رۋحانيات • 28 ناۋرىز، 2022

جيەنقۇرىق

148 رەت كورسەتىلدى

حالقىمىزدىڭ ۇرپاقتان - ۇرپاقتان جالعاسىپ كەلە جاتقان عاجايىپ سالتىنىڭ ءبىرى –جيەنقۇرىق. قازاق قىزدان تۋعان بالانى جيەن دەيدى. قىز بالانى جات جۇرتتىق دەپ ەسەپتەگەنمەن، جيەن جات بولماسىن دەپ، ۇنەمى ۇيىنە قوناققا شاقىرىپ، ونى توبەسىنە حان كوتەرىپ قۇرمەتتەگەن.

اتا داستۇرىمىزدە جيەن ناعا­شى­لارىنان قالاعان زاتىن، ياعني جيەنقۇرىق الۋعا ءتيىس. ەرتە­رەكتە جيەن ەس ءبىلىپ، ەتەك جاپ­قاننان ونى ناعاشىلارى قامقورلىعىنا الىپ، ناعاشى اتاسى وعان ءۇيىرلى جىلقى ىشىنەن ءبىر تاي اتايتىن بولعان. ونى باسىرە تاي نەمەسە «جيەنقۇرىق» دەيدى. ناعاشىسى جيەننىڭ بە­تىن قايتارماي ءۇش رەت بەرۋگە مىندەتتى. حالقىمىز جيەندى رەن­جىتپەي «جيەن نازاسى جامان» دەپ ەركەلەتكەن. «جيەندى ۇرعاننىڭ قولى قالتىرايدى» دەگەن دە ءسوز بار.

«جيەن نازاسى جامان» دەگەننەن شىعادى، ءبىزدىڭ اۋىلدا وسىعان بايلانىستى ءبىر وقيعا بولعان. مەن وندا 5-6 جاستاعى بالامىن، بىراق سونىڭ اۋىل ادامدارى اراسىندا ءبىراز اڭگىمە بولعانى ەسىمدە قالىپتى. ەكەۋى دە بىزگە تۋىس. ءومىرحان دەگەن جا­قىن جيەنىمىز بولدى، cول كەزدە جاسى جيىرمانىڭ ىشىندە بولۋ كەرەك. بولىمشەدە بۋحگالتەر بولىپ ىستەيتىن. ونىڭ ناعاشىسى امانتايدىڭ بايگەگە شاۋىپ جۇرگەن قار ال اياعىنا كوزى ءتۇسىپ، سونى جيەنقۇرىققا سۇرايدى. بۇل – اۋدان كولەمىندە اۋىزعا ىلىگىپ، بايگەنىڭ الدىن بەرمەي جۇرگەن تۇلپار. تۇرقى دا كەلىستى، مۇسىننەن جاراتىلعانداي ەدى. قىسقاسى، «مەنىڭ اتىم بولسا عوي» دەپ ءار قازاق ارماندايتىن جانۋار. بىراق ات يەسى جيەنىنە ونى قيماي، جيەنقۇرىققا باسقا جىلقى ال دەيدى. ءومىرحان وعان كونگىسى كەلمەي، «جيەنقۇرىققا بەرسەڭ وسىنى عانا الام دەپ» تۇرىپ الادى. سول كەزدە امان­تاي اعا اشۋعا ءمىنىپ، «ەندەشە ساعان جيەنقۇرىق جوق» دەپ شورت كەسەدى. «قاپ، بالەم» دەپ، ءبىر ساۋساعىن ىشىنە بۇگىپ، جيە­نى كەتەدى. ءبىر كۇنى اۋىلدا «امانتايدىڭ بايگە اتى جوعا­لىپتى» دەگەن حابار تارادى. ارتىنان، ۇرلىقتىڭ ءىزى جيە­نىنەن شىقتى. ناعاشىسىنا وكپەلەگەن ءومىرحان ءبىر كۇنى ەبىن تاۋىپ، قورادان الگى سايگ ۇلىكتى ۇرلاپ اكەتىپ، ۇيىنە اپارىپ سويىپ تاستايدى. اشۋعا بوككەن امانتاي اعا اۋداننان ميليتسيا شاقىرىپ، جيەنىن تۇرمەگە قاماتۋعا دەيىن باردى. ناعاشى مەن جيەن اراسىنداعى وسى داۋ اۋلەتتىڭ ۇلكەن ءبىر قارياسىنىڭ ءۋالى سوزىمەن توقتاپ، اقىرى، ەكەۋى تاتۋلاستى. كەيىن امانتاي اعا مەن ءومىرحان اۋىلدا ەسەپ سالاسىندا بىرگە قىزمەت ىستەپ، ناعاشىلى - جيەن بولىپ، ويناپ-ك ۇلىپ جۇرگەنىن تالاي كوردىم.

مەن ءوزىم دە تۋعان ناعاشىم­نان ءبىر ەمەس، ەكى رەت جيەنقۇرىق الدىم. ناعاشىم قولى اشىق، جومارت ادام. بار بولسا، قولىن­داعىسىن ەشكىمنەن ايامايدى. بىردە ماڭعىستاۋدان كورشى كەڭشارعا 200 باس جىلقى ايداپ كەلە جاتىپ، ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇستىنەن ءوتتى. سوندا ماعان «تور­عايدىڭ جىلقىسىنان تۇقىمى بولەك» دەپ باسىرەگە ءبىر ق ۇلىن بەردى. ءوزى دە سۇيكىمدى جانۋار ەدى. مەن وعان «كوكشاعىر» دەپ ات قويدىم. جاباعىسىن دا ۇيرەتىپ، ءمىنىپ ءجۇردىم. اساۋلىعى جوق، ءجۇرىسى دە جايلى، ەپتەپ، جورعاسى دا بار ەدى. اۋىلدا وتكەن تاي جارىستا ۇنەمى ءبىرىنشى كەلەتىن. كورشى تالقانباي اكەم ونى كورگەن سايىن: «بابىن تاپسا، جۇيرىك بولادى» دەپ سۇيسىنەتىن. بىراق ونى ۇيدەگىلەر مەن قانشا قارسىلىق كورسەتكەنمەن، «ۇرىعا قولدى بولىپ كەتەر» دەپ قۇنان شىعارىندا سوعىمعا سويدى. با­لا كەزىم عوي، كوزىمنىڭ جاسىن بۇ­لاپ، «كوكشاعىرىمدى» ويلاپ، ءبىر اپتا اشقۇرساق جۇرگەنىم بار.

ءبىزدىڭ ۇيدە دە بۇل سالت جاق­سى ساقتالعان. اتا-انام بارلىق جيەنگە ءبىر-ءبىر تاي مىنگىزىپ، ناعاشىلىق مىندەتىن وتەگەن.

قازىر وسى سالتىمىز قالالى جەردە ۇمىت بولا باستاعان سەكىل­دى. وتكەن جولى ءبىر تانىسىم ايتادى، ۇلىم دۇنيەگە كەلىپ، ناعاشىلارىنىڭ ۇيىنە الىپ باردىم. ايەلىمنىڭ اكەسى قايتىس بولعان، ءبىرى ەلۋگە، ەكىنشىسى قى­رىقتى ورتالاعان ەكى اعاسى بار. «جيەنىڭىز سىزدەردەن جيەن­قۇ­رىق الۋعا كەلدى دەسەك، ەكەۋى ءبىر-بىرىنە قاراپ، «ول نە؟» دەپ يىقتارىن قيقاڭداتادى» دەيدى. قالادا تۋىپ، ورىسشا وقىپ، قازاق­تىڭ سالت-داستۇرىنەن بەيحابار ادامدار دا بار ەكەن دەپ تاڭىرقاپ قالدىم.         

سوڭعى جاڭالىقتار

11 تامىزعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 09:40

ۇقساس جاڭالىقتار