تۇرعىن ۇيمەن قامتۋداعى تەڭسىزدىك

بىرەر جىل بۇرىنعى دەرەككە قاراساق, مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىپ جاتقان تۇرعىن ۇي­مەن قامتۋ باعدارلامالارىنا قا­تى­سۋعا ءوتىنىش بەرگەن ادامدار سانى 548 مىڭنان اسقان ەكەن. ارينە, مۇن­شا باسپاناسىزدى تولىق ۇي­مەن قامتۋ ءۇشىن كەمى 70-80 جىل بو­يى توقتاۋسىز قۇرىلىس جۇرۋگە ءتيىس كورىنەدى. بىراق مۇنداي مۇم­كىن­دىك قازاقستان تۇگىلى, الەم­نىڭ دامىعان ەلىندە دە جوق. دەمەك باس­پانامەن قامتاماسىز ەتۋگە قا­تىستى تاقىرىپقا جاقىن ارادا نۇكتە قويا المايمىز. بىراق بۇل با­عىتتاعى ماسەلەنى شەشۋگە قا­تىس­تى مەملەكەتتىڭ ۇستانىمى مەن شەشىمدەرى جوق ەمەس, بار. ءتىپتى تۇرعىن ۇيگە قاتىستى ءتۇرلى باع­دار­لامالاردى دۇنيە جۇزىمەن سالىستىرا قاراعاندا, تەڭدەسسىز دەۋ­گە بولادى. مىسالعا, 2020 جىلى قازاقستاندا 15,3 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنعان. وسى جىلى 140 مىڭنان استام پاتەردە قونىس تويى تويلانعان. ال تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2019 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 2020 جىلى ەداۋىر ءوسىپ, جالپى سوماسى 2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ياعني جەكە بيزنەستىڭ ءۇي قۇرىلىسىنا سالعان قارجىسى ارتقان, سالىستىرۋ ءۇشىن العاندا مەملەكەت قۇ­رى­لىس­قا 1 تەڭگە قوسسا, ينۆەستورلار 5 تەڭگە قۇيعان بولىپ شىعادى. ال مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ دە­نى الەۋمەتتىك ساناتتاعى تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىسىنا باعىتتالاتىنى بەل­گىلى جانە مۇنداي باسپانالار نە­گىزىنەن الەۋمەتتىك جاعىنان از قام­تىل­ع­ان وتباسىلار مەن كوپبالالى اۋلەتتەرگە بەرىلەدى. وسى ساناتتاعى ۇيمەن قامتۋدىڭ دا ءوز تەتىكتەرى بار. ونىڭ نەگىزىن ءۇي قۇرىلىسىن سۋبسيديالاۋ مەن تۇرعىندارعا جەڭىلدىك زايم­دا­رىن ۇسىنۋ سياقتى شارتتار قۇ­راي­دى. اتالعان جىلدارى وسىنداي ساناتتاعى 38,4 مىڭ وتباسىنا مەم­­لەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى. مۇ­­نىڭ ىشىندە 28 مىڭ الەۋمەتتىك باس­­پانا ءوز يەسىن تاپسا, 10,4 مىڭ ادامعا جەڭىلدەتىلگەن زايم بە­رىل­گەن كورىنەدى.

الايدا اتقارىلعان شارانىڭ بار­لىعى باسپانا مۇقتاجدىعىن شە­شۋگە باعىتتالعان ساناۋلى قا­دام­نىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە الەۋمەتتىڭ كوڭىلىن نىلدەي بۇزاتىن ماسەلە بۇل جاقتا دا ءجيى كەز­دەسەدى. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي كەزە­گىن جىلجىتۋ بويىنشا ۇنەمى داۋ تۋىپ جاتاتىنى وتىرىك ەمەس. ياعني الەۋمەتتىڭ تەڭسىزدىك پەن سىبايلاس جەمقورلىق مەم­لەكەتتىڭ ازاماتتاردى تۇرعىن ۇي­مەن قامتۋعا باعىت­تالعان شارا­لا­رىندا دا تامىر جايعانىن مو­يىنداۋعا ءتيىسپىز. قا­زىر بۇل سا­لاداعى قىلمىسپەن قۇ­زىرلى ور­گاندار شىنداپ كۇرەسە باس­تا­عان­داي. جاقىن كۇندەرى مەم­لە­كەت قارجىسىنا سالىنعان تۇر­عىن ۇيلەرگە قاتىستى زاڭسىزدىق پەن ماقساتسىز جۇمسالعان بيۋدجەت اقشاسىنا قاتىستى سوراقى اق­پا­راتتاردى ەستىپ قالۋىمىز دا مۇمكىن...

وكىنىشكە قاراي, الەۋمەتتىك سانات­تاعى باسپانامەن قامتۋ جانە تۇر­عىن ءۇي كەزەگىندەگى ادىلەت­سىز­دىككە قا­تىستى داۋ جەتىسۋدا دا ءجيى كەز­دەسەدى. اسىرەسە تالدى­قور­عان قالا­سى بويىنشا ماسەلە كوپ. وبلىس ور­تالىعىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قىزۋ ءجۇرىپ جات­قا­نىمەن, باسپانا كەزەگىنىڭ ۇنە­مى بۇزىلاتىنىن ايتىپ شاعىم­دا­نۋشىلار جەتكىلىكتى. سالاعا جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر دە ءوز مىن­دەتىن دۇرىس اتقارماعانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلىپ, ءتىپتى قىلمىستىق قۋ­دا­لاۋعا دا ءتۇسىپ جاتىر. بىراق الەۋ­مەتتىك ادىلەتكە قول جەتكىزۋ ءبا­رىبىر قيىن بولىپ كەلگەن ەدى. مى­سالى, بىلتىر سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تى­گىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا دە­پارتامەنتى تالدىقورعان قالاسى اكىم­دىگىنىڭ تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق قىز­مەتىنە مونيتورينگ جۇرگىزگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە, بۇل ءبولىم­نىڭ جۇمىسى ءتيىستى زاڭ اياسىندا جۇر­گىزىلمەگەنى انىقتالىپ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى انىقتالدى.

– تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق بولىمىندە سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋە­كەلدەرىنە جۇر­گىزىلگەن سىرتقى تال­داۋ ناتي­جە­سىندە 9 فاكتور انىق­تالدى.تۇ­ر­عىن ۇيگە تىركەلگەن ازا­مات­تاردىڭ رەتتىك ءنومىرىنىڭ بولماۋى, تۇرعىن ءۇي كوميسسيالارى جۇمىسىنىڭ ب ۇلىڭعىرلىعى, كوميسسيا قۇرامىندا تۇرعىندار مەن ۇەۇ وكىلدەرىنىڭ بولماۋى, تار­تىپتىك تەرگەۋلەر مەن مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە سىياقى تو­لەم­دەرىن مەرزىمىنەن بۇرىن الىپ تاستاۋ تاجىريبەسى, تارتىپتىك جازا قولدانىلماعان جاعدايدا دەپارتامەنت پەن ۆەدومستۆولىق باعىنىستى مەكەمەلەردىڭ قىز­مەت­كەرلەرىندە مۇددەلەر قاق­تى­عىسىنىڭ بولۋى, باسىلىمدار مەن ينتەرنەت-رەسۋرس­تار­عا تۇرعىندار ءتىزىمى جايلى اقپا­رات­تىڭ باسىلماۋى, سوڭعى ەكى جىلدا تۇرعىن ءۇي العان ادامداردىڭ تىزبەسى جانە بىرىڭعاي ەلەكتروندى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنىڭ جۇمىس ىستەمەۋى جانە تۇرعىن ءۇي بويىنشا بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ جاسالماعانى بەلگىلى بولدى, – دەيدى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ ال­ماتى وب­لىسى بويىنشا دەپار­تامەنتى باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى جاندوس جۇماباەۆ.

تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇر­عىن­دارى باسپانا مۇقتاجدىعى جو­نىن­دەگى ماسەلەمەن وبلىس اكىم­دىگىن قازىر دە ءجيى مازالايدى. جا­قىن­دا كەزەكتى قابىلداۋ وتكىزگەن ءوڭىر باسشىسى قانات بوزىمباەۆ ارىز-شاعىم ايتقان ادامداردىڭ ارقايسىسىنا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ جانە كەزەك رەتىنە بايلانىستى باسپانا بەرۋدىڭ جايىن ءتۇسىندىردى.

– شەشىلمەگەن وزەكتى پروبلەمالار وبلىستا دا از ەمەس. ونىڭ ىشىندە باسپاناعا قاتىستى سۇ­راقتار وتكىر تۇر. ولاردىڭ قا­تا­رىندا تۇرعىن ءۇي مەن جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ, سايا­جاي تۇر­عىندارىنىڭ پروبلەمالارى بار. وبلىستا 57 مىڭ ادام تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. ولاردىڭ باسىم بولىگى – تۇرمىسى تومەن توپتىڭ وكىلدەرى. مۇنى شەشۋگە اۋدان, قالالاردىڭ ەكونوميكالىق دا­مۋىن­داعى الشاقتىق تا ءوز اسە­رىن تيگىزىپ وتىر. ماسەلەن, الما­تى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى اۋدان­دار مەن تالدىقورعان ءوڭىرىن سالىس­تى­رۋعا كەلمەيدى. بۇل تۇرعىن­دار­­دىڭ كۇنكورىس دەڭگەيىنەن دە اي­قىن بايقالادى. ءبىر عانا مىسال, ىلە مەن اقسۋ اۋداندارىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى جەر مەن كوكتەي. مۇنداي تەڭسىزدىكتى بولدىرماۋىمىز كەرەك. ايماقتار تەڭ دامۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن بارلىق اۋداندى قامتيتىن بىرىڭعاي ەكو­نوميكالىق باعدارلاما دايىندالۋدا, – دەيدى وبلىس اكىمى.

جالپى, وبلىستا 2020-2025 جىل­دارعا ارنالعان «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى جۇزە­گە اسىرىلۋدا. بيىل بيۋدجەت قارا­جا­تى ەسەبىنەن 304,4 مىڭ شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 3 869 پاتەر سالۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندە 3 109 پاتەرلى 350 تۇرعىن ءۇيدى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ مىندەتى تۇر. سونىمەن قاتار جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ءۇشىن 639 پاتەر, از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلارى ءۇشىن 818 پاتەر سالۋ جۇزەگە اسپاق. مۇ­نى­مەن قوسا نەسيەلىك تۇر­عىن ءۇي بويىنشا دا 1 652 پا­تەرلىك 38 تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرەدى دەگەن جوسپار بار. ال تۇرعىندار بۇل باعدارلامانىڭ دىتتەگەن مەر­زىم­دە ورىندالارىنا سەنەدى ءارى ءۇي كەزەگىندەگى زاڭسىزدىقتىڭ جويى­لا­تىندىعىنان دا زور ءۇمىت كۇتەدى.

الماتى وبلىسى