كوش باسىندا بىرەگەي جادىگەرلەردەن جيناقتالعان كورمەنىڭ كورىنۋى زاڭدى دا ەدى. نەگە دەسەڭىز, شىعىس قازاقستاننىڭ كيەلى وڭىرلەرىنەن تابىلعان قۇندى دۇنيەلەر ونەردى جان-تانىمەن تۇسىنەتىن ەۋروپالىقتاردى تاڭداندىرماي قويمادى. كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيتسۋيليام مۋزەيىنە قويىلعان ارحەولوگيالىق التىن بۇيىمدار وسىدان ءۇش مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ساقتارعا تيەسىلى. كورمەدەگى كونە زاتتار ەۋروپالىقتارعا ەجەلگى كوشپەندىلەردىڭ ەرجۇرەك جاۋىنگەر عانا ەمەس, تەمىردى تەرىدەي يلەگەن, اسىل تاستاردان زەرگەرلىك بۇيىمدار سوققان حاس شەبەرلەر بولعانىن دالەلدەدى. ايتا كەتەرلىگى, كوشپەندىلەر وركەنيەتىن الەمگە تانىتقان مۇنداي تانىمدىق شارا ەۋروپادا العاش رەت ۇيىمداستىرىلدى. كورمەگە قويىلعان زاتتاردىڭ ىشىندە التىن اشەكەيلەر, تەرى مەن كيىزدەن جاسالعان ەر-تۇرمان, پوشىمى ب ۇلىنبەي ساقتالعان كيىم-كەشەك ەلەمەنتتەرى قويىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شىعىس قازاقستان قورعاندارىنان تابىلعان 15 مىڭنان استام بىرەگەي جادىگەر كورمە سورەلەرىنەن ورىن الدى.
بريتانياداعى « ۇلى دالانىڭ التىنى» اتتى كورمەنىڭ جابىلۋ ءراسىمى قاڭتاردىڭ سوڭىندا ءوتتى. كورمە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. شىعىس قازاقستاننان تابىلعان زاتتاردىڭ ارقاسىندا الەم ەجەلگى كوشپەندىلەردىڭ مادەنيەتىنە, قولونەرىنە, زەرگەرلىك ىسىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قارادى. قازاق حالقىنا دەگەن كوزقاراستارى وزگەردى. تامىرىمىزدىڭ تەرەڭدە ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. ءيا, شەتەلدىك ماماندار تاڭدانىسىن جاسىرمادى.
– كورمەدەن كورىنىس تاپقان جادىگەرلەردىڭ ارقاسىندا الەم تاريحىن قايتا جازۋدىڭ ەرەكشە مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستىسى – جادىگەرلەردىڭ ءوزىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قازاقستاندا قولدانىلعان بۇكىل ارحەولوگيالىق ۇدەرىس پەن ساراپشىلىق ءبىلىمدى جان-جاقتى كورسەتۋ, – دەدى كورمەنىڭ اشىلۋ راسىمىندە فيتسۋيليام مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ليۋك سايسون.
ليۋك سايسون مىرزانىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورمە ارقىلى ۇلىبريتانيا مەن بۇكىل الەمنىڭ ەرەكشە نازارى كوشپەندىلەر مادەنيەتىنە اۋىپ, ونىمەن جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سونىمەن قاتار شەتەلدىك ءباسپاسوز «بۇل كورمە كوشپەندىلەر تۋرالى ويدى وزگەرتىپ, جاھان جۇرتشىلىعىنا ساقتاردىڭ تاريحىنا قاتىستى مۇلدە تىڭ دەرەكتەردى كورسەتتى» دەپ جازدى.
ەكسپوزيتسيادا بابالار قولىنان شىققان شىنايى جاۋھارلار ۇسىنىلدى جانە بۇل تۋىندىلار ەجەلگى ساقتاردىڭ كوشپەلى مال شارۋاشىلىعى, تاۋ-كەن ونەركاسىبى جانە مەتاللۋرگيا سالالارىندا بىرەگەي مادەنيەتى مەن تەرەڭ ءبىلىمى بار ەكەنىنەن حابار بەرەدى.
ايتقانداي, جادىگەرلەردى وتاندىق ارحەولوگتەر وڭىرىمىزدەگى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى VI-VII عاسىرلارعا تيەسىلى ساق قورعاندارىنان تاپقان. بۇل كەزەڭ ەجەلگى قازاق تاريحىندا «التىن عاسىر» دەپ تە اتالادى.
2016 جىلدان باستاپ وبلىستا ارحەولوگيا سالاسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسۋدا, ناتيجەسىندە تاريحي-مادەني مۇرانى زەرتتەۋدە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. وبلىستىق مۋزەي قورى 26 مىڭ بىرەگەي جادىگەر-
مەن تولىقتى, ولاردىڭ ءبىر بولىگى « ۇلى دالا التىنى» ەكسپوزيتسياسىنا قويىلعان.
بيىل دا شىعىس قازاقستاندا ارحەولوگيالىق جۇمىستار جالعاسىن تابادى. مىسالى, ۇلان اۋدانىنداعى اقباۋىر كەشەنى, تارباعاتاي اۋدانىنداعى ەلەكە سازى, كاتونقاراعاي اۋدانىنداعى اققاينار قورىمدارى, ساق داۋىرىنە تيەسىلى شۋ قورىمدارى زەرتتەلىپ, تارباعاتاي, شىڭعىستاۋ, قالبا تاۋلارىنىڭ ەتەگىندە دە قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
