وتىرىس جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا, قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ءلاززات رامازانوۆا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ا.بالاەۆا الەمدە قازىرگى تاڭدا شيەلەنىسكەن قاراما-قايشىلىق پەن تۇراقسىزدىق ورىن العانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ سالدارى بۇكىل ايماققا قاۋىپ توندىرەدى. الەمدەگى تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىككە نۇقسان كەلتىرەدى. «بۇگىنگى جيىندا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن تالقىلايمىز. قازىرگى كەزدە وسى تاقىرىپتا جان-جاقتى ءارى ماڭىزدى ديالوگ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. الەمدەگى قازىرگى احۋال شيەلەنىس پەن تۇراقسىزدىقتىڭ ۋشىققانىن بايقاتىپ وتىر. قاقتىعىستاردىڭ تەرىس سالدارى تۇتاس وڭىرلەرگە قاۋىپ ءتوندىرىپ, تۇراقسىزدىق اكەلەدى», دەدى ا.بالاەۆا.
سپيكەر وسى ورايدا 2010 جىلى قابىلدانعان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «ايەلدەر, بەيبىتشىلىك جانە قاۋىپسىزدىك» تۋرالى قارارى ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىنە ەكپىن بەردى. «بۇل قارار, سونداي-اق باسقا دا قۇجاتتار سوعىس پەن بەيبىتشىلىكتىڭ گەندەرلىك ولشەمدەرىن جانە قاقتىعىستاردى توقتاتۋ مەن شەشۋدە ايەلدەردىڭ ماڭىزدى ءرولىن مويىنداتۋعا ىقپال ەتتى. وسىمەن ايەلدەردى بەيبىت كەلىسسوزدەر پروتسەستەرىنە كوپتەپ تارتۋ, گۋمانيتارلىق ءىس-قيمىل مەن شيەلەنىستەن كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىسۋ قۇقىعى بەكىتىلگەن. ايەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تەڭدىگى بولمايىنشا تۇراقتى بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى بەلگىلى. قازاقستان تاراپى ايەلدەردى مەملەكەت قىزمەتىنىڭ بارلىق سالاسىندا ىلگەرىلەتۋ جانە ايەلدەر مەن قىزداردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ ءۇشىن قابىلدانعان ءتيىمدى ءارى ينستيتۋتسيونالدى شارالار دەڭگەيىندە ءتيىستى تابىستارعا قول جەتكىزدى», دەدى ا.بالاەۆا.
سونداي-اق ا.بالاەۆا ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن وتباسى جانە گەندەرلىك ساياساتتىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. قۇجاتتا وسى باعىتقا قاتىستى بۇكىل ماسەلەلەر قامتىلعان. ولار جەتىلدىرىلىپ, جۇزەگە اسىپ كەلەدى. «قازاقستان ايەلدەردى قىزمەتتىڭ بارلىق سالالارىندا ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ينستيتۋتسيونالدىق شارالار قابىلداۋ دەڭگەيىندە بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ەلىمىزدە 2030 جىلعا دەيىنگى وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسى ىسكە اسىرىلىپ, جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. ايەلدەردىڭ تەڭدىگىن, قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ سالاسىندا ورتالىق ازيا ءبىلىم ورتالىعىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ايەلدەر ەڭبەگىن پايدالانۋدى شەكتەيتىن ءتىزىمدى تولىق جويۋ تۋرالى پروگرەسسيۆتى شەشىم قابىلداندى», دەدى ايدا بالاەۆا.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋدى باعالاۋ ناتيجەسى توعىز نىسانالى ينديكاتوردى, ونىڭ ىشىندە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ايەلدەر ۇلەسىن ەسەپكە الماق. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنا قاتىستى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ايەلدەردى كەمسىتۋگە جول بەرمەۋ جونىندە شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «ايەلدەر ەڭبەگىن پايدالانۋدى شەكتەيتىن ءتىزىمدى تولىعىمەن جويۋ تۋرالى پروگرەسسيۆتى شەشىم قابىلداندى. كەڭەس داۋىرىنەن قالعان بۇل ءتىزىم بويىنشا قازاق ايەلدەرىنە ءىس جۇزىندە 200 جۇمىس پەن كاسىپ ءتۇرى بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات ەتىلمەدى», دەدى ا.بالاەۆا.
سونداي-اق قازاقستان حالىق-
ارالىق الاڭدا Spotlight باستاماسىن بەلسەندى قولدايتىنى ايتىلدى. سپيكەر اتالعان جوبا ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانداعى گەندەرلىك قىسىمدى توقتاتۋعا كومەكتەسەتىنىنە ءۇمىت ءبىلدىردى. «جوباعا قازاقستان «تەڭ قۇقىلى ۇرپاق: ايەلدەر قۇقىعى مەن تەڭ قۇقىلى بولاشاقتى قورعاۋ» جاھاندىق فورۋمى اياسىندا قاتىساتىنى تۋرالى باستامانى ءبىلدىرىپ, زورلىق-زومبىلىق پەن ەكونوميكالىق ادىلەتسىزدىكتى جويۋ بويىنشا مىندەتتەمە الدى. گەندەرلىك تەڭدىك جانە قۇقىقتاردى كەڭەيتۋ سالاسىندا ورتالىق ازيا ءبىلىم ورتالىعىن قۇرۋ تۇرعىسىندا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. ورتالىق ءوز جۇمىسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سەرىكتەستىك قاتىناستاردى نىعايتۋعا, وسى ورايدا 2030 جىلعا دەيىنگى ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋدى قولداۋعا باعىتتالعان. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توعىز قارارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقستان ۇكىمەتى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 2025 جىلعا دەيىنگى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى. جوسپار جانجالداردىڭ الدىن الۋ مەن رەتتەۋگە, بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, ايەلدەرگە قارسى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا, حاباردار بولۋدى ارتتىرۋعا, جانجالداردىڭ الدىن الۋ جانە ايەلدەردى قورعاۋ ماسەلەلەرىندە ازاماتتىق قوعاممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋگە ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىلى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى جۇرگىزۋدى قامتيدى», دەدى ا.بالاەۆا.
ءوز كەزەگىندە ەلۆيرا ءازىموۆا جوسپاردىڭ نەگىزگى ءىس-شارالارىنا توقتالىپ, ايەلدەردىڭ الدىن الۋ ديپلوماتياسى مەن قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەستەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ الەۋەتىن نىعايتۋدىڭ زاڭنامالىق جانە پراكتيكالىق قۇرالدارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگى تۋرالى مالىمدەدى. «قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن قارۋمەن ەمەس, بىتىمگەرشىلىك تەتىكتەرى ارقىلى شەشۋگە بولادى جانە قاجەت. سوڭعى وقيعالار ايەلدەردى پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا مەن دەلدالدىق داعدىلارىنا وقىتۋ پروتسەسىن كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى مەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى قاتارىنان كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەر پۋلىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن دالەلدەيدى. باستى ماقسات – قاقتىعىستاردى رەتتەۋدىڭ بەيبىت قۇرالدارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇيرەتۋ جانە ولاردى زاڭ دەڭگەيىندە قولدانۋدىڭ ناقتى ستسەناريىن بەكىتۋ», دەدى ە.ءازىموۆا.
ول سونداي-اق قازاقستاندا توتەنشە جاعداي كەزىندە ايەلدەرگە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر مەن ۇەۇ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ ناقتى تەتىگىن ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكساندر دانيلوۆ ۆەدومستۆونىڭ مەملەكەت ومىرىنە ازاماتتىق قوعامنىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە كۇش سالاتىنىن جەتكىزدى. «بىزگە ازاماتتىق قوعامنىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتە ءتۇسۋ كەرەك. گەندەرلىك ساياسات – ءبىزدىڭ باسىمدىق بەرەتىن باعىتتارىمىزدىڭ ءبىرى. وسى ورايدا ءبىزدى بارلىق وسى تەكتەس باستامالارعا تارتۋعا شاقىرامىن. الدىمىزدا جالپى قوعامداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتى تۇر. سوندىقتان بۇل جاۋاپكەرشىلىگى مول مىندەت بارشامىزعا ورتاق. وسى ورايدا اتالعان باعىتتا وڭىرلەردەگى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ ماڭىزدى. بارلىق جەردە بۇل تاقىرىپتا ايەلدەردىڭ ءبىلىمى مەن حاباردارلىعىن كوتەرۋمەن قاتار, ەرلەردىڭ دە ءبىلىمىن شىڭداۋعا ەكپىن قويۋ كەرەك. ءبىز جوسپارلاردى, كەلىسىمدەردى, قارارلاردى ىسكە قوسۋعا, سونداي-اق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە كومەكتەسەمىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار ۇلتتىق جوسپاردى قابىلداۋ ايەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ كۇن تارتىبىنە قاتىسۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ ارقىلى قويىلعان مىندەتتەرگە ءتيىمدى قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىن تۇسىنەتىنىن كورسەتتى.
