كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
ەلىمىزدە قوعامدى دۇرلىكتىرىپ, حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىنا تيگەن, تالاي جازىقسىز جاننىڭ ءومىرىن جالماعان لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ باسىم بولىگى ءدىني ەكسترەميستەردىڭ قولىمەن جاسالعانىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق. الىسقا بارماي-اق كۇنى كەشە ەلىمىزدى ەسەڭگىرەتىپ كەتكەن «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىندا دا ءدىني وتكىر ماسەلەلەر جەلكەسىن كۇدىرەيتىپ, ايقىن كورىنگەنى بەلگىلى. سوندىقتان پرەزيدەنت ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى.
قوعام – بارشامىزعا ورتاق. ەندەشە, ونداعى اۋقىمدى ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ – تەك بيلىكتىڭ نەمەسە قانداي دا ءبىر سالالىق قۇرىلىمنىڭ عانا ەمەس, جالپىحالىقتىق مىندەت. بۇل تۇستا حالىقتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – كەز كەلگەن ورىنسىز جاعداياتتار مەن قالىپتاسقان جاعىمسىز احۋالدارعا قاتىستى ءوزىنىڭ پىكىرىن, جانايقايىن ءبىلدىرىپ, اتقارۋشى بيلىكتەن ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋدى تالاپ ەتۋ ءارى وعان كومەكتەسۋ. مەنىڭشە, حالىق ءوزىنىڭ جوعارىدا اتالعان مىندەتىن ورىنداپ كەلەدى. ناقتىلاي ايتقاندا, جۇرت قوعامداعى قالىپتاسقان كەلەڭسىزدىكتەرگە قاتىستى جانايقايىن جەتكىزۋدە ءۇنسىز قالعان كەزى جوق, شەتىن جايتتاردىڭ شەشىمىن تابۋدى تالاپ ەتۋدەن دە كەندە ەمەس. ال حالىقتىڭ اتقارۋشى بيلىككە قانداي ماسەلەنى بولسىن ەڭسەرۋگە كومەكتەسۋىنە مۇمكىندىك نەمەسە قولايلى جاعداي تۋعىزىلماعاندىقتان ەل-جۇرت ءوزىنىڭ ءتيىستى ورىندارعا كومەكتەسۋ مىندەتىن ورىنداي الماي كەلەدى. ياعني اتقارۋشى بيلىكتىڭ ازاماتتىق قوعامعا, جالپى حالىققا جۇگىنۋىنە, ولاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىك ءجوندى ورنىقپاعان. وسى تەتىكتىڭ جۇيەلەنبەۋى پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنىڭ تولىققاندى جۇزەگە اسىرىلۋىنا نەگىزگى كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن تۇسىنەتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتكەن.
مىنە, ءبىز جوعارىدا سوزىمىزگە ارقاۋ ەتكەن ءدىني ەكسترەميستىك كۇشتەردىڭ قوعامىمىزدا تۇرلەنىپ, كوزگە كورىنە قويماس ىشكى جاۋعا اينالعانى, ءبىر ساۋساعىن بۇگىپ, قاباعىن تۇكسيتىپ, ورتامىزعا قاۋپىن ءتوندىرۋى, ەركىنسۋى ءدال وسى مەحانيزمنىڭ قالىپتاسپاعانىنان بولىپ وتىر. دالىرەگى, ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قاۋپىن ايتقان حالىقتىڭ جانايقايىنا ەشكىم قۇلاق اسپاي كەلەدى, ەستىسە دە اتالعان تۇيتكىلدى تۇنشىقتىرۋعا باتىل قادامدار جاسالار ەمەس. نەگە؟ بۇل سۇراققا اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان ناقتى, سەنىمدى جاۋاپ بەرىلۋىن حالىق كۇتىپ وتىر. وسى ارادا ءدىني جات اعىمداردى, ءدىني ەكسترەميستەردى قولداپ-قۋاتتاۋشى نەمەسە ونىڭ جەتەگىندەگى بەلگىلى, ىقپالدى ازاماتتار مەن لاۋازىمدى, جاۋاپتى ورىنداردا وتىرعان تۇلعالاردى سونداي-اق بۇلدىرگى ەلەمەنتتەردىڭ باستاۋ كوزىن انىقتاپ, ولار تۋرالى دەرەكتەردى اشىق اقپارات كەڭىستىگىنە جاريالاپ, الگىلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە مۇلدە تىيىم سالىنسا عانا جوعارىداعى «نەگە؟» دەگەن ساۋالعا ناقتى ءارى سەنىمدى جاۋاپ بەرىلگەن بولىپ ەسەپتەلەتىنىن ايتقىمىز كەلەدى. بۇلاي بولمايىنشا ەل-جۇرتتىڭ كۇدىگى دە, ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قاۋپى دە سەيىلمەيدى.
ءبىزدىڭ قوعامدا ءدىني جات اعىمدارمەن كۇرەسۋ مىندەتى تەك قمدب-عا, وعان قاراستى يمامدار مەن ۇستازدارعا عانا جۇكتەلىپ قويعان سەكىلدى كورىنەدى. ءيا, بۇل ماسەلەدەن قمدب بويىن اۋلاق سالمايدى, ول ءوزىنىڭ قۇزىرەتى شەڭبەرىندە جۇمىسىن شاما-شارقىنشا اتقارىپ جاتىر. بىراق بۇدان ءىس ونە مە؟
بۇگىندە «ەكسترەميستىك, راديكالدىق ۇيىمدارمەن كۇرەس ەلىمىزدە تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى جات اعىمنىڭ جەتەگىندە جۇرگەندەرمەن جەكە كەزدەسىپ, ءدارىس پىشىنىندە جۇمىستار جۇرگىزۋدە, سونىڭ ارقاسىندا پالەنباي ازامات راديكالدى باعىتتان بەتىن بۇردى, تۇگەنباي ادام جات اعىمنىڭ شىرماۋىنان قۇتىلدى», دەگەن سىڭايلى مالىمەتتەر ءجيى ايتىلادى. بۇل مالىمەتتەر حالىقتىڭ كۇدىگىن سەيىلتە الا ما؟ ارينە, جوق. اتقارۋشى بيلىكتىڭ حالىقتىڭ كوكەيىن تەسكەن سۇراعىنا بەرەر جاۋابى ازىرگە وسىنداي ماردىمسىز بولىپ تۇر. ەگەر الگى جۇمىستارمەن جاعداي جاقسارار بولسا, قازىر ءبىز ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قاۋپى تۋرالى ءسوز قوزعاماعان دا بولار ەدىك. بۇدان مەملەكەتتىڭ, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى ورىنداردىڭ بۇل سالاداعى شاراسىزدىعىن وسىنداي تيىمدىلىگى جوق, ماردىمسىز جۇمىستارىمەن بۇركەمەلەۋدەن اسا الماي وتىرعانى انىق بايقالادى.
سونداي-اق مەملەكەتتىڭ ءدىني ەكسترەميزمنىڭ, جات اعىمداردىڭ «باستاۋ كوزدەرىن» باقىلاۋدان شىعارىپ العانى نەمەسە ولاردى باس بىلدىرۋگە باتىلى جەتپەي وتىرعانى اڭعارىلادى. حالىق ءبارىن, ياعني «شاراسىزدىق سيندرومىن» كورىپ وتىر. مۇندايدا حالىق سەنىمى تۋرالى ايتۋ قيىن.
ءبىزدىڭ قوعامدا يسلام ءدىنىنىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەسى جوق, ءدىن اتىن جامىلعان قاسكويلەر تاراپىنان تۋىنداپ وتىرعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇيتكىلى بار.
رۋحاني-اعارتۋ ىسىمەن اينالىسۋى ءتيىس قمدب-نى جات اعىمدارعا قاتىستى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋشى ورگان رەتىندە قاراستىرىپ, وسى سالاداعى كۇرەستە اتالعان قۇرىلىمنىڭ ەسەبىنە جۇگىنۋ بايقالىپ وتىرعان قازىرگى جاعدايدا نەگىزگى ءتۇيىندى تارقاتۋدا الدىڭعى شەپتە بولۋعا ءتيىستى كۇشتىك ورگاندار تاسادا قالىپ قوياتىن سەكىلدى كورىنەدى. بۇل دا نازار اۋدارارلىق ماسەلە.
جالپى, قوعامىمىزدا ءدىني ەكسترەميزم قاۋپىن قايتسەك تومەندەتەمىز دەگەن سۇراققا لايىقتى جاۋاپ بەرىلمەي تۇرعانى راس. وسى ورايدا مامانداردىڭ, قوعام مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى ماڭىزدى. ولاردىڭ ويلارى اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان ەسكەرىلىپ جاتسا, ءدىني ەكسترەميزم قاۋپىن سەيىلتۋگە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اسەر ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
وسى رەتتە «بىرىنشىدەن, جات اعىم رەتىندە ەلەمەنتتەرى بار راديكالدى ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە تىيىم سالاتىن ناقتى, تالابى قاتال زاڭ قابىلداۋ قاجەت. سوندا دىلىمىزگە, دىنىمىزگە قايشى كەلەتىن كورىنىستەرگە زاڭمەن توسقاۋىل قويىلادى. سونداي-اق, ەكسترەميستىك ۇيىمداردى جات اعىم رەتىندە ناقتى تانۋ مۇمكىندىگى كەڭەيەدى», دەيدى اتىراۋ وبلىسىنىڭ باس يمامى التىنبەك ۇتىسحان ۇلى.
ا.ۇتىسحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, راديكالدىق ۇيىمدار كەز كەلگەن ۋاقىتتا جيھاد جاريالاپ, ەلدىڭ شىرقىن بۇزۋى ابدەن مۇمكىن. سونداي-اق ولار قازاقتىڭ شاريعاتقا قايشى كەلمەيتىن داستۇرلەرىن جوققا شىعارۋى, ناماز وقىماعاندى كاپىر دەۋى جانە باسقا دا ماسەلە بويىنشا ەل ىشىندە ب ۇلىك شىعارۋى ىقتيمال. سيرياعا كەتكەندەر – راديكالدى ۇيىمداردىڭ «جەمىستى ەڭبەكتەرىنىڭ» كورىنىسى. كەزىندە ەلىمىزدىڭ باتىس ولكەسىندە ويران شىعارعاندار دا وسى راديكالدار. «جات اعىمنىڭ جەتەگىنە شىرمالعان كەيبىر ادامدار الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ تومەندىگىنەن, جۇمىستىڭ جوقتىعىنان جات نيەتتىلەردىڭ جەتەگىندە جۇرگەنىن ايتادى. وسىنداي جانداردىڭ جاعدايىن جاساپ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ولاردى بۇرىس جولدان قايتارۋدىڭ جاقسى امالى», دەيدى باس يمام.
ا.ۇتىسحان ۇلىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, يمامداردى قارجىلاي قولداۋ – جات اعىمعا ەرۋشىلەردىڭ سانىن ازايتاتىن ءتيىمدى جولداردىڭ ءبىرى. «مەشىت مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلمايدى. قالا اۋماعىنان بولەك, اۋدان, الىس اۋىلداردا مەشىتتەرىمىز بار. اۋدان, اۋىل مەشىتتەرىنىڭ بارلىعىندا بىردەي جالاقى ماسەلەسى تولىق شەشىلدى دەي المايمىز. سوندىقتان, اۋدان, اۋىلدىق جەرلەرگە ساۋاتتى ءدىن ماماندارىن تارتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. ەگەر يمامدارعا مەملەكەتتىك تۇرعىدا قولداۋ كورسەتىپ, جالاقى تاعايىندايتىن بولساق, اۋىلداردى ءدىن اتىن جامىلعان جات يدەولوگيادان ساقتاندىرۋ مۇمكىندىگى كەڭەيەر ەدى. سەبەبى بىلىكتى كادر ءىس تەتىگىن شەشەدى», دەيدى ول.
سونىمەن قاتار, ول قمدب-عا قاراستى يمامدار, مەشىت ۇستازدارى ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدج, مەكتەپ, وقۋ ورىندارىندا ءدارىس وقىپ, شاكىرتتەرمەن كەزدەسۋ مۇمكىندىگىن الۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى وسىلايشا, جاستاردىڭ بويىندا رۋحاني يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. بۇل – رۋحاني قۋاتتى, ءبىلىمدى ۇرپاق قالىپتاستىرادى ءارى ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الاتىن بىردەن-ءبىر جول. «سايىپ كەلگەندە, جات اعىمدارمەن كۇرەس – بەلگىلى ءبىر ۇيىمنىڭ عانا جۇمىسى ەمەس. بۇل جەردە قوعامنىڭ بىرلىگى, مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قولداۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس», دەيدى التىنبەك ۇتىسحان ۇلى.
قوزعالىپ وتىرعان ماسەلەدە ءدىنتانۋشى-ساراپشى تۇرار ءابۋوۆتىڭ دە ايتارى كوپ. ء«دىني ەكسترەميزم» ۇعىمىن جان-جاقتى تالقىلاپ, ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا جالپى ەكسترەميزم ۇعىمى تۋرالى جاقسى بىلگەنىمىز ءجون. الەمدە, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا ءدىني ەكسترەميزمگە قاتىستى ناقتى تۇسىنىك قالىپتاسپاعانىن اڭعارۋعا بولادى. ونىڭ دا بىرنەشە سەبەبى بار. ء«دىني ەكسترەميزم» ۇعىمى ەكى نەگىزدەن, ءبىرى ەكسترەميزمنىڭ وزىنەن, ال ەكىنشىسى, ءدىننىڭ كەيبىر قاعيدالارىن باسشىلىققا الۋ ارقىلى پايدا بولعان قۇبىلىس. ەكسترەميزم ساياسي رەجىمگە كوڭىل تولماۋشىلىقتان, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتەن, قوعامداعى كەيبىر كۇردەلەنگەن ماسەلەلەرگە كوڭىل تولماۋشىلىقتان تۋىنداۋى مۇمكىن. ءدىني ەكسترەميزم – قوعامدا ورنىققان مورالدىق نورمالارعا, سالت-داستۇرلەرگە, ءداستۇرلى دىندەرگە قايشى ءىس-ارەكەتتەر. باستى سيپاتى – دiني وشپەندiلiكتi نەمەسە الاۋىزدىقتى قوزدىرادى جانە زورلىق-زومبىلىققا شاقىرادى, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قاۋiپسiزدiگiنە, ومiرiنە, دەنساۋلىعىنا, سەنىمىنە نەمەسە قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتەر توندiرەتiن كەز كەلگەن ارەكەت. ال ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ, ساياسي ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن باعىتتالعان ارەكەتتەر ءدىني-ساياسي ەكسترەميزم بولىپ سانالادى. ءدىني-ساياسي ەكسترەميزم – ءدىن اتىن جامىلىپ, ساياسي ماقساتتاردى باسشىلىققا الىپ مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى كۇشتەپ وزگەرتۋگە جانە بيلىكتى جاۋلاپ الۋعا, مەملەكەتتىڭ اۋماقتىڭ تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن بۇزۋعا باعىتتالعان قىلمىس», دەيدى ت.ءابۋوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى مۇنداي تەرىس ارەكەتتەر ۇلتتىق, مەملەكەتتىك يدەولوگيانىڭ السىزدىگى نەمەسە بولماۋىنان تۋىندايدى دەۋگە بولادى. بۇعان كەيبىر ساراپشىلارىمىز كەلىسپەۋى دە مۇمكىن. «جوعارىدا كەلتىرىلگەن ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋ نەمەسە قاۋىپتى سەيىلتۋ ءۇشىن بىرىنشىدەن, باقىلاۋدى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. باقىلاۋ بولماعان جەردە بەرەكەتسىزدىك ورىن الادى, ءتىپتى شەكتەن تىس ەركىنسۋ پايدا بولادى. سوندىقتان اتا-انا ءوز بالاسىن, مەملەكەت ءوز ازاماتتارىن باقىلاۋعا الۋى كەرەك. ياعني بالا دىنگە بەت بۇرسا, ونى تىيماۋ كەرەك, كەرىسىنشە وعان دۇرىس باعدار بەرۋ كەرەك. مەملەكەت تە وسى باعىتتا ماشىقتانۋ قاجەت. ياعني ازاماتتاردى جالعان ءدىني ۇرانداردان قورعاي ءبىلۋ ءلازىم. بۇل ەلىمىزدىڭ, بولاشاعىمىزدىڭ بەيبىت, ۇرپاعىمىزدىڭ اماندىعى ءۇشىن قاجەت», دەيدى ساراپشى.
ت.ءابۋوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جاستاردىڭ دىنگە نەگىزدەلگەن راديكالدانۋ ۇدەرىسى قارقىن الۋدا. ونى الەۋمەتتىك جەلىدە وتىرعان جاستارىمىزدىڭ ءتۇرلى پىكىرلەرىنەن بىلۋگە بولادى. شىن مانىندە راديكاليزم كوبىنەسە ول ءدىني قۇندىلىقتاردان جانە وسيەتتەردەن ەمەس, سول قۇندىلىقتاردى, وسيەتتەردى جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ ء(دىني اعىم وكىلدەرى) ءتۇسىندىرۋ ءتاسىلىنىڭ كەمشىلىگىنەن پايدا بولۋدا. وسىدان بارىپ باقىلاۋسىز كەتكەن جاستارىمىز جىلدام راديكالدانادى جانە تەز تەرىس سوزگە ەرىپ, يلانعىش بولادى. ونى كەشەگى قاڭتار وقيعاسىنان اڭعارۋعا بولادى. ياعني ولار سىرتتان كەلگەن ارانداتۋشىلاردىڭ ىقپالىنا تەز ءتۇسىپ قالعاندىعىن كورە الامىز. سوندىقتان جاستاردى باقىلاۋسىز جىبەرۋ راديكالدانۋدىڭ ارتۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. «مەملەكەت راديكالدانۋعا قارسى جانە ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدىڭ ءمانىن ارتتىرۋ قاجەت سەكىلدى. سونىمەن بىرگە راديكالدانۋعا كىمدەردىڭ بەيىم تۇراتىنىن انىقتاپ الۋ كەرەك. مىسالى, جەكە سەنىمى مەن كوزقاراسىن تىقپالاۋشىلاردىڭ كەسىرىنەن وتباسىندا اۋىر پروبلەمالارى بارلاردىڭ, قيىن جاعدايلى وقيعالاردى باسىنان وتكەرگەندەردىڭ, كەمسىتۋشىلىكتەن زارداپ شەككەندەردىڭ, الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناستا تۇيتكىلدەرى بارلاردىڭ, بىرەۋدەن اقىسىن الا الماعانداردىڭ, ءوزىن ءوزى باعالاي المايتىنداردىڭ راديكالدى, ەكسترەميستىك كوزقاراستارعا تەز ىلەسىپ كەتۋ ىقتيمالدىلىعى بار. كەزىندە ءدىن ىستەرى كوميتەتىنە قاراستى ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعىندا قىزمەتتە جۇرگەنىمدە 2015 جىلى ەلىمىزدىڭ ءدىني احۋالىن زەردەلەۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. زەردەلەۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ستۋدەنتتەر اراسىندا ءدىني قۇندىلىق ءبىرىنشى ورىندا, ۇلتتىق قۇندىلىق – ەكىنشى, ازاماتتىق – ءۇشىنشى, زايىرلىلىق ءتورتىنشى ورىندا تۇرعانى بايقالدى. ال ستۋدەنتتەردىڭ از بولىگى وزىنە قاي قۇندىلىقتىڭ قىمبات ەكەنى جونىندەگى سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە قينالعان. بۇل جاستار اراسىندا رۋحاني نەگىزى جوق جالاڭ دىنشىلدىكتىڭ ءورشىپ بارا جاتقانىن, مەملەكەتتىلىك نەگىزى ءارى قوعامدىق تۇراقتىلىق تىرەگى بولىپ تابىلاتىن ۇلتتىق, وتانسۇيگىشتىك, زايىرلىلىق قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزى مۇلدە تومەندەپ كەتكەنىن, سونىمەن قاتار جالپى قۇندىلىقتىق تاربيەنىڭ دۇرىس جولعا قويىلماي وتىرعانىن كورسەتكەن ەدى», دەيدى ت.ءابۋوۆ.
ساراپشى وسى رەتتە جاستار اراسىندا ۇلتتىق, مەملەكەتشىلدىك, وتانسۇيگىشتىك تاربيەنى كۇشەيتۋ, ءداستۇرلى رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ شارالارىن قارقىندى تۇردە جۇرگىزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن ايتادى. «تاعى بار ايتا كەتەتىن جايت, ەلىمىزدە يدەولوگيالىق تۇرعىدان جۇيەلى جۇمىستار كۇشەيتىلگەنى ءجون. اسىرەسە, مەملەكەتتىڭ ءدىن سالاسىنداعى ساياساتى جۇيەلى نەگىزدە قارقىندى جۇرگىزىلۋى قاجەت. وڭىرلەردەگى ءدىني احۋالدى زەرتتەپ-زەردەلەۋگە, ونى قاداعالاۋعا, شىنايى كورىنىسىن ايقىنداۋعا, تۇرعىن حالىقپەن جانە ءتۇرلى ءدىني اعىم وكىلدەرىمەن بەلسەندى جۇمىس اتقارۋعا ماڭىز بەرىلۋى كەرەك. ءدىن سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ, اسىرەسە تاجىريبەسى از مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ شارالارىن قولعا الۋ دا ماڭىزدى. سونداي-اق راديكالدى يدەولوگيا ىقپالىنا تۇسكەن ازاماتتاردىڭ ءداستۇرلى دىنگە وتكەنىن انىقتايتىن ينديكاتورلار ءالى دە تولىق رەتتەلمەگەن جانە دەراديكاليزاتسيالاۋ ۇدەرىسى ۇنەمى ءداستۇرلى دىنگە وتكەندەردىڭ سانىمەن عانا باعالانۋدا. سوندىقتان وسى باعىتتا كەشەندى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە, ماماندارعا ءتيىستى ادىستەمەلەك ماتەريالدار ازىرلەۋ قاجەت. سانا-سەزىمى راديكالدانعان ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋ ارينە وڭاي ەمەس», دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, باق-تاعى ءدىن ماسەلەلەرىن كوتەرەتىن جاريالانىمداردا, ءدىني مازمۇنداعى اقپاراتپەن شەكتەلمەي, ۇلتتىق, مەملەكەتشىلدىك, وتانسۇيگىشتىك قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايتىن, زايىرلىلىق قاعيداتتارىن تالداپ-تۇسىندىرەتىن رۋحاني-تانىمدىق جانە عىلىمي-كوپشىلىك تۇرعىداعى ماتەريالدارعا باسىمدىق بەرىلگەنى ءجون.
ءيا, ەل ىشىندە ءدىني ەكسترەميزم قاۋپىن تومەندەتۋگە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەر وتە كوپ. مۇنىڭ بارلىعىنا اتقارۋشى بيلىك «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا نازار اۋدارىپ, ەڭ باستىسى ەلدىڭ تىنىشتىعىن قاشىراتىن, تاتۋلىعىمىزعا سىنا قاعاتىن, تاۋەلسىزدىگىمىز مەن قاراپايىم حالىقتى قاۋىپتە ۇستايتىن كەسىرلى, كەساپاتتى يدەولوگيادان ساقتانۋ ىسىنە ەل-جۇرتتى جۇمىلدىرۋعا ءتيىس.
بۇل باعىتتا قانداي ءتيىمدى جۇمىستاردى قولعا الۋ كەرەكتىگىن اتقارۋشى بيلىك ءوز الەۋەتىن كورسەتە وتىرىپ انىقتاپ, ونى حالىقپەن تالقىلاپ, ناقتى قادامدار جاساۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى.
ءدىني ەكسترەميزمنىڭ زورلىق-زومبىلىعىنان, تەرروريزم قاۋىپتەرىنەن ادامنىڭ, قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, قامتاماسىز ەتۋ وزەكتىلىگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان بۇگىنگى تاڭدا اتقارۋشى بيلىككە ارتىلار سالماق, جۇك, جاۋاپكەرشىلىك جەڭىل ەمەس. مۇنىڭ ۇدەسىنەن لايىقتى شىعا ءبىلۋ بيلىككە دەگەن حالىقتىڭ سەنىمىن ەدەۋىر نىعايتاتىنى ءسوزسىز.
ال ازىرگە جات ءدىني اعىم مۇشەلەرىنىڭ سەنىمىن وزگەرتۋ باعىتىنداعى ىسكە عانا دەن قويعانسىپ, ءداستۇرلى دىنىمىزگە بەت بۇرعانداردىڭ سانىنا مالدانىپ, ال ولاردىڭ ورنىنا باسقا پيعىلدىلاردىڭ توپ-توبىمەن قۇيىلىپ كەلىپ جاتقانىنا سىرتتاي كىجىنىپ جۇرە تۇرۋدان باسقا امال جوق. جات اعىمداعىلاردىڭ ءبىرىنىڭ بەتىن بەرى قاراتقانىمەن, ونىڭ ورنىن ەكىنشى بىرەۋگە باستىرۋ كورىنىسى – «باستاۋ كوزدەردى» بۇعاتتاماساق ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى.
