مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا ناۋرىزدى جاڭا سيپاتتا اتاپ ءوتۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىپ, تۇجىرىمداما جاساۋدى جانە بۇل مەرەكەنىڭ مازمۇنىن بايىتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسىعان وراي پرەزيدەنتتىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا العان ۇجىم ناۋرىز مەيرامىن 14-23 ناۋرىز ارالىعىندا تويلاۋدى جوسپارلاپ وتىر. 10 كۇنگە سوزىلاتىن مەرەكەلىك باعدارلامانىڭ ارقايسىسى وزىندىك رەسمي اتاۋعا يە. سونىڭ نەگىزگىسى دە ەلەۋلىسى – «قىز جىبەك» وپەراسى.
– قازاقستان پرەزيدەنتى اتاپ وتكەندەي, بۇكىل قوعامدى ۇيىستىراتىن قۇندىلىقتار نەعۇرلىم كوپ بولسا, بىرلىگىمىز دە سوعۇرلىم بەكەم بولماق. ناۋرىزدىڭ كەلۋىمەن ادامدار تىرشىلىكتىڭ جاڭا تىنىسىن سەزىنەدى. وسى رەتتە مەن بارلىق وتانداستارىمدى ناۋرىز مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن, تاۋەلسىز ەلىمىز وركەندەپ, قازاقستان حالقى گۇلدەنە بەرسىن جانە ۇلكەن شاڭىراقتاي ۇيىمشىل بولسىن, – دەدى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى عالىم احمەدياروۆ.
قازاقتىڭ ەڭ العاشقى وپەراسى 1934 جىلى قازاق مۋزىكالىق تەاترىنىڭ ساحناسىندا (قازىرگى اباي اتىنداعى ماوبت) قويىلىپ, بىردەن ۇلتتىق مۋزىكالىق ونەردىڭ ءىنجۋ-مارجانىنا اينالدى. قويىلىمدا باستى ءرولدى سومداعان قازاقتىڭ بۇلبۇل ءانشىسى كۇلاش بايسەيىتوۆا بولاتىن. «بۇل ءرول كۇلاش ءۇشىن جازىلعانداي, كۇلاش جىبەك ءرولىن ويناۋ ءۇشىن تۋعانداي ەدى. ەگەر «قىز جىبەك» وپەراسى زور تابىسقا يە بولدى دەيتىن بولساق, سول تابىس كۇلاشتىڭ ارقاسىندا كەلدى دەۋگە رەجيسسەر رەتىندە مەن جاسقانباعان, قىزعانباعان بولار ەدىم» دەگەن ايگىلى اكتەر قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ پىكىرى وپەرانىڭ ءھام ونداعى اكتەرلىك قۇرامنىڭ شىعارماشىلىق قاۋقارىن تولىققاندى ايگىلەپ تۇر. قايتالانباس داۋسى مەن شەبەر ورىنداۋشىلىق ونەرىنىڭ ارقاسىندا كۇلاش1936 جىلى وتكەن قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىگىندە ماسكەۋدىڭ تالعامپاز تىڭدارماندارىن قازاق ونەرىنە باس يگىزىپ, مويىنداتتى.
سول سالتانات ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە وراي ارنايى ساحنالانعان بۇگىنگى «قىز جىبەك» وپەراسىندا قايتا جاڭعىرىپ, جانداندى دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. اراعا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ ۇلتتىق ساحنامىزدىڭ كورىگىن قىزدىرعان بۇل «قىز جىبەكتىڭ» كوركەمدىك قۋاتى شىن مانىندە كوڭىل قۋانتادى.
تانىمال ديريجەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ابزال مۇحيتدينوۆ جانە رەجيسسەر ميحايل پاندجاۆيدزە ۇلتتىق كلاسسيكانىڭ جاڭا قىرىن ۇسىنىپتى. 3D تەحنولوگيانى پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا «قىز جىبەك» ۇلتتىق ليرو-ەپوستىق پوەماسىنىڭ كەزەڭدەرى كورەرمەننىڭ كوز الدىندا جاندانا تۇسەدى. پروەكتسيادا كورسەتىلگەن كەرۋەننىڭ قوزعالىسى كەنەتتەن ساحنادان جالعاسىن تاۋىپ, ءتىرى جىلقىلار مەن تۇيەلەردىڭ قاتىسۋىمەن ءجۇرىپ وتەدى. قويۋشى سۋرەتشىلەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى سوفيا تاسماعامبەتوۆا مەن پاۆەل دراگۋنوۆتىڭ شىنايى كولەمدە جاساعان قالا دۋالدارى ءبىر ساتتە قوزعالىپ, بازارباي سارايىنىڭ جانىنداعى الاڭ تىرشىلىگىنە جول اشىلادى.
قويىلىم قۇرۋشىلاردىڭ اتالعان وپەرانى بارىنشا تۇرلەندىرىپ, كورەرمەنگە جاڭالىق اكەلۋگە دەگەن تالپىنىسى ۇنادى. ابزال ءمۇحيتدينوۆتىڭ بۇعان دەيىن دە ساحنادا جاساپ جۇرگەن تالعامپاز جۇمىستارىن جوعارى باعالاۋشى ەدىك, قازاق ونەرىنە دەگەن شىن جاناشىرلىعى مەن سۇيىسپەنشىلىگىن كەشە ساحنادان كورىپ, قۇرمەتىمىز ەسەلەنە ءتۇستى. قويىلىمنىڭ العاشقى ەرەكشەلىگى – وپەرا تۇتاسىمەن ەكسپەريمەنتكە قۇرىلعان. ماسەلەن, ساحناعا 3 تۇيە مەن 3 جىلقى تىرىدەي شىعىپ, اكتەرلەرمەن بىرلەسە ونەر كورسەتتى. اسىرەسە كوش-كەرۋەن ساحناسىن بەرۋدە اتالعان جانۋارلاردىڭ اسەرى دە, ارەكەتى دە كوڭىلگە عالامات سەزىم ورناتتى. سەندىك, سەزىندىك. تابيعي توپىراق, بارىنشا شىنايى تىرشىلىككە جاقىنداتىلعان دەكوراتسيا مەن رەكۆيزيتتەر دە ستسەنوگرافتاردان از ەڭبەكتى قاجەت ەتپەگەنى انىق. سونداي-اق بازاربايدىڭ ساحناسى كوز ۇيرەنىپ قالعان كيىز ۇيدە ەمەس, ءزاۋلىم سارايدىڭ ىشىندە ءوربيدى. جاعالبايلى اۋلەتىنىڭ 700 تۇيەگە جۇك بولار التىن مەن جاقۇتى جارقىراعان, ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەن داۋلەتى بارىنشا شىعىستىق ستيلدە شەشىم تاۋىپ, وزىنشە ورنەك تۇزۋگە تىرىسقان. ارينە, العاشىندا قابىلداۋ قيىنداۋ بولعانىمەن, سپەكتاكل بارىسىندا بىرتىندەپ كەلىسكەندەي بولدىق.
ەكىنشىدەن, ە.برۋسيلوۆسكي مەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ تاندەمىندە ومىرگە كەلگەن تۋىندىنىڭ 30 پايىزعا جۋىق قاراسوزبەن جۇرەتىن تۇسىن شىعارماشىلىق توپ تۇتاسىمەن مۋزىكالاندىرۋعا ۇمتىلىپتى. تاجىريبەلەرى ءساتسىز ەمەس, بىزدىڭشە. 1934 جىلعى قازاق وپەرا تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاعان ساحناگەرلەرگە لايىقتالىپ جازعان شىعارمانى وپەرا دەۋدەن بۇرىن, مۋزىكالى درامالىق شىعارما دەپ باعالاۋ ادىلەتتىرەك بولار ەدى. مىنە, وسى تۇستىڭ جوعىن ابزال مۇحيتدينوۆ بارىنشا جانداندىرۋعا, مۋزىكالىق يىرىمدەرمەن بايىتۋعا تالپىنىپتى. ول وزگەرىس وپەرا تابيعاتىندا بارىنشا ۇيلەسىمىن تاپقان. كوڭىلگە قونىمدى.
ۇشىنشىدەن, ديريجەر ۇلتتىق ءۇندى قويۋلاتىپ, قازاقى قۇنارعا بايىتۋ ءۇشىن سيمفونيالىق وركەسترگە ۇلتتىق اسپاپتاردى قوسىپ, جاڭاشا ىزدەنىسىن دە كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىپ كوردى. بۇل تاجىريبە مۋزىكا ماماندارى تاراپىنان جوعارى باعالاندى. كەرنەي, قىلقوبىز, شاڭقوبىز, دومبىرا, جەتىگەن سىندى ۇلتتىق اسپاپتار قازاق وپەراسىنىڭ ۇلتتىق بوياۋىن قالىڭداتىپ, تراگەديانىڭ كوكەمدىك ساپاسى مەن مازمۇندىق ءمانىن ودان ءارى بايىتا تۇسكەندەي.
تورتىنشىدەن, رەجيسسەر پاندجاۆيدزە ينفراگرافيكانىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرىن قازاق ساحاناسىنا الىپ كەلىپ, ۇلتتىق وپەرامىزدى تەحنيكا تىلىندە سويلەتۋگە, وقيعا مەن مەزگىل شارتتىلىقتارىن بارىنشا شىنايىلاندىرۋعا, اسەرلەندىرۋگە ۇمتىلىپ كورگەن ەكەن. وپەرادا ينفراگرافيكا مەن جارىق ۇيلەسىمى وتە ءساتتى پايدالانىلىپتى. وسى جاعىن ەرەكشە اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
جاڭارعان, جاندانعان «قىز جىبەكتەگى» تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك جەڭىس – قويىلىم ستسەنوگرافياسى. «قىز جىبەكتىڭ» ستسەنو-
گرافيالىق جاۋاپكەرشىلىگى سوفيا تاسماعامبەتوۆا مەن پاۆەل دراگۋنوۆقا جۇكتەلىپتى. سۋرەتشىلەر تاندەمىنىڭ تالماي ىزدەنگەنى, تولاسسىز ەڭبەك ەتكەنى بىردەن بايقالادى. 1000-عا تارتا قارۋ-جاراق پەن 350-دەن اسا كوستيۋم ەسكيزىن سىزعان ستسەنوگرافتار, ساحنا دەكوراتسياسىندا دا سۋرەتكەرلىك قيالعا بارىنشا ەرىك بەرىپتى. ادەتتەگى وپەرا تەاترى قويىلىمدارىنىڭ دەكوراتسياسىنداي ەمەس, بۇل «قىز جىبەكتىڭ» شىنايىلىعىنىڭ كىلتى ەڭ اۋەلى سپەكتاكل ستسەنوگرافياسىنىڭ سونىلىعىندا ەكەنى داۋسىز.
قويىلىمعا تەاتردىڭ سيمفونيالىق وركەسترى, حورى, بالەتى, ميمانسى جانە بالالار ستۋدياسىنىڭ وقۋشىلارى, سونداي-اق قازاقستاندىق وپەرا ساحناسىنىڭ جۇلدىزدارى, «استانا وپەرا» وپەرا ترۋپپاسىنىڭ جەتەكشى سوليستەرى مەن سوليستەرى قاتىستى. ءۇش كۇن قاتارىنان وينالعان وپەرادا جىبەكتى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى جاننات باقتاي, ءجاميلا جارقىمباەۆا جانە تالانتتى ءانشى ءمادينا يسلاموۆا, تولەگەن بەينەسىن – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى مەدەت شوتاباەۆ پەن مەيىر باينەش سومداسا, بەكەجان – تالعات عالەەۆ, راسۋل جارماعامبەتوۆ, شەگە – بەيىمبەت تاڭارىقوۆ, رامزات بالاكيشيەۆ, بازارباي – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانات شىبىقباەۆ, بولات ەسىمحانوۆ, قامقا – گۇلجانات ساپاقوۆا, قارلىعاش – ءمادينا يسلاموۆا, اسەم سەمبينا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگۇل نيازوۆا, باتسايى – سالتانات مۇراتبەكوۆا, ماليكا مينيزيني, ءدۇريا – ۇلپان اۋباكىروۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بيبىگۇل جانۇزاقتىڭ ورىنداۋىندا كورەرمەنىمەن قاۋىشتى.
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – 21-22 ناۋرىزدا ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى كامەرالىق زالدا كوپتەن كۇتكەن كوكتەم مەيرامىنان ەستەن كەتپەس اسەر قالدىراتىن «قوش كەلدىڭ, ناۋرىز!» اتتى جارقىن, كوڭىلدى ءارى قىزىقتى كونتسەرت وتەدى دەپ جوسپارلانۋدا. «استانا وپەرانىڭ» جانكۇيەرلەرى مەن تەاترسۇيەر قاۋىم شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ جىل سايىن جىلى مەرەكەلىك اتموسفەرا سىيلايتىن سان قىرلى كونتسەرتتىك باعدارلاماسىن اسىعا كۇتەتىنى انىق.
– بۇل كۇنى «قوش كەلدىڭ, ناۋرىز!» كونتسەرتىندە كوپتەگەن حالىقتىڭ بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم جايلى شىعارمالارى ورىندالادى. باستى يدەيا – ناۋرىز ەلىمىزدى مەكەندەگەن بارشا ۇلت وكىلدەرىن ۇيىستىراتىن مەيرام ەكەنىن كورسەتۋ. ءبىز قىستى قۋانا شىعارىپ سالىپ, شۋاقتى كوكتەمدى ونىڭ سىلدىرلاپ اققان بۇلاعىمەن, سايراعان قۇستارىمەن, سامال جەلىمەن جانە حوش ءيىستى جاسىل جەلەگىمەن بىرگە اسىعا كۇتەمىز, – دەدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, تەاتردىڭ مۋزىكالىق كەڭەسشىسى, پيانيست راۋشان بەسكەمبيروۆا.
مەرەكەلى كونتسەرتتە وپەرا ترۋپپاسىنىڭ سوليستەرى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ازامات جىلتىركوزوۆ, بيبىگۇل جانۇزاق, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ايزادا قاپونوۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى عاليا بايعازينوۆا, اسەم سەمبينا, نازىم ساعىنتاي جانە «استانا وپەرا» حورىنىڭ ارتىستەرى, وركەستر مۋزىكانتتارى, Astana Opera حالىقارالىق وپەرا اكادەمياسىنىڭ شاكىرتتەرى ونەر كورسەتەدى. ولار كلاسسيكالىق جانە زاماناۋي شىعارمالاردى ورىندايدى, ونىڭ ىشىندە تانىمال وپەرالاردان ۇزىندىلەر, سونداي-اق ۇلتتىق اندەر بار. دومبىرا مەن قىل- قوبىزدىڭ سۇيەمەلدەۋىندە شىرقالاتىن «تويباستار», «تۇساۋكەسەر», «بەتاشار» سەكىلدى مۋزىكالىق تۋىندىلار مەرەكەلىك كەشتىڭ اجارىن اشىپ, تىڭدارمانىن بەيجاي قالدىرماسى انىق.
