باتىس سانكتسياسىنا ىلىككەن قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋمەن اينالىساتىن رەسەيلىك بانكتەر 12 ناۋرىزدان باستاپ SWIFT جۇيەسىنەن اجىراتىلدى. «قارا تىزىمدە» ۆتب, «وتكرىتيە», پرومسۆيازبانك, سوۆكومبانك, «روسسيا» بانكى, نوۆيكومبانك, جانە ۆەب مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى بار. ەۋروكوميسسيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, 12 ناۋرىزعا دەيىن ەۋروپالىق بانكتەر قازىرگى ترانزاكتسيالارىن اياقتاپ ۇلگەرۋى ءتيىس.
ۇلىبريتانيا بارلىق رەسەيلىك بانكتى SWIFT-تەن ءوشىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ليز تراسس بۇل ماسەلەنى سەرىكتەستەرمەن تالقىلاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ء«بىز ءارى قاراي ءجۇرۋىمىز كەرەك. بىردە ءبىر رەسەيلىك بانكتىڭ SWIFT-كە قولجەتىمسىز بولۋىنا كوز جەتكىزۋىمىز كەرەك» دەدى تراسس. اتالعان ماسەلە 4 ناۋرىز كۇنى G7 كەزدەسۋىندە جانە اقش, كانادا جانە ۋكراينانىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ەۋرووداق سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋىندە تالقىعا سالىنباق.
«ۆتب قازاقستان» جۇمىسى قالاي وزگەرەدى؟
اتالعان بانكتەردىڭ تىزىمىندە بار ۆتب-نىڭ قازاقستاندا دا جۇمىس ىستەيتىنى بەلگىلى. ءتىزىم جاريالانعان سوڭ كوپ وتپەي Visa كومپانياسى دا «ۆتب قازاقستانمەن» سەرىكتەستىكتى توقتاتاتىنىن مالىمدەدى. Egemen ءتىلشىسى بانك باسشىلىعىنا حابارلاسىپ, حالىقارالىق شەكتەۋلەردىڭ بانكتىڭ قازاقستاندىق بولىگىنە قانداي اسەرى بولارىن سۇرادى.
«بانكتىڭ وسى تولەم جۇيەسىنەن اجىراتىلۋى (VISA) كليەنتتەردىڭ اقشا قاراجاتىنىڭ ساقتالۋىنا اسەر ەتپەيدى. قولما-قول اقشانى الۋ ءۇشىن كليەنتتەر ۆتب (قازاقستان) بانكىنىڭ بانكوماتتارىن پايدالانا الادى. بانك جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا قىزمەت كورسەتۋدى جالعاستىرادى, ولار ۇسىناتىن قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ جوعارى ساپاسىن قامتاماسىز ەتەدى جانە ءار ماسەلەنى جەكە جانە مۇمكىندىگىنشە جەدەل شەشۋگە دايىن. ءبىز كليەنتتەرىمىزگە جانە سەرىكتەستەرىمىزگە تۇسىنىستىك, تىنىشتىق جانە قالىپتاسقان جاعدايدا قارجىلىق ساۋاتتىلىق ءۇشىن العىس ايتامىز» دەلىنگەن بانك جاۋابىندا.
بانك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, SWIFT جۇيەسىنەن اجىراۋ دا ۆتب-نىڭ قازاقستانداعى جۇمىسىنا اسەر ەتپەيدى:
«ويتكەنى ەل ىشىندەگى كليەنتتەردىڭ وپەراتسيالارىن قازاقستاندىق بانكارالىق ەسەپ ايىرىسۋ ورتالىعى (قبەو) وڭدەيدى. رەسەي رۋبلىندەگى ترانسشەكارالىق وپەراتسيالار بانك قارجىلىق حابارلامالاردى بەرۋ جۇيەسى (بقحج) ارقىلى وڭدەلەدى. بانك باسقا ۆاليۋتالىق وپەراتسيالاردى ۋاقىتشا جۇرگىزبەيدى».
بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, ازاماتتاردىڭ ءوز دەپوزيتتەرىنە الاڭداۋىنىڭ دا رەتى جوق. قارجىلىق قاۋىپسىزدىككە تولىققاندى كەپىلدىك بەرىلەدى دەيدى.
«بانك دەپوزيتتەر بويىنشا بارلىق مىندەتتەمەلەردى ورىندايدى, سالىمدار بويىنشا پايىزداردى ەسەپتەيدى جانە تولەيدى. سونداي-اق كليەنتتەردىڭ شوتتارىنان اقشا قاراجاتىن بەرۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىندايدى. كليەنتتەر بولىمشەدە جانە قاشىقتاعى ارنالاردا دەپوزيتتەر اشىپ, ولاردى باسقارا الادى. بانك ۆتب (قازاقستان) قازاقستاندىق سالىمدارعا كەپىلدىك بەرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى, بۇل دا كليەنتتەر قاراجاتىنىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرەدى» دەپ جاۋاپ بەردى بانك ءباسپاسوز قىزمەتى.
بىزگە بەرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, بانك ۆتب (قازاقستاندا) جۇمىس ىستەيتىن ەنشىلەس بانككە قولداۋ كورسەتەدى جانە قوسىمشا قارجىلاندىرۋ ۇسىنادى.
بانك ۆتب (قازاقستاندا) – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەزيدەنتى جانە ەلدىڭ زاڭناماسى شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەيدى. كليەنتتەردىڭ ۆتب (قازاقستان)-دا ورنالاستىرىلعان بارلىق قاراجاتى بولىمشەلەردە دە, قاشىقتىق ارنالاردا دا قولجەتىمدى. ولاردى بۇرىنعىسىنشا تولىق كولەمدە پايدالانۋعا بولادى, ولار ءۇشىن قازاقستان اۋماعىندا وپەراتسيالار جۇرگىزۋ قولجەتىمدى. بانك ۆتب (قازاقستاندا) قازىرگى ۋاقىتتا كليەنتتەر مەن سەرىكتەستەرى الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي وتىرىپ, قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن ۇسىنۋدى جالعاستىرۋدا» دەلىنگەن ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاماسىندا.
ەسكە سالايىق, بانك ۆتب (قازاقستاندا) اق ەۇ – ۆتب حالىقارالىق قارجى توبىنا كىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا بانكتىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ورنالاسقان 17 فيليالدان تۇراتىن فيليالدىق جەلىسى بار. ورتالىق كەڭسەسى الماتى قالاسىندا ورنالاسقان.
SWIFT دەگەنىمىز نە؟
SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications – دۇنيەجۇزىلىك بانك ارالىق قارجىلىق تەلەكوممۋنيكاتسيا قوعامداستىعى) – ارنايى جەلى بويىنشا اۋدارىم, تولەم جانە قۇندى قاعازداردى ايىرباستاۋ تۋرالى دەرەكتەرمەن الماسىپ وتىراتىن جۇيە. ول ەشقانداي اكتيۆتەرگە يە ەمەس جانە كليەنت شوتتارىن باقىلامايدى. الايدا شوتتاردىڭ جاھاندىق قولدانىسىنا, يكەمدىلىگى مەن ىڭعايلىلىعىنا بايلانىستى وعان قولجەتىمدىلىك ماڭىزدى سانالادى.
جۇيە 200 ەلدەگى 11 مىڭنان استام قارجى مەكەمەسىن بىرىكتىرىپ وتىر. SWIFT جەكە قاۋىمداستىق سانالادى جانە شتاب-پاتەرى بەلگيادا ورنالاسقان. كومپانيا بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت قانداي دا ءبىر سانكتسيا تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا وكىلەتتىلىگى جوق ەكەنىن مالىمدەگەن. ەلدەر مەن جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرگە قاتىستى سانكتسيانى ەنگىزۋ جانە الىپ تاستاۋ تۋرالى كەز كەلگەن شەشىم قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندار ارقىلى قابىلدانادى.
وتكەن اپتادا SWIFT زاڭدىق نۇسقاۋ العاننان كەيىن رف-نىڭ جەكەلەگەن بانكتەرىن جۇيەدەن اجىراتىنىن مالىمدەدى.
ء«بىز ەۋروپالىق كوميسسيا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, ۇلىبريتانيا, كانادا جانە اقش باسشىلارىنىڭ كەيبىر رەسەيلىك بانكتەردىڭ ءبىزدىڭ قارجىلىق حابار الماسۋ قىزمەتتەرىمىزگە قول جەتكىزۋىن شەكتەۋ ءۇشىن جاڭا شارالار ەنگىزۋ نيەتتەرىن بىلدىرەتىن بىرلەسكەن مالىمدەمەسى تۋرالى بىلەمىز. ديپلوماتيالىق شەشىمدەر بۇل داعدارىستى توقتاتۋعا وراي SWIFT-ءتىڭ دە كۇش قوسۋىنا الىپ كەلدى جانە ءبىز ارقاشان سانكتسيا تۋرالى قابىلدانعان زاڭ تالاپتارىن ساقتايمىز» دەپ حابارلادى.
وسىنداي تىقىردىڭ ءتۇبى ءبىر تايانارىن سەزگەن بولار, رەسەي 2014 جىلدان باستاپ SWIFT-ءتىڭ انالوگى ىسپەتتى قارجىلىق حابارلامالاردى جىبەرۋ جۇيەسىن قۇرعان. رەسەي ورتالىق بانكىنىڭ دەرەگىنشە, 2020 جىلى اتالعان جۇيە ارقىلى جىبەرىلگەن حابارلامالار ۇلەسى SWIFT-ءتىڭ رەسەيىشىلىك تاريفىنەن 20 پايىزعا اسقان. وعان 331 ۇيىم قوسىلىپتى.
قارجى الاياقتارى
SWIFT ماسەلەسىن قالاي پايدالانىپ جاتىر؟
وسىنداي قىسىلتاياڭ كەزدە پايدا كورىپ قالعىسى كەلەتىن الاياقتار قاشان دا تابىلادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, فيشينگ الاياقتار وزدەرىن قازاقستاندىق الدەبىر بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى دەپ تانىستىرىپ, بانكتەردى SWIFT جۇيەسىنەن اجىراتۋعا بايلانىستى كليەنت اقشاسىن باسقا ءبىر «قاۋىپسىز» شوتقا كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسايدى.
ول ءۇشىن ارنايى قوسىمشانى جۇكتەۋدى سۇراپ, ول قوسىمشانىڭ قارجىنى باسقا شوتقا اۋدارۋعا جانە اقشاسىن قاۋىپسىز جەردە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. نە بولماسا كارتا رەكۆيزيتتەرىن, كارتانىڭ تەرىس بەتىندەگى ءۇش ساندىق كودتى, كارتانىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن جانە SMS ارقىلى كەلەتىن راستاۋ كودىن سۇرايدى. وزىنە قاجەت اقپاراتتى الىپ بولعان سوڭ اڭگىمەنى ۇزەدى, ىلە-شالا بانكتىك شوتىڭىزداعى قارجىڭىز نولگە اينالۋى مۇمكىن.
«حابارلاسۋشى ءسىزدىڭ قارجىڭىز جانە ونى قۇتقارۋ تۋرالى ايتا باستاعاندا-اق قوڭىراۋدى ءۇزىپ تاستاڭىز. بانك قىزمەتكەرى ەشقاشان ءسىزدىڭ قۇپيا دەرەكتەرىڭىزدى سۇرامايدى جانە ءبىرىنشى بولىپ حابارلاسپايدى. ونداي كەزدە دەرەۋ بانككە حابارلاسىپ, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا جەتكەن ابزال. ەستە ساقتاڭىز, بانك قىزمەتكەرى كليەنتتەن تەلەفون ارقىلى: كارتانىڭ تولىق ءنومىرىن, ارەكەت ەتۋ مەرزىمىن, CVC/CVV كودتارىن, ينتەرنەت-بانكينگتىڭ لوگين, قۇپيا سوزدەرىن, كود سوزدەرىن, SMS-پەن كەلگەن راستاۋ كودتارىن سۇرامايدى. تەك ءسىز الدەبىر شارۋامەن بانككە ءبىرىنشى بولىپ ءوزىڭىز قوڭىراۋ شالعاندا عانا سۇراۋى مۇمكىن» دەپ ەسكەرتەدى ساراپشىلار.
ەسكە سالايىق, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين 24 اقپان كۇنى ۋكراينادا اسكەري وپەراتسيا باستاۋعا بۇيرىق بەردى. بىراق كەيىنىرەك احۋال سوعىس سيپاتىنا كوشىپ, رەسەيلىك اسكەر ۋكراينانىڭ بىرنەشە قالاسىنا شابۋىل باستادى. ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا تونگەن قاۋىپتى ەسكەرىپ اقش جانە ەۋرووداق ەلدەرى رەسەيگە بىرنەشە سانكتسيا جاريالادى.
