جاستار ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرۋعا يتەرمەلەيتىن نەگىزگى فاكتورلار – نەگىزىنەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ينستيتۋتسيونالدى سيپاتتاعى پروبلەمالار. مىسالى, سۇرالعانداردىڭ 52,8%-ى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋ, ال 45%-ى جۇمىس ىزدەۋ, 32,5%-ى ساپالى ءبىلىم الۋ ماقساتىندا قونىس اۋداراتىندارىن بىلدىرگەن.
ءبىلىم بەرۋ جانە ەڭبەك كوشى-قونىنا قاتىستى مىناداي ۇردىستەر بايقالادى. سۇرالعانداردىڭ كوپشىلىگى وتاندىق وقۋ ورىندارىندا ماماندىق الۋدى جوسپارلاپ وتىر. شەتەلدىك وقۋ ورىندارىن تاڭداۋعا يتەرمەلەيتىن نەگىزگى سەبەپتەر – ساپالى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ (66,9%), الەمدى كورۋگە, ساياحاتتاۋعا دەگەن ۇمتىلىس (22,9%), ءوزىن ءوزى تانۋ جانە مانساپتىق ءوسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر ىزدەۋ (17,8%), شەتەلدىك رەيتينگى جوعارى ءبىلىم وشاقتارىندا وقۋ (15,9%). سونداي-اق جۇرگىزىلگەن ساۋالداما ناتيجەلەرى بويىنشا ىشكى ەڭبەك كوشى-قونى سىرتقى كوشى-قوننان ەداۋىر اسىپ تۇسكەن. سۇرالعانداردىڭ 22,1%-ى مەرزىمدى تۇردە باسقا وبلىسقا وزدەرى نەمەسە تۋىستارى باراتىنىن ايتقان.
وسىلايشا, قازاقستاندىق جاستار اراسىندا كوشى-قونعا دەگەن كوزقاراستىڭ دەڭگەيى ايتارلىقتاي جوعارى جانە قوسىمشا زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. ايتا كەتەيىك, بۇل تاقىرىپ بۇگىندە بىرقاتار الاڭدا قىزۋ تالقىلانىپ ءجۇر.
ماسەلەن, «جاستار» عزو ساراپتامالىق پىكىرالماسۋ الاڭىندا ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ, سونداي-اق عىلىمي-ساراپشىلىق قوعامداستىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «جاستار اراسىنداعى ميگراتسيالىق كوڭىل-كۇي» تاقىرىبى بويىنشا وتكەن وتىرىستا تاراپتار جاستاردىڭ كوشى-قونىن ۇزدىكسىز زەردەلەۋدىڭ جانە كوشى-قوننىڭ قوزعاۋشىسى بولاتىن نەگىزگى فاكتورلاردى انىقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءسوز ەتتى.
اتاپ ايتقاندا, «جاستار» عزو ديرەكتورى ايان ساكوشەۆ ءوز سوزىندە «شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەردەگى جاستاردىڭ وقۋ جانە ەڭبەك كوشى-قونىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى» الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى ايتىپ بەردى. ول جاس ازاماتتاردىڭ كوشى-قون كوڭىل-كۇيىن, اسىرەسە شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەردە انىقتاۋ ماقساتىندا تۇراقتى نەگىزدە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋلەرى ءبولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى اننا الشانسكايا ەڭبەك نارىعىندا جۇمىسقا ورنالاسۋدا قيىندىقتارعا تاپ بولعان جاستاردىڭ ساناتتارىن اتاپ ءوتىپ, جاستارعا ارنالعان جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسەرىن باعالاۋ قاجەت ەكەنىن قوزعادى.
«ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق ستراتەگيا دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءاليحان قاراباەۆ ءوز سوزىندە, ەڭ الدىمەن, ەميگراتسيا سەبەپتەرىنە اسەر ەتەتىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان ينستيتۋتتاردى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىن كەشەندى ءتاسىلدىڭ قاجەتتىلىگىن قوزعادى. ول ەلدە تالانتتاردى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ۇلگىسى بويىنشا حالىقارالىق تاجىريبەنى قولدانۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.
«حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق زەرتتەۋلەر جانە ستراتەگيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سامات رامازانوۆ Bolashaq حالىقارالىق ستيپەنديالىق باعدارلاماسىنداعى وزگەرىستەر تۋرالى ايتىپ, شەتەلدە ءبىلىم الىپ, قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىندەر ەلىمىزدىڭ ناعىز پاتريوتتارى بولىپ تابىلاتىنىن جەتكىزدى.
«اسسامبلەيا جاستارى» رقب توراعاسى تيمۋر جۇمىرباەۆ جوعارى ءبىلىمنىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە ولاردىڭ جاستاردىڭ كوشى-قونىنا قالاي اسەر ەتەتىنى تۋرالى ايتىپ بەردى.
تالقىلاۋ بارىسىندا «وتانداستار قورى» كەاق شەتەلدەگى وتانداستاردى قولداۋ دەپارتامەنتىنىڭ مەنەدجەرى ءالجان ءشارىپوۆ جوعارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن شەتەلگە كەتەتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ورنىنا باسقا ەلدەردەن قانداستاردى تارتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا قانداستاردىڭ قابىلدانۋ پروتسەسىنە جانە ىرىكتەۋ كريتەريلەرىن جەڭىلدەتۋگە نازار اۋداردى.
Kozybayev University عىلىم دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى يلدار قۇرماشەۆ اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءبىرىنشى تاجىريبە جانە وقۋ پروتسەسىندە امەريكالىق ادىستەردى قولدانۋ تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. سونداي-اق ول مۇنداي ءتاسىل قازاقستاندا بىرەگەي بولىپ تابىلاتىنىن ءسوز ەتىپ, بۇل ەل جاستارى اراسىندا جوو تاڭداۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدە ودان ءارى پايدالانۋ ءۇشىن جاستار كوشى-قونى بويىنشا ۇسىنىمدار مەن ۇسىنىستار تىزبەسى قالىپتاستىرىلدى.
