جاڭادان سالىنعان كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تومەنگى قاباتىن تۇگەل الىپ جاتقان «اسىل ميراس» ورتالىعىنىڭ جالپى اۋماعى 700 شارشى مەترگە جۋىق. ورال قالاسى اكىمدىگى ۇسىنعان عيماراتتى اۋتيزم ورتالىعىنا بەيىمدەۋ, سايكەستەندىرۋ ءۇشىن قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ كومپانياسى ارقىلى 81 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپتى. ال ەلىمىزدە «اۋتيزم. الەم بارشاعا ورتاق» باعدارلاماسى اياسىندا 2014 جىلدان بەرى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بولات وتەمۇراتوۆ قورى ورالداعى جاڭا ورتالىقتىڭ جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا, سونداي-اق ماماندارىن دايارلاۋعا 40 ملن تەڭگە جۇمساعان. بۇعان قوسا جىل سايىن ورتالىقتىڭ قىزمەتىن اتقارۋعا – كوممۋنالدىق تولەمدەر مەن مامانداردىڭ جالاقىسى, ت.ب. شىعىندار ءۇشىن 44 ملن تەڭگە مەملەكەت قازىناسىنان بولىنەدى.
«قازىر وبلىس بويىنشا ارنايى تىزىمدە 253 بالا اۋتيزم دياگنوزىمەن تىركەلگەن. وسى كەزگە دەيىن وڭىردە ءارتۇرلى مەنتالدىق اۋىتقۋى بار بالالارعا «بايتەرەك» قوعامدىق بىرلەستىگى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا كومەك كورسەتىپ كەلگەن ەدى. ەندى اۋتيست بالالاردى وسى جەرگە ءبولىپ الساق, ەكى جاقتا دا قىزمەت ساپاسى ارتادى», دەدى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆ.
جاڭا ورتالىقتى تۇگەل ارالاپ, كورىپ شىقتىق. شىنىندا دا, جابدىقتالۋى كەرەمەت. بالا تۇگىلى ەرەسەك ادام قىزىعاتىن قىزىل-جاسىل ويىنشىقتار, ادامنىڭ اقىل-ويىن دامىتۋعا ارنالعان ءتۇرلى قۇرالدار تولىق قامتىلعان. ءدال قازىر ورتالىقتا 14 مامان – كلينيكالىق پەداگوگتەر, پسيحولوگتەر مەن لوگوپەدتەر قىزمەتكە كىرىسىپ تە كەتكەن. ولار بولات وتەمۇراتوۆ قورى ۇيىمداستىرعان ارنايى وقىتۋ كۋرسىنان ءوتىپتى.
– ءبىز قازىر ارنايى تىزىمدەگى 50 بالانى الدىرىپ, دياگنوستيكا جاساپ جاتىرمىز. ولاردىڭ ارقايسىسىن جەكە تەكسەرىپ, قابىلەت-قارىمىن, دياگنوزىن ناقتىلاعان سوڭ, قاجەتتىلىگىنە قاراي 6 توپقا بولەمىز. ول توپتاردا «ەرتە قولداۋ», «وقىتۋ داعدىلارىن دامىتۋ», «JASPER سويلەۋ داعدىلارىن دامىتۋ», «الەۋمەتتىك داعدىلاردى دامىتۋ», «ومىرلىك داعدىلاردى دامىتۋ», «قارقىندى كۋرس» باعدارلامالارى اياسىندا وقىتۋ جۇرگىزىلەدى. ءار بالامەن اپتاسىنا 3 ساعات جۇمىس ىستەيمىز, ءۇش ايعا سوزىلاتىن جالپى كۋرستىڭ كولەمى – 36 ساعات. وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىز بالانىڭ ومىرلىك داعدىلارىن دامىتامىز, ويىن ارقىلى الەۋمەتتىك ورتاعا بەيىمدەيمىز, سويلەۋگە ۇيرەتەمىز. ايتا كەتەيىك, ورتالىق ماماندارىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءىسى بولاشاقتا دا جۇيەلى ءجۇرىپ تۇرماق. ءتۇرلى جاعدايعا قاراي بىردە وفلاين, بىردە ونلاين جۇرگىزىلەتىن بۇل كۋرستاردى بولات وتەمۇراتوۆ قورى ءوز موينىنا الىپ وتىر, – دەيدى جاڭا ورتالىق جەتەكشىسى ديلارا سالىقوۆا.
ورالداعى «اسىل ميراس» قازاقستانداعى ونىنشى اۋتيزم ورتالىعى ەكەن. بولات وتەمۇراتوۆ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مارات ايتماعامبەتوۆ بۇعان دەيىن ەلىمىزدە اشىلعان ورتالىقتاردان ورالدىق ورتالىقتىڭ ەرەكشە زاماناۋي ەكەنىن ايتادى.
– اۋتيزم ماسەلەسى قازىر الەم بويىنشا ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى. زەرتتەۋلەر الەمدەگى ءاربىر 44 بالانىڭ بىرەۋى اۋتيزم دەرتىنە شالدىققانىن كورسەتەدى. بۇل دەرتتىڭ سىر-سيپاتى ءارتۇرلى, ءبىرى سويلەمەيدى, ءبىرى قوعامنان وقشاۋلانىپ قالادى. ونى دەر كەزىندە بايقاپ, ەرتە قولعا الماسا, ءسابيدىڭ دامۋى تەجەلىپ, قاتارىمەن بىرگە جالپى مەكتەپكە بارا الماي قالادى. ءبىز ەلىمىزدە اۋتيزم دياگنوزى قويىلعان بالالارعا كەشەندى كومەك كورسەتۋ ءىسىن 2014 جىلدان بەرى قولعا الدىق. قازاقستان بويىنشا قازىر وسىنداي 10 «اسىل ميراس» ورتالىعى بار. وسى ۋاقىت ىشىندە 11 مىڭ بالا ءتۇرلى كۋرستان ءوتتى. ءبىزدىڭ ورتالىقتاردا ەڭ قىسقا كۋرستىڭ ءوزى 3 ايعا سوزىلادى. اۋەلى ماماندار بالانى تەكسەرىپ, دياگنوزىن قويىپ, سوسىن سوعان سايكەس ەم جاسايدى. مۇنىڭ ءبارى بالا ءۇشىن تولىعىمەن تەگىن بولادى. ءبىزدىڭ قور بۇل عيماراتتى ءتيىستى جيھازبەن, قۇرالدارمەن – ارنايى كومپەنساتورلىق جابدىقتار, كىلەم, پەردە, ويىنشىقتار, ادىستەمەلىك قۇرالدار, كومپيۋتەر, تۇرمىستىق تەحنيكالار, ينتەراكتيۆتى پانەل سەكىلدى نارسەلەرمەن قامتاماسىز ەتتى. ەڭ باستىسى, قاجەتتى مامانداردى ىرىكتەپ, وقىتۋ كۋرسىنان وتكىزدىك. مامانداردى وقىتۋ, ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ بولاشاقتا دا جۇيەلى جۇرەدى. وسىلايشا, ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن بۇل پەداگوگتەر الەمدىك دەڭگەيدەگى بىلىكتى مامان بولىپ شىعادى. ويتكەنى ءبىز وسى اۋتيزم ماسەلەسىمەن جارتى عاسىردان بەرى شۇعىلداناتىن باتىستىڭ وزىق ورتالىقتارىمەن تۇراقتى قارىم-قاتىناستامىز. قازاقستانداعى «اسىل ميراس» ورتالىقتارىنىڭ ساباقتارى كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتى مەن اتلانتاداعى Marcus Autism Center ازىرلەگەن امەريكالىق تەحنولوگيا بويىنشا وتەدى, – دەيدى م.ايتماعامبەتوۆ.
ورالداعى جاڭا ورتالىقتىڭ اشىلۋى سالتاناتىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ەسقاليەۆ, ورال قالاسىنىڭ اكىمى ابات شىنىبەكوۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايگۇل مىڭباەۆا, وسى ورتالىقتىڭ
اشىلۋىن اسىعا كۇتكەن اتا-انالار ارنايى كەلدى.
– بۇگىن ءبىزدىڭ اۋتيست بالالار مەن ولاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن وتە ماڭىزدى كۇن. مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان «بالالار جىلى» اياسىندا اشىلعان بۇل ورتالىق ەرەكشە بالالار ءۇشىن ۇلكەن سىي دەپ بىلەمىز. ەكى جىل بۇرىن اتا-انالار تاراپىنان ايتىلعان ءوتىنىش بۇگىن ورىندالدى. بۇل ورتاق جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كوپ بولىپ جۇمىلدىق. ورال قالاسى اكىمدىگى عيمارات ءبولدى, ونى ورتالىققا اينالدىرۋعا قپو ب.ۆ. كومپانياسى كومەكتەستى. بولات وتەمۇراتوۆ قورى كەشەندى جابدىقتاپ, مامانداردى وقىتتى. بۇل ورتالىقتا سابيلەرگە زاماناۋي ادىستەمەلەر بويىنشا كومەك كورسەتىلەتىنىنە, ءومىردىڭ ءتۇرلى جاعدايلارىندا جول تاباتىن, دۇرىس ارەكەت ەتە الاتىن قابىلەتكە يە بولاتىنىنا سەنەمىن. ءار بالا مەكتەپكە بارۋعا, قوعامنىڭ تەڭ قۇقىقتى مۇشەسى بولۋعا قۇقىلى, – دەدى ع.ەسقاليەۆ.
ورالداعى جاڭا ورتالىقتىڭ اشىلعانىنا شىنايى قۋانعان – اۋتيست بالالاردىڭ اتا-انالارى بولعانى انىق. تاعدىردىڭ سىنىنا ۇشىراعان بالاپاندارىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن الاڭداعان ولاردىڭ كوزىندە ءۇمىت وتى ۇشقىنداپ, ەرەكشە سەزىممەن كەلىپتى.
– مەن بۇل جەرگە جيەنىمدى اكەلىپ وتىرمىن. ونىڭ جاسى – 4-تە. وسى كەزگە دەيىن الماتى, نۇر-سۇلتان قالالارىنا اپاردىق. ەندى مىنە ءوز قالامىزدا وسىنداي زاماناۋي ورتالىق اشىلعانىنا جۇرەگىمىز جارىلا قۋانىپ جاتىرمىز. ورتالىقتى ارالاپ شىقتىق, ىشىندە ءبارى بار ەكەن, بۇيىرسا وسى جەردەن جاقسى كومەك بولادى دەگەن ويدامىز. وسىنداي ساۋاپتى ىسكە اتسالىسىپ جاتقان بارشا جانعا مىڭ سان العىس ايتامىز, – دەيدى ورال قالاسىندا تۇراتىن جادىرا ەرعاليەۆا.
باتىس قازاقستان وبلىسى
