتيانا دەگتيار, ەرەكشە بالانىڭ اكەسى جالعاس اشىربەكوۆ, ءاۋتيزمى بار بالالار اتا-انالارىنىڭ «وردا» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى ءارى جەتەكشىسى سالتانات ەسماعانبەتوۆا, سەرتيفيكاتتالعان مىنەز-ق ۇلىق تالداۋشىسى جانە CBA-S سۋپەرۆيزورى, ءاۋتيزمى بار بالالارعا ارنالعان «الۋا» ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, «بولاشاق» قورىنىڭ كۋراتورى جانارا قاليەۆا بار. مودەراتور «بولاشاق» قورى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى, سەرتيفيكاتتالعان كوۋچ, Superkyz كىتابىنىڭ اۆتورى دينارا گاپلان بولدى.
ءاۋتيزمى بار ءجاسوسپىرىمدى تاربيەلەپ وتىرىپ, ءوز-ءوزىڭدى قالاي دامىتۋعا بولادى؟ ەرەكشە بالالارعا ارنالعان الەۋمەتتىك جوبانى باستاۋدىڭ جولى بار ما؟ ەرەكشە بالالى اتا-انالار قوعامدىق بىرلەستىگىن قالاي قۇرۋعا بولادى؟ ءىس-شاراعا كەلگەن 70-تەن اسا اتا-انا بايانداماشىلاردى قىزىعۋشىلىقپەن تىڭداپ, وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ الدى. شاراعا قاتىسا الماعاندار ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىدە تىكەلەي ەفير ۇسىنىلدى.
– ەرەكشە بالالاردىڭ اتا-انالارىنا ارنالعان مۇنداي موتيۆاتسيالىق شارانى ءبىرىنشى رەت وتكىزىپ وتىرمىز. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ جونىندەگى جوبامىزعا مىنە 7 جىلدان ارتىق ۋاقىت بولدى. سوندىقتان وسى ايتۋلى كۇنى ءبىز اتا-انالار ءۇشىن ەرەكشە ءبىر دۇنيە وتكىزۋدى ۇيعاردىق. سەبەبى 2014 جىلى بۇل باعىتتى باستاۋعا ءبىزدى اتا-انالار ىنتالاندىرعان ەدى. راسىندا, كوپ نارسە, سونىڭ ىشىندە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە اتا-اناعا بايلانىستى. بۇگىن وسىندا بالاسىنىڭ الەۋمەتتەنۋىنە بارىنشا كوپ مۇمكىندىكتى پايدالانا الاتىنداي, ونىڭ قوعامدا ءوز ورنىن تابۋى ءۇشىن مۇمكىندىگىنشە جاعداي جاساۋعا قاۋقارى بار, جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋعا دايىن بەلسەندى اتا-انالار جينالدى. ءوز وتباسى الەمىمەن, تەك قانا ەرەكشە بالاسىنىڭ قاجەتتىلىگىمەن شەكتەلىپ قالماي, العا تاعى ءبىر ادىم باسىپ, ءبىلىم الىپ, دامىپ, وزگە اتا-انالارعا جانە ولاردىڭ ەرەكشە بالالارىنا كومەكتەسىپ, الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە قوسىپ, قوعامداستىق قۇرىپ, ەرەكشە بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىندە ساراپشى بولعان اتا-انالار كەلىپ وتىر. وسى اتا-انالار بالاسىنا جاقىندا عانا دياگنوز قويىلعان اتا-انالار ءۇشىن ۇلگى بولسىن دەيمىز, – دەدى د.گاپلان.
«بولاشاق» قورىنىڭ ء«اربىر بالا مەكتەپكە بارۋعا لايىقتى» جوباسى قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرى مەن بالاباقشالارىنا اۋتيزم جانە باسقا دا دامۋ ەرەكشەلىكتەرى بار بالالارعا ءبىلىم بەرۋدىڭ ينكليۋزيۆتى مودەلىن ازىرلەۋگە جانە ەنگىزۋگە باعىتتالىپ وتىر. 2015 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ 17 وڭىرىندە ينكليۋزيانى قولداۋدىڭ 46 كابينەتى اشىلدى. اۋتيزم جانە باسقا دا مەنتالدىق بۇزۋشىلىقتارى بار 600-دەن اسا بالا مەكتەپكە بارۋعا مۇمكىندىك الدى. جوبا ەلىمىزدىڭ 60-تان اسا مەكتەبىن قامتىپ كەلەدى. 3 500-دەن اسا مامان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جانە مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تالداۋ بويىنشا وقۋدان ءوتتى. 400-دەن اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
اۋتيزم تۋرالى اقپارات تاراتۋ اياسىندا بيىلعى ءساۋىر ايىندا «بولاشاق» قورى بىرقاتار ءىس-شارانى جوسپارلاپ وتىر. ەلىمىزدەگى قالا عيماراتتارىن, ورتالىق كوشەلەرىن كوك تۇسپەن (اۋتيزم ءتۇسى) جارىقتاندىرۋ بويىنشا «كوك ءتۇستى جاق» ناۋقانىنا جانە ەلوردانىڭ ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا اۋتيزم تۋرالى اقپاراتتىق بەينەروليكتى ورنالاستىرۋعا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار Pickle, Global coffee كوفەحانالار جەلىسىمەن, Lanzhou مەيرامحانالار جەلىسىمەن بىرلەسكەن قايىرىمدىلىق اكتسيالارى تاعى بار.
