ازەربايجاندا تۋىپ-ءوسىپ, كەيىننەن قازاقستانعا قونىس اۋدارعان راگيموۆتىڭ ريو وليمپياداسىندا اتوي سالعان كەزى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمىزدا. جۇلقىپ كوتەرۋ جاتتىعۋىندا بارلىق قارسىلاسىنان قارا ءۇزىپ كەتكەن نيجات الەمدىك رەكوردتى جاڭارتتى. ال سەرپە كوتەرۋدەگى سوڭعى مۇمكىندىگىن ءساتتى پايدالانعاننان كەيىن قاپ تاۋى بوكتەرىندە كەڭىنەن تاراعان لەزگين ءبيىن بيلەپ, «ريوتسەنترو» كەشەنىنە جينالعان كورەرمەندەردىڭ زور قوشەمەتىنە بولەنگەن ەدى. قوسسايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 379 كيلو سالماقتى ەڭسەرگەن ول باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. وليمپيا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى, ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى, قىتايلىق ليۋي سياوتسزيۋن كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتسا, الەم بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, مىسىرلىق مۇحاممەد ماحمۇد قولاعا قول سوزدى.
ارادا التى جىل وتكەن سوڭ نيجاتتىڭ ەڭبەگى جوققا شىقتى. دوپينگكە قارسى كۇرەس اگەنتتىگى (ۆادا) قازاقستاندىق سپورتشىنى «رۇقسات ەتىلمەگەن ءدارى-دارمەك پايدالانعان» دەپ ايىپتاپ, وعان قاتاڭ جازا قولداندى. راگيموۆتىڭ ءوزى بۇل ايىپتى نەگىزسىز دەپ ەسەپتەيدى. كۇنى كەشە عانا باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا ول ءتيىستى ورگاندارعا شاعىمدانىپ, ءوزىنىڭ «تازا» ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن سوڭىنا دەيىن باراتىنىن مالىمدەدى. الايدا ودان ءبىر نارسە وزگەرەدى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ويتكەنى بۇعان دەيىن دە ءدال وسىنداي قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ءبىر توپ زىلتەمىرشىلەر سونداي ارەكەتتەرگە بارعان. ءتىپتى قىرۋار قارجى جۇمساپ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەندەر دە بار. بىراق ودان ەشتەڭە ونبەدى. ۆادا-نىڭ شەشىمى وزگەرىسسىز قالدى.
ەگەر دوپينگ داۋىنا ىلىكپەگەندە, تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن بەرى وليمپيادا چەمپيونى دەگەن دارداي اتاعى بار قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتتەرىنىڭ سانى جەتىگە جەتەتىن ەدى. تارقاتىپ ايتساق, 2008 جىلى بەيجىڭدە يليا يلين تەڭدەسسىز ونەرىمەن تانىلىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. 2012 جىلى لوندوندا يليننەن بولەك, ءزۇلفيا چينشانلو, مايا مانەزا جانە سۆەتلانا پودوبەدوۆا التىن تۇعىردان قول بۇلعادى. 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا نيجات راگيموۆ قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. بىراق سول زىلتەمىرشىلەردىڭ بارلىعىنا «دوپينگ قولداندى» دەگەن ايىپ تاعىلدى. جوعارىدا اتالعان جارىستاردا جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنگەن يرينا نەكراسوۆا مەن ماريا گرابوۆەتسكايا دا ءدال سونداي جاعدايعا دۋشار بولدى. سونىمەن قاتار اتاقتى ۆلاديمير سەدوۆ الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىپ العان بارلىق جۇلدەلەرىنەن ايىرىلدى. ونىڭ اراسىندا 2009 جىلعى گويانگتاعى باس جۇلدە دە بار. 2015 جىلى ۆروتسلاۆتا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا كۇمىس پەن قولا مەدالدى قورجىنعا سالعان قازاقتىڭ قوس قىرانى – الماس وتەشوۆ پەن جاسۇلان قىدىرباەۆ تا ۆادا-نىڭ «قاھارىنا» ۇشىرادى.
وسىلايشا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتيكا تاريحىندا جالعىز وليمپيادا چەمپيونى قالدى. ول – اللا ۆاجەنينا. نەگىزى اللا رەسەيدىڭ قورعان وبلىسىنا قاراستى شادرينسك قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. سول جاقتا جاتتىعىپ, ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى. رەسەيدىڭ ۇلتتىق قۇراماسى ساپىنا ىلىگە الماعان سوڭ ۆاجەنينا ءبىزدىڭ ەلدى جاعالادى. بەيجىڭ وليمپياداسىندا 75 كيلو سالماق دارەجەسىندە باق سىناعان ول كۇمىس مەدالدى يەلەندى. بىراق بۇل قىزدىڭ باعى بار ەكەن. ارادا سەگىز جىل وتكەندە التىننان القا تاققان قىتاي سپورتشىسى تساو لەيدىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالدى. سونىڭ ارقاسىندا اللا ۆاجەنينا رەسمي تۇردە وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى رەتىندە تانىلىپ, «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى.
ءيا, دوپينگ داۋى «تاۋ كوتەرگەن» تولاعايلاردىڭ تالايىنىڭ باعىن بايلادى. ەڭ وكىنىشتىسى, سول ساڭلاقتار جۇلدەدەن عانا ايىرىلىپ قويماي, جىلدار بويى تىرنەكتەپ جيعان بەدەل مەن ابىرويدان دا جۇرداي بولدى. قازىرگى كەزدە وليمپيا ويىندارىندا جۇلدە العان اۋىر اتلەتتەر تىزىمىنەن ساناۋلى عانا وتانداسىمىزدىڭ ەسىمدەرىن كەزىكتىرۋگە بولادى. 2008 جىلى قىتايدا اللا ۆاجەنينانىڭ التىننان القا تاققانىن جوعارىدا ايتتىق. ونىڭ الدىندا – 1996 جىلى اتلانتادا اناتولي حراپاتىي كۇمىس الدى. داڭقتى جەرلەسىمىزدىڭ كۇشى تەك گرەكيانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن گرۋزيالىق الىپ اكاكيوس كاكياشۆيليسكە جەتپەدى. 2004 جىلى افينادا سەرگەي فيليمونوۆ ءدال سول مەجەدەن كورىندى. ول تۇركيانىڭ تاستۇلەگى تانەر ساگىردان قالىپ قويدى. 2012 جىلى لوندوندا اننا نۇرمۇحامبەتوۆا قولاعا قول سوزدى. 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا باعى جانعاندار تىزىمىندە بەس جەرلەسىمىز بار. ولار – جازيرا جاپپارقۇل (كۇمىس), كارينا گوريچەۆا, فارحاد حاركي, دەنيس ۋلانوۆ جانە الەكساندر زايچيكوۆ (قولا). 2021 جىلعى توكيوداعى دودادا يگور سون مەن ءزۇلفيا چينشانلو ءۇشىنشى ورىنداردى ەنشىلەدى.
مىنە, 1996-2021 جىلدار ارالىعىندا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەندەر اراسىندا قازاقستاننىڭ 11 زىلتەمىرشىسى بار. نەگىزىندە بۇل دا جامان ناتيجە ەمەس. وسى كورسەتكىشتىڭ ارقاسىندا تالاي مۇيىزدەرى قاراعايداي مەملەكەتتەردەن وزىپ تۇرمىز. بىراق وعان توقمەيىلسۋگە بولمايدى. ويتكەنى «قادالعان جەرىنەن قان الاتىن» ۆادا قاي كۇنى ەسىگىڭدى قاعاتىنىن بىلمەيسىز. بالكىم, ەرتەڭ نەمەسە باسقا كۇنى اتالعان ۇيىمنىڭ «جانالعىشتارى» ساۋ ەتىپ كەلە قالسا, تاعى قانشاما تولاعايلارىمىزدىڭ تۇعىردان تاياتىنى ءبىر اللاعا عانا ءمالىم...
