ەنتومولوگ ماماندىعىن الىپ شىققان جاس زەرتتەۋشى ماگيستراتۋراعا تۇسكەننەن كەيىن دە زەرتتەۋلەرىن جالعاستىرا بەردى. ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىن ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىندەگى اعاش وسىمدىكتەرىنە جارتىلاي قاتتى قاناتتىلاردىڭ (Heteroptera) اسەرىنە ارنادى. تاجىريبەلى ەنتومولوگ عىلىمي جەتەكشىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن پارك اۋماعىمەن تانىسىپ, نەگىزگى جۇمىس ادىستەرىن مەڭگەردى. بۇكىل پارك اۋماعىنان جارتىلاي قاتتى قاناتتىلار تۋرالى سيرەك ماتەريال جيناپ, جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزدى.
«سىرداريا وزەنى اتىرابىنىڭ سۋلى-باتپاقتى القاپتارىنىڭ جانە كىشى ارالدىڭ ەكومونيتورينگى» جوباسى بويىنشا سىرداريا وزەنى اتىرابىنىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگىنىڭ قازىرگى جاعدايىن باعالاۋ جانە ەكوجۇيەلەردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ باعىتىنداعى زەرتتەۋلەرى زايا كەتكەن جوق دەدى ول.
ماگيستراتۋرادان كەيىن «بايسەركە-اگرو» وقۋ عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىندا» اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە اسىل تۇقىمدىق ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ كەشەندى جۇيەسىن ازىرلەۋگە بايلانىستى جانە دە جەمشوپ داقىلدارىن وڭدەۋ جانە دايىنداۋ تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى جوبالارمەن, سونىمەن بىرگە قازاق وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا «ەنتوموپاتوگەندى اسكوميتسەتتەردى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەندوفيتتەرى رەتىندە قولدانۋ» جوباسىن بيوتەحنولوگيا زەرتحاناسىندا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولا ءجۇرىپ ىسكە اسىردى.
قازىرگى كەزدە ج.جيەمباەۆ اتىنداعى قازاق وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ەنتومولوگيا زەرتحاناسىنىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ارنۇر كەنجەعاليەۆ «قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىسى جاعدايىندا ۇۇا مەن ەنتوموفاگتار نەگىزىندە Tuta Absoluta – كارانتيندىك نىسانعا قارسى بيولوگيالىق كۇرەس ادىستەرىن جەتىلدىرۋ» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا قاۋىپتى, اسا قاۋىپتى كارانتيندىك زياندى ورگانيزمدەردىڭ تارالۋىن بولجاۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ» زەرتتەۋلەرىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
ارنۇر ميرام ۇلى ءوزىن بىلىكتى ءارى اقپاراتتى جىلدام يگەرە بىلەتىن مامان رەتىندە كورسەتتى. دالالىق زەرتتەۋلەر بارىسىندا جاڭا داعدىلاردى يگەرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى جاس زەرتتەۋشىنى تىڭ جوبالارعا ىنتالاندىرىپ كەلەدى. تاباندىلىعىنىڭ, ءوز كاسىبىنە دەگەن زور سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ ناتيجەسىندە «وڭتۇستىك-شىعىس قازاقستاننىڭ تاۋ ەكوجۇيەسىنىڭ جارتىلاي قاتتى قاناتتىلارى» دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنا دا تىڭ ءارى قىزىقتى ماتەريالدار جيناي ءبىلدى. جارتىلاي قاتتى قاناتتىلاردىڭ بيولوگياسىن, ەكولوگياسىن زەرتتەگەن جاس زەرتتەۋشى بۇگىندە قىرىقتان استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى, ونىڭ ىشىندە بىرلەسكەن جۇمىستارى دا بار. بۇگىندە 2 پايدالى مودەلگە پاتەنت, 2 اۆتورلىق كۋالىك العان جاس زەرتتەۋشىنىڭ ماقالالارى Scopus-تا جاريالانىپ, 1 كىتابى جارىققا شىقتى. عىلىمي تەوريا مەن تاجىريبەنى ۇشقىر ۇشتاستىرا بىلگەن جاس عالىم ەندىگى كەزەكتە سيرەك تاقىرىپتاردى زەرتتەۋدى ويلاستىرىپ ءجۇر.
الماتى
