تەڭگە سالىمدارىن قورعاۋ باعدارلاماسى جاريالاندى

ۇلتتىق بانك پارمەندى شارالار قابىلدايدى

قارجى نارىعىنداعى قازىرگى جاع­داي تۋرالى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعا­سى عالىمجان ءپىرماتوۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىن­شا, قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونو­ميكا­لىق وداقتىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلا­دى. رەسەي فەدەراتسياسى ءبىزدىڭ نەگىز­گى ساۋدا ارىپتەسىمىز, ونىڭ ۇلەسى­نە قازاقستان يمپورتىنىڭ 42%-ى تيە­سىلى. وسىعان بايلانىستى گەوساياسي جاع­داي­دىڭ شيەلەنىسۋى جانە رەسەيگە قار­سى سانكتسيالاردىڭ ەنگىزىلۋى ءبىزدىڭ ەكو­نو­ميكامىزعا دا ىقپالىن تيگىزۋدە. رەسەي ءرۋبلى­نىڭ ايتارلىقتاي السىرەۋىنەن قازاق­ستاننىڭ قارجى نارىعىنا جاسالاتىن قىسىم دا وسە تۇسكەن. سىرتقى كۇتپەگەن وزگەرىستەردىڭ تەرىس سالدارىن با­رىن­شا ازايتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك ينف­لياتسيانىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋ تاۋە­كەل­دەرىن جەڭىلدەتۋگە, تەڭگەدەگى جيناق­تاردى قورعاۋعا جانە ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ ورىندى جۇم­سالۋى­نا باعىتتالعان شارالار توپتاماسىن ى­سكە اسىرۋدا. «24 اقپاندا ۇلتتىق بانك بازا­لىق ستاۆكانى 13,5%-عا دەيىن كوتەرۋ جو­نىن­دە كەزەكتەن تىس شۇعىل شەشىم قابىل­دادى. بۇل شەشىم ۇلتتىق ۆاليۋتا مەن ينف­لياتسيا دەڭگەيىنە جاسالاتىن قىسىم­دى تومەن­دەتۋگە, سونداي-اق تەڭگەدەگى اكتيۆ­تەر­دىڭ ساقتالۋىنا باعىتتالدى» دەدى ع.ءپىرماتوۆ.

ەكىنشىدەن, ۇكىمەتپەن بىرگە بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن ىسكە اسىرۋ تەز ارادا باستالىپ كەتتى. بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جەكە تۇلعالاردىڭ تەڭگەدەگى دەپوزيتتەرى بويىنشا وتەماقى (سىياقى) ەسەپتەۋدى كوزدەيتىن تەڭگەدەگى سالىمداردى قورعاۋ باعدارلاماسى جاريالاندى.

ءۇشىنشى, بازالىق ستاۆكا وسكەننەن كەيىن حالىقتىڭ تەڭگەدەگى سالىمدارى بويىنشا قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى ۇسىنىس جاساعان شەكتى ستاۆكالار دا ءوستى.

ءتورتىنشى, قارجىلىق تۇراقتىلىق تاۋەكەلدەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك وتكەن اپتادا 176 ملن دوللار ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى. ء«بىز ينتەرۆەنتسيالار تۋرالى اقپاراتتى جەدەل جاريا ەتەمىز. ۇلتتىق بانك ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە جاعدايدىڭ دامۋىن باقى­لاپ, رەسەيگە قارسى جاڭا سانكتسيالاردىڭ قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسىنە تيگىزەتىن اسەرىن باعالاپ وتىرادى. 26 جانە 27 اقپاندا اقش جانە ەۋروپا ەلدەرى رەسەيدىڭ جەكەلەگەن بانكتەرىن SWIFT-تەن اجىراتۋ جانە رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى اكتيۆتەرىنىڭ جۇمىسىنا تىيىم سالۋ ارقىلى رەسەيدىڭ قارجى سەكتورىنا قاتىستى بۇرىن-سوڭدى بولماعان شەكتەۋ شارالارىنىڭ جاڭا توپتاماسى تۋرالى جاريالادى», دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.

سىرتقى نارىقتاعى جاعدايعا بايلانىستى ۇلتتىق بانك تەڭگە-دوللار جۇبى بويىنشا ساۋدا-ساتتىقتى فرانكفۋرت­تىق اۋكتسيون رەجىمىندە وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل رەتتە ارتىق قۇبىلمالىقتى بولدىرماۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ ورتالىق بانكىنىڭ شارالارى جاريا ەتىلگەنگە دەيىن تەڭگە-دوللار جۇبىمەن ساۋدا-ساتتىقتى اشۋ كەيىنگە قالدىرىل­دى. ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىسى بويىنشا تەڭگە باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن 495 تەڭگە 00 تيىن دەڭگ­ەيىندە قالىپتاستى. ساۋدا-سات­تىق كولەمى 159,5 ملن دوللاردى قۇرادى.

«رەسەيلىك جەكەلەگەن بانكتەردىڭ SWIFT-كە كىرۋ رۇقساتىن بۇعاتتاۋ قازاق­ستان ىشىندەگى تولەمدەردى جۇرگىزۋگە اسەر ەتپەيتىنىن جانە ەلدىڭ تولەم نارىعىنا تىكەلەي قاۋىپ توندىرمەيتىنىن اتاپ وتە­مىز. قازاقستان بانكتەرىنىڭ ەل ىشىندە كليەنتتىك جانە مەنشىكتى تولەمدەر مەن اقشا اۋدارىمدارىن جۇرگىزۋ جونىندەگى بارلىق وپەراتسياسى شتاتتىق رەجىمدە جۇرگىزىلىپ جاتىر. SWIFT جۇيەسىنەن اجى­را­تىلعان رەسەي بانكتەرىنىڭ كليەنت­تەرىمەن ترانسشەكارالىق وپەراتسيالاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋلاردى جۇرگىزۋدىڭ بالاما تەتىكتەرى دا­يىندالدى», دەدى ع.ءپىرماتوۆ.

ۇلتتىق بانك نارىقتاردى قاداعالاپ, جاعداي بۇدان ءارى ناشارلاعان كەزدە قارجىلىق جانە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پار­مەندى شارالار قابىلداۋىن جال­عاس­­تىرادى. ول ءۇشىن ۇلتتىق بانكتە قاجەتتى تەتىكتەردىڭ ءبارى بار جانە ۇلت­تىق بانك ولاردى ورىندى پايدالانۋدا. مەملەكەتتىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 25 اقپاندا 87,7 ملرد دوللار (ايدىڭ باسىنان باستاپ ءوسىم 346 ملن دوللار), ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى – 54,0 ملرد دوللار, التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 33,7 ملرد دوللار بولدى. «ۇلتتىق بانك نارىقتىق باعام بەلگىلەۋگە كەدەرگى كەلتىرمەي جانە بەل­گىلى ءبىر باعام دەڭگەيىنىڭ تارگەتتەلۋىن بول­­دىرماستان ەركىن وزگەرمەلى باعام كەزىن­دە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمىن ۇستانۋدى جالعاستىرادى. بۇل رەتتە ءبىز قارجىلىق تۇراقتىلىق ءۇشىن تاۋەكەلدەر كۇشەيگەن جاعدايدا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالاردى جۇرگىزۋدى جالعاستىرامىز. قابىلداناتىن شارالار كەشەنى تەڭگەدەگى اكتيۆتەردىڭ تارتىمدىلىعىن ساقتاۋعا, دوللارلانۋ تاۋەكەلدەرىن جانە ايىر­باس­تاۋ باعامىنا قىسىمدى تومەندەتۋگە, سونداي-اق ينفلياتسيانىڭ ەلەۋلى تۇردە ءوسۋ تاۋەكەلدەرىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان», دەدى ع.ءپىرماتوۆ.

ماسەلەنى پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ قورىتىندىلادى. «بارلىعى­نا بەلگىلى سىرتقى ساياسي احۋالدىڭ كۇرت شيەلەنىسۋى جاعدايىندا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوس­پارىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. جوسپار ينفلياتسيانى باقىلاۋدا ۇستاۋعا, ۆاليۋتا نارىعىندا تۇراقتىلىقتى ساق­تاۋعا, جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالىپ وتىر», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونداي-اق ۇكىمەت ۇلتتىق بانكپەن جانە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىر­لەسىپ, ينف­ليا­تسيانى باقىلاۋ جانە تومەن­دەتۋ جونىندەگى جاڭا شارالار كەشە­نىن قا­بىل­دادى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى بويىنشا قار­جىلاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە سۋبسيديا­لاۋ مەن كرەديتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ ۇلعاي­تىلادى. بيزنەسكە شامادان كوپ اكىمشىلىك جۇكتەمەنى جويا وتىرىپ, كەمشىلىكتەرگە تالداۋ جۇرگىزىلدى. باسىم سالالاردا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەتتەۋشىلىك اكتىلەرى قايتا قارالادى. بيىل «اۋىل – ەل بەسىگى», وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ كەشەن­دى جوس­پارى جانە باسقا دا باعدارلاما­لار ايا­سىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وڭىر­لەردى دامىتۋعا قوسىمشا قاراجات بولىنەدى.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا وتاندىق يندۋستريالىق-ونەر­كاسىپتىك كەشەندى قولداۋ جانە دامىتۋ ماسەلەسى قوزعالدى. «وتاندىق ونەركاسىپتى دامىتۋ ءۇشىن ەكونوميكانى يندۋستريا­لاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى يمپورتتىق تاۋارلاردى الماستىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بۇل ورايدا مەملەكەتتەن قولداۋ العان كاسىپورىندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن وسىرۋگە مىندەتتەمە الادى», دەدى پرەمەر-مينيستر وتىرىس بارىسىندا.

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملە­كەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن سۋبسيديالاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭا تاسىل­دەرى ازىرلەنىپ جاتىر. اۋىل شارۋا­شى­لىعى جەرلەرىن اينالىمعا ەنگىزۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسيالارى مەن وتباسىلىق شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا قوسىمشا جاعداي جاسالادى. ء«بىرىنشى كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە باعىتتالعان جوبالار باسىم تۇردە مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولادى. بيىل وسى جانە باسقا دا شارالار قابىلدانادى. ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى دەپ سەندىرەمىن. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ», دەپ تۇيىندەدى ءا.سمايىلوۆ.

كاسىپكەرلىك سالادا –جاڭا رەتتەۋشى ساياسات

ۇكىمەت وتىرىسىندا كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ۇل­ت­تىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋان­تىروۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعا­سى­نىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ناريمان ابىل­شايىقوۆ بايانداما جاسادى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلعى 30 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋشىلىك ساياساتتى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭعا (بۇدان ءارى – زاڭ) قول قويدى. «زاڭدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بيىلعى 1 اقپاندا زاڭنىڭ قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قابىلدانۋى قاجەت قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋدى كوزدەيتىن پرەمەر-مينيستر وكىمى­نىڭ جوباسى ۇكىمەتكە ەنگىزىلدى. تىزبە 164 نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنى قامتيدى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

2021 جىلعى 30 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋ ساياساتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭعا قول قويدى. زاڭنىڭ قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قابىلدانۋى قاجەت قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ تىزبەسى 164 نقا-نى قامتيدى. مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جاڭا فورمالارى تەكسەرىستەردەن پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارعا كوشۋدى قامتيدى. زاڭ اياسىندا تەكسەرىستەر مەن پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەستەلەرىن دايىنداۋعا ادامنىڭ بارىنشا از قاتىسۋىن قام­تاماسىز ەتەتىن, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيە­سىن اۆتوماتتاندىرۋ جونىندەگى نور­مالار زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلدى. ۇكى­مەتكە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيز­نەسكە قوياتىن تالاپتارىن قىسقارتۋ ماق­ساتىندا تاسىلدەردى ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.

قازىرگى كەزدە مۇنداي تالاپتاردىڭ 40%-ى جاڭا تاسىلدەرگە سايكەس كەلمەيدى. رەفورمانى جاڭادان ىسكە اسىرۋ بيزنەس ورتانى رەتتەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە كاسىپكەرلىكتى جانداندىرۋ ءۇشىن قولايلى ءارى ىنتالاندىرۋشى جاعدايلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بيزنەس شامادان تىس اكىمشىلىك جۇكتەمەنىڭ ازايعانىن سەزىنە باستاۋى ءتيىس. ول ءۇشىن مىندەتتى تالاپتار ءتىزىلىمىن قۇرۋدى جانە ساپالى قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

پرەمەر-مينيستر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, رەتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە سايكەس مىندەتتى تالاپتار ءتىزىلىمىن قۇرۋدىڭ كەستەسىن بەكىتۋدى تاپسىردى. «قارجى مينيسترلىگى ادىلەت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ اياسىندا «ادىلەت» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ بازاسىندا رەەستردى قۇرۋعا قاراجات قاراستىرسىن», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر قابىل­دانعان زاڭعا سايكەس بۇعان دەيىنگى رەت­تەۋشىلىك اكتىلەرگە ولاردىڭ جاڭا بازالىق تاسىلدەرگە سايكەستىگى تۇرعىسى­نان تەكسەرۋ جانە باعالاۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوت­تى. بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن اتالعان اكتىلەردى قايتا قاراۋ تاپسىرىلدى. «مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە بيزنەستىڭ ەسەپ بەرۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋ قاجەت. سوندىقتان تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا­لار جانە اەروعارىش ونەر­كاسىبى جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىكتەرىنە باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىمەن بىرگە وسى جۇيەنى اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن», دەپ قورىتىندىلادى ۇكىمەت باسشىسى.

الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالالارىنا تسيفرلى ترانسفورماتسيا قاجەت

ۇكىمەت وتىرىسىندا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسى دە قارالدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپكەنوۆ جانە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين بايانداما جاسادى.

بيىلعى 1 قاڭتارداعى مالىمەت بويىنشا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا بارلىعى 12,6 ملن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى, ونىڭ 9,1 ملن-ى نەمەسە 72%-ى ەلەكتروندى تۇردە كورسەتىلدى. ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تسيفرلاندىرۋ مەملەكەت­تىك سەرۆيستىڭ بارلىق ءتۇرىن قامتۋى ءتيىس, بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن تۇگەل ينتەگراتسيا­لاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەر 100% سمارتفون ارقىلى قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. ءبىرىنشى كەزەكتە حالىق ەڭ كوپ جۇگىنەتىن الەۋمەتتىك ەڭبەك سالالارىنا تسيفرلى ترانسفورماتسيا قاجەت. «جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە قۇرۋدى اياقتاۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى تسيفرلى فورمات­تىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن وتە ماڭىز­دى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ولار­عا ارنالعان بارلىق قىزمەتتى, اسىرەسە, مۇگە­دەكتىكتى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ارقىلى سىرتتاي بەلگىلەۋ قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋ كەرەك.

الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىن تسيفر­لان­دىرۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن جانە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, جىل سوڭىنا دەيىن جۇمىسپەن قامتۋعا جار­دەمدەسۋدىڭ بارلىق شاراسىن ەلەك­تروندى فورماتقا اۋىستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە جۇمىس ىزدەپ جۇگىنگەن ازاماتتاردىڭ كەمىندە 40%-ىنا ونلاين رەجىمدە قىزمەت كورسەتۋدى تاپسىردى.

تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنە ەڭبەك مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بيىلعى جىلعى 25 ناۋرىزعا دەيىن Smart Data Ukimet بازاسىندا «وتباسىنىڭ تسيفرلى كارتاسى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ جۇكتەلدى. بۇدان باسقا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن جانە اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 1 ماۋ­سىمعا دەيىن مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيە­لەردى «مۇگەدەكتىكتى سىرتتاي بەل­گىلەۋ» جوباسىنا قوسۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ وسى ءتۇرىن سىرتتاي الاتىن ادامداردىڭ ۇلەسىن 20%-عا دەيىن جەتكىزۋ تاپسىرىلدى.