قۇمار ويىن قۇردىمعا قۇلاتادى

20 جىلدا 200 ملن تەڭگە ۇتىلدى

«تاۋەكەل ءتۇبى – جەلقايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ». الايدا بۇگىنگى «ويىنشىلار» قۇمارلىقتى تاۋەكەلمەن, يگى ىسپەن شاتاستىرىپ جۇرگەن سەكىلدى. سونىڭ كەسىرىنەن وتىزىندا وردا بۇزباق تۇگىلى, قىرىعىندا قامال الا المايتىن ماسىل, بويكۇيەز بۋىن ءوسىپ شىقتى. بۇل ماسەلەگە بۇدان ءارى كوز جۇما قاراۋعا بولمايدى. ەڭبەكقور, ۇستامدى, ءناپسىسىن تىيا الاتىن ەرتەڭگى ەل جاستارىن تاربيەلەگىمىز كەلسە, قوعام بولىپ قوزعاۋ سالاتىن ۋاقىت جەتتى. سەبەبى الدەنەشە جىل بۇرىن ادەپتىڭ اڭگىمەسى دەپ كەلگەن ويىنعا قۇمارلىق ارەكەتى بۇگىندە الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالىپ شىعا كەلدى.

ونى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ ماسەلەن, جۋىردا ماڭعىستاۋ وبلىسىنا قاراستى بەينەۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىنى 20 جىلدا 200 ملن تەڭگە ۇتىلعانىن, ويىن الاڭدارى ءومىرىن ويران ەتكەنىن ايتىپ, وسىنداعى «لوتو» كلۋبىن ورتەپ جىبەرگەن بولاتىن. «مىنا لوتو, شاريك, رۋلەتكا, وليمپ, 1حبەت, فونبەت, جالپى بۋكمەكەرلىك كونتورالار قازاقتىڭ تۇبىنە جەتتى. مەن ماڭعىستاۋ وبلىسى بەينەۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىنىمىن. اتى-ءجونىم – اسەت يگىلىك ۇلى سۇلەيمەنوۆ. 1985 جىلى دۇنيەگە كەلدىم. وسى ويىن­دى ويناپ كەلە جاتقانىما 20 جىلدان اسا ۋاقىت بولدى. بۇل ازارت اۋرۋ ما, بىلمەيمىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن 200 ملن تەڭگە ۇتىلدىم دەپ ايتۋعا بولادى. وسى ازارت مەنىڭ تۇبىمە جەتتى», دەپ جازدى ول الەۋمەتتىك جەلىدەگى جەكە پاراقشاسىندا.

قۇداي بەرگەن 4 بالاسىن, اكە-شە­شەسىن, اعا-باۋىرلارىن, اپا-قارىن­دا­سىن, دوس­تارىن جەرگە قاراتقانىن ايتىپ اشىنادى. الداپ اقشالارىن دا العان كورىنە­دى. ءتىپتى ويىنعا اقشا تابۋ ءۇشىن ءتۇرلى قيتۇرقى ارەكەتتەرگە دە بارىپتى.

«اقشانى العانشا زات, مال, تەمىر, تاس, كولىك قوزعالتقىشىن, تىركە­مەسىن ساتامىن دەپ ءارتۇرلى وتىرىكتى ايتا­سىڭ. ايتەۋىر سول اقشانى الۋدىڭ اما­لىن جاسايسىڭ. سول اقشاعا 1 نان ال­مايسىڭ, ءيا بالا-شاعاڭا بۇيىرمايدى. استى­ما كولىك, باسىما باسپانا العان جوق­پىن. ءۇيىم جوق. قور بولدىم. تەپسە تەمىر ۇزەتىن قانشاما نار جىگىت­­تەر وسىدان قور بولىپ ءجۇر. قان­شا­ما وتباسى بۇزىلدى. قان­شاما ادام قارىزدانىپ, ءوز-وزىنە قول جۇمساپ جاتىر. مەنىڭ دە وزىمە قول جۇم­سا­عان كەزدەرىم بولدى. ال ەندى مىنا بەي­نەۋدەگى لوتونى ورتەمەسكە بول­مادى. اۋىلىمىزدا وسىدان باسقا جىنويناق جوق. مەن ەشقانداي جاۋاپ­كەرشىلىكتەن قاشپايمىن. ادامداردان العان بارلىق اقشام وسى ازارت ويىن­دارعا كەتتى», دەدى ءا.سۇلەيمەنوۆ.

ازامات قولىمەن ىستەگەندى موينىمەن كوتەرەتىنىن جانە مۇنداي ارەكەتكە ءوز ەركىمەن بارعانىن جازادى. «لوتو» كلۋبىنداعى «كەنو», «رۋسسكايا رۋلەتكا» ويىندارى زاڭسىز ەكەنىن دە ايتادى. «اۋىلدىڭ ازاماتتارى, اۋىل جاستارى مەن سياقتى قور بولماسىن. وسى ورتەنگەننەن كەيىن قايتا اشا قويماس دەپ ويلايمىن. ءاربىر ىستەگەن ءىسىمدى باسىممەن كوتەرەمىن. اۋىلدارىڭدا وسىنداي بالەلەر اشىق بولسا, شاما كەلگەنشە يەلەرىنە بارىپ تۇسىندىرىڭدەر. بۇل ازارت ويىننان ەشكىم ۇتپايدى. بارشادان كەشىرىم سۇرايمىن», دەپ تۇيىندەدى «لوتو» كلۋبىنا وت قويعان بەينەۋ تۇرعىنى.

جەلگە ۇشقان 75 ملن تەڭگە

ەكى ونجىلدىقتا 200 ملن تەڭگەنى جەلگە ۇشىرىپ جىبەرگەن ادامدى بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن دە بولارمىز. الايدا مۇنداي جاعىمسىز جايتتار مەن وپاسىز وقيعالار جەتىپ ارتىلادى. ايتالىق, كۇنى كەشە تولەبي اۋدان­دىق پوليتسيا بولىمشەسىنە لەنگەر قالاسىنىڭ تۇرعىنى ارىزداندى. بالا­سىنا الاڭداعان اناسىنىڭ اي­تۋىن­شا, جاسى 30-عا جاقىنداعان ۇلى ۇيىنەن شىعىپ كەتىپ, قايتىپ ورالماپتى. ءتورت تاۋلىك ىزدەيدى. ۇلى ۇشتى-كۇيلى جوق. ناتيجە بولماعان سوڭ ءۇمىتى ۇزىلە باستاعان انا پوليتسەيلەرگە حابارلاسادى. اتالعان بولىمشەنىڭ قىزمەتكەرلەرى حابارلاما تۇسە سالىسىمەن وقيعا ورنىنا جەتىپ, جەدەل-ىزدەستىرۋ جۇمى­سىن باستاپ كەتەدى. ىزدەۋ جۇمىستارى­­نا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ۋچاس­كەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, جە­­دەل ۋاكىلدەر مەن پاترۋلدىك پولي­تسەي­لەر جۇمىلدىرىلادى. ارادا ءبىر اپتا ۋا­قىت وتكەندە تۇركىستان پولي­تسەي­لەرى جو­عال­عان جىگىتتى الماتى قالا­سىن­دا جۇر­گەن جەرىنەن تاپتى. بەل­­گىلى بول­عان­داي, تابىلعان ازامات تا­نىس­تارىنان 75 ملن تەڭگە قارىز اقشا الىپ, ونى قۇ­مار ويىنعا جۇمساپ جىبە­رىپتى. ول ءوز سو­زىندە قارىزعا العان اقشا­نى قاي­تارا ال­ماعاندىقتان, الماتى قالا­سىنا قاشىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعانىن جەتكىزدى.

جەردە جاتقان 75 ملن تەڭگە جوق. ميلليونداعان سوما تۇگىلى, 75 مىڭ تەڭگەنىڭ ءوزىن تانىس-تامىردىڭ ء«جۇز رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسىپ» بارىپ بەرەتىنى انىق. ياعني ويىنقۇمار ازامات مۇنشا كولەمدى قاراجاتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ايلانىڭ الۋان تۇرىنە بارعانى بايقالادى. الداۋ. ارباۋ. بازبىرەۋدىڭ سەنىمىنە سەلكەۋ ءتۇسىرۋ. وپاسىز ويىن وسىعان جەتەلەيدى. سوعان قاراماستان جاناردى جاۋلاعان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جارناماسىنان اياق الىپ جۇرە المايسىز.

قۇمار ويىنشىلاردىڭ سانى 350 مىڭنان اسادى

جۋىردا سەنات دەپۋتاتى دانا نۇرجىگىتوۆا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى جارنامالاۋعا تىيىم سالۋ ماسەلەسىن كوتەردى. سەناتور ويىن بيزنەسى تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جونىندە بىرقاتار شارالاردى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتارعا ازاماتتاردان كوپتەگەن ءوتىنىش كەلىپ تۇسەدى. وسىلايشا, وتانداستارىمىز بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى جارنامالاۋعا قاتىستى زاڭنامالىق شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى.

«جارناما تۋرالى» زاڭعا سايكەس كازينو مەن ينتەرنەت-كازينو قىزمەتتەرىن جارنامالاۋعا تىيىم سالىنادى. بىراق بۋكمەكەرلىك كەڭسە­لەردىڭ قىزمەتتەرىن جارناما­لاۋعا تىكەلەي تىيىم جوق. سوندىقتان مۇن­داي كومپانيالاردىڭ جارنامالارى ينتەرنەتتە اگرەسسيۆتى تۇردە العا جىلجۋدا. وسى فاكتىنى ەسكەرە وتى­رىپ, بۋكمەكەرلىك كومپانيالاردى جار­نامالاۋعا تولىق تىيىم سالۋ بويىن­شا قولدانىستاعى زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت», دەدى د.نۇرجىگىتوۆا.

سەناتوردىڭ مالىمەتىنشە, قازاق­ستاندا قۇمار ويىنشىلاردىڭ سانى 350 مىڭنان اسادى. ال ءبىر ويىنشىنىڭ ورتاشا قارىزى 10 ملن تەڭگەنى قۇراي­دى. دەپۋتات بۇل ماسەلەگە دە نازار اۋدارۋدى سۇرادى. ول سونداي-اق ويىن بيزنەسى سۋبەكتىلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى. 10 ملن – از اقشا ەمەس. ال حالىق سانى نەبارى 19 ملن-عا جۋىق ەلىمىزدە ونداي ويىنشىلاردىڭ سانى 350 مىڭنان اسىپ وتىرعانى كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتادى. سەبەبى بۇل كورسەتكىش جىل ساناپ ارتپاسا, كەمىمەيدى. بۇعان زاڭ جۇزىندە قانداي دا ءبىر توسقاۋىل قويۋعا بولا ما؟

باقساق, بولاتىن سەكىلدى. ماسەلەن, وسىدان ەكى جىل بۇرىن 2020 جىلى 2 شىلدەدە مەملەكەت باسشى­سى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاق­ستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­ما­لىق اكتى­لەرىنە ويىن بيزنەسى ماسە­لەلەرى بو­يىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بولاتىن. زاڭداعى 11-باپتىڭ 1 جəنە 2-تارماقتارىندا «كازينو, ويىن اۆتوماتتارى زالدارى, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن توتاليزاتورلار (بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جəنە (نەمەسە) توتا­ليزا­تورلاردىڭ كاسسالارى) الماتى وبلىسىندا قاپشاعاي سۋ قوي­ماسىنىڭ جاعالاۋىندا جəنە اقمولا وبلىسى­نىڭ بۋراباي اۋدانىندا جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندار ايقىندايتىن اۋماق­تار شەگىندە ورنالاستىرىلۋعا جاتادى. وسى باپتىڭ 1-تارماعىندا كورسەتىلگەن اۋماقتاردى قوسپاعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا كازينونى, ويىن اۆتوماتتارى زالدارىن, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن توتاليزاتورلاردى (بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جəنە (نەمەسە) توتاليزاتورلاردىڭ كاسسالارىن) ورنالاستىرۋعا تىيىم سالىنادى», دەپ انىق جازىلعان.

ويىنعا قاتىسۋدى شەكتەۋگە بولادى

ەلىمىزدەگى قاپشاعاي مەن بۋراباي­دان وزگە ورىنداردا ورنالاسقان كازينو, ويىن اۆتوماتتارى زالدارى, بۋك­مەكەرلىك كەڭسەلەر مەن توتاليزاتور­لار­دىڭ قىزمەتى زاڭعا قايشى. سون­داي-اق زاڭنىڭ 15-بابىندا قۇمار ويىندارعا جəنە بəس تىگۋگە جيىرما ءبىر جاسقا دەيىنگى جەكە تۇلعالاردىڭ, سونداي-اق قۇمار ويىندارعا جəنە بəس تىگۋگە قاتىسۋى شەكتەلگەن ادامداردىڭ قاتىسۋىنا تىيىم سالىنادى دەلىنەدى. بۇعان قوسا ونداي ورىنداردا قۇمار ويىندارمەن جəنە بəس تىگۋمەن شەكتەن تىس əۋەستەنۋدىڭ زيانى تۋرالى ەسكەرتۋ, شەكتەۋ ءتəرتىبى تۋرالى مəلى­مەتتەر بولۋعا ءتيىس. ول از دەسەڭىز, ويىن­عا سا­لىن­عاندارعا, ولاردىڭ جاقىن تۋىس­تارىنا پسيحولوگيالىق كومەك كور­سە­تەتىن مامانداردىڭ (مەكەمە­لەر­دىڭ, ۇيىمداردىڭ, قىزمەتتەردىڭ) ورنا­لاسقان جەرى مەن بايلانىس نومىرلەرى كورسەتىلۋى مىندەتتەلەدى.

ايتايىق دەگەنىمىز, كونستيتۋتسيادا ونداي ويىنداردان كەلەتىن زياندى ەس­كەرتۋ مەن ونىڭ الدىن الۋعا باعىت­تال­­عان زاڭ جۇزىندەگى قادامدار بار. بىراق ونى ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان ويىنشى­لار شامالى. بايقاساڭىز, وسى زاڭنىڭ 15-با­بىنداعى قۇمار ويىندارعا قاتى­سۋى شەكتەلگەن ادامدار تۋرالى ايتقان بولا­تىنبىز. ولار قانداي ادامدار؟ ون­داي شەكتەۋدى قالاي قويۋعا بولادى؟ بۇل ءۇشىن جەكە تۇلعا كەز كەلگەن ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىعا ەركىن نىسانداعى جازباشا ءوتىنىشىن بەرۋ ارقىلى التى ايدان ءبىر جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ءوزىن قۇمار ويىنعا قاتىسۋدان ءوز بەتىنشە شەكتەي الادى. وتىنىشتە جەكە باسىن كۋəلاندىراتىن قۇجات دە­رەك­تەرى, قۇمار ويىندارعا جəنە بəس تىگۋ­گە قاتىسۋدان شەكتەۋ مەرزىمى, ءوتى­نىش بەرۋشىنىڭ جەكە قولتاڭباسى بولۋ­عا ءتيىس. بەرىلگەن ءوتىنىش قايتارۋعا نەمەسە كەرى قايتارىپ الۋعا جاتپايدى. ون­داي ءوتىنىشتى ءبىر ويىن مەكەمەسىنە بەر­گەن ادام قۇمارى ويانعان كەزدە كەلەسى ويىن­­حاناعا بارىپ قىزىققا كەنەلە ال­مايدى. نەگە؟ سەبەبى ويىن بيزنەسىن ۇيىم­داس­تىرۋشىلاردىڭ بىرىنە ءوتىنىش بەرۋ ەل اۋماعىنداعى بارلىق ويىن بيز­­نە­­سىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا ءوتى­نىش بەرۋ رەتىندە قارالادى. ويىن بيزنە­سىن ۇيىم­داستىرۋشى قابىلداعان جəنە تىركە­گەن ءوتىنىشتىڭ كوشىرمەسى قابىل­دان­­عان كۇننەن كەيىنگى بەس جۇمىس كۇنى­نەن كە­شىك­تىرىلمەي ۋəكىلەتتى ورگانعا جىبەرىلەدى.

سونداي-اق جاقىن تۋىستارى, وتباسى مۇشەلەرى ويىنعا سالىنعان ازاماتتىڭ تەرىس əرەكەتىن شەكتەۋ تۋرالى وتىنىشپەن ۋəكىلەتتى ورگانعا جۇگىنۋگە قۇقىلى. ۋəكىلەتتى ورگان مۇنداي ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن كۇننەن كەيىنگى ءۇش جۇمىس كۇنىنەن كەشىكتىرمەي جەكە تۇلعا تۋرالى مəلىمەتتەردى قۇمار ويىندارعا قاتىسۋى شەكتەلگەن ادامدار تىزىمىنە ەنگىزەدى. وعان ۋəكىلەتتى ورگاننىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسى ارقىلى ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلار عانا قول جەتكىزە الادى. ال ويىنعا قاتىسۋى شەكتەلگەن ادامدار تۋرالى اقپارات قۇپيا قالپىندا ساقتالادى.

«دانىككەننەن قۇنىققان جامان». وكىنىشكە قاراي, قۇمارلىققا قۇنىققان ادامدار «زاڭ اتاۋلىنىڭ بارلىعى ونى بۇزۋ ءۇشىن جازىلعان» دەگەن قاعيدامەن عۇمىر كەشىپ كەلەدى. انىعىندا زاڭ ادامدى ادال, الاڭسىز ءومىر سۇرۋگە, ال قوعامدى دۇرىس جولعا تۇسىرۋگە ارنالعانى انىق. ءتىپتى «ويىن بيزنەسى» تۋرالى زاڭى بىلمەيتىن ادامدار دا بار ارامىزدا. بالكىم, بەينەۋلىك ازامات كەز كەلگەن ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىعا جازباشا ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى ءوزىن شەكتەي الاتىنىن بىلسە, «لوتو» كلۋبىن ورتەمەس تە مە ەدى؟ بالكىم, شەكتەن تىس əۋەستەنۋدىڭ زيا­نى تۋرالى مالىمەتكە ءمان بەرسە, لەنگەر قالاسىنىڭ تۇرعىنى 75 ملن تەڭگەنى جەلگە ۇشىرىپ جىبەرمەيتىن بە ەدى؟ بۇل بىزگە بەلگىسىز. بەلگىلىسى ويىنقۇمارلىق وسى كۇنى الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالدى.