سەرىكزات دۇيسەنعازى: «ايتىستاعى ايماقتىق داستۇرلەردى ساقتاپ قالۋ كەرەك»

بەلگىلى ايتىسكەر اقىن, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەرىكزات دۇيسەنعازى ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا استانا قالاسىندا شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزبەكشى. عىلىم جولىندا دا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتپەن ۇلكەن كونتسەرتتىڭ الدىندا پىكىرلەسۋدى ءجون سانادىق. – ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى, ءدال ناۋرىز مەرەكەسىندە «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا «پەرزەنت تىلەگى» اتتى شىعارماشىلىق ەسەپ بەرۋ كەشىڭىزدى وتكىزگەلى وتىرسىز. «پەرزەنت تىلەگى» دەگەن اتاۋدىڭ ءوزى قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى. مانىسىنە توقتالا كەتسەڭىز. – بۇل سۇراق بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت قويىلدى. بىرىنشىدەن, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قازاقتىڭ ەجەلگى ءداستۇرى بويىنشا ادامدار ءبىر-بىرىنە ىزگى تىلەگىن ايتادى. كەش سول كۇنگە تۋرا كەلىپ تۇر. ەكىنشىدەن, قازاق ەلىنىڭ پەرزەنتىمىن. كونتسەرتتە ايتىلاتىن ءان دە, وقىلاتىن ولەڭ دە جۇرتىما دەگەن ارناۋىم, پەرزەنتتىك تىلەگىم, ەلگە دەگەن ەڭبەگىم دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار, اتا-اناما ارنالعان وسى اتتاس ءان دە بار. «پەرزەنت تىلەگى» دەگەن اتقا بارلىعى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتقانىنا قاراعاندا ءساتتى شىققان سياقتى. – كەشتىڭ وتۋىنە كىمدەر دەمەۋشىلىك جاساپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىر؟ – كەشتىڭ ۇلكەن كولەمدە وتۋىنە استانا قالاسى اكىمدىگى, ونىڭ ىشىندە مادەنيەت باسقارماسى تىكەلەي قولداۋ جاساپ جاتىر. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ تا بار كومەگىن كورسەتۋدە. ال باس رەداكتورلار كلۋبى اقپاراتتىق قولداۋ جاساماقشى. – ايتىستان بولەك جازبا اقىن رەتىندە دە تانىمالسىز. شىعارماشىلىق كەش بارىسىندا العاشقى جىر جيناعىڭىزدىڭ دا تۇساۋى كەسىلەدى ەكەن. تاعى قانداي جاڭالىقتار كۇتەمىز؟ – مەنى جازبا اقىن رەتىندە بەلگىلى ءبىر ورتا عانا تانيتىن شىعار. كوپشىلىك جۇرت ايتىسكەر رەتىندە بىلەدى. جازبا ولەڭدەرىم سايتتارعا, ءبىر-ەكى گازەتكە شىققان. بۇرىنعى ولەڭدەرىمدى, جاڭا, جاريالانباعان جىرلارىمدى قوسىپ, جيناق دايىنداپ جاتىرمىن. ەسەپ بەرۋ كەشىندە تۇساۋى كەسىلەدى. مەنىڭ ۇستازدىق كەلبەتىمدى دە وسى كەشتە تاني الاسىزدار. ويتكەنى, ساحناعا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى شاكىرتتەرىممەن بىرگە شىعام, مەكتەپ وقۋشىلارى دا بار. كاسىبي اكتەرلەرمەن قوسا ولار دا ولەڭدەرىمدى وقيدى. ايتىستىڭ ايتۋلى ساڭلاقتارى بالعىنبەك يماشەۆ, اينۇر تۇرسىنباەۆا, جانداربەك بۇلعاقوۆ, يران­­­­­عايىپ كۇزەمباەۆ, مەيىربەك سۇلتانحان, ەركەبۇلان قاي­­­نازاروۆتارمەن شىعىپ ايتىس كورسەتەمىز. «مۋزارت», «جىگىتتەر», «بايتەرەك», «الا­مان», «ەركە» توپتارى, زاتتىبەك كوپبوسىن ۇلى, دو­سىمجان تاڭاتاروۆ, جا­ڭا­باي وتەگەنوۆ, روزا ءال­قو­جالار جاڭا اندەردى ورىنداپ, تۇرسىنبەك قاباتوۆ, ولجاس سىدىقبەك سەكىلدى ءازىل الەمىنىڭ وكىلدەرى دە ەلگە ءوز تارتۋلارىن جاسايدى. – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «توپجارعان» جاس ايتىسكەرلەر مەكتەبىنىڭ جەتەكشىسىسىز. وسى مەكتەپتەن قانداي ايتىسكەرلەر تۇلەپ ۇشتى؟ قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟ – «توپجارعان» العاشىندا ارنايى ستۋديا رەتىندە اشىلعان. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ول جابىلىپ, قازىر قوعامدىق كلۋب رەتىندە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ەل الدىندا جۇرگەن اقىنداردىڭ كوبى ءبىزدىڭ تۇلەكتەر. بيىلعى التىن دومبىرانىڭ يەگەرى جانداربەك بۇلعاقوۆ, كەيىنگى تولقىن اقىندار مەيىربەك سۇلتانحان, جاقسىلىق ورىنباسار, مەيىرجان الىبەكوۆ, ەندى اتتارى شىعا باستاعان سىرىم اۋەزحان, تاڭجارىق ەرجاندار وسى كلۋب مۇشەلەرى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جاڭادان قوسىلعان شاكىرتتەرىمىز اراسىنان دا جۇزىكتىڭ كوزىنەن وتەتىن جۇيرىكتەر شىعىپ جاتىر. – ءتول ونەرىمىزدى زەرتتەپ, ەڭبەكتەر جازدىڭىز. قىتايدا, ازەربايجاندا ناسيحاتتاعانىڭىز دا بار. عالىم رەتىندە ايتىڭىزشى, قازىرگى قازاق ايتىسىنا نە جەتىسپەيدى؟ – قازىرگى ايتىس جوعارى قارقىنمەن دامۋ ۇستىندە. كەيبىرەۋلەردىڭ ايتىس قۇلدىرادى دەگەن پىكىرىمەن كەلىسپەيمىن. قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاستار لەگىنىڭ دەڭگەيى جامان ەمەس. ءتىپتى ايتىستا بىزدەن بۇرىنعى بۋىن­مەن قاتار بۋىننىڭ ءبىرازى جاستاردىڭ بەت قاراتپاس ەكپىنىنە شىداماي, تولقىن لاقتىرعان بورەنەدەي شەتكە شىعىپ قالىپ جاتىر. ول ونەر دامىعان كەزدە بولاتىن زاڭدىلىق. ايتىستىڭ قازىرگى كەمشىلىگىنە كەلەر بولساق, ايماقتىق داستۇرلەردىڭ ساقتالماۋىن ايتار ەدىم. 2000 جىلدارعا دەيىن بۇل ءداستۇر جويىلماي كەلدى. مىسالعا, باتىستىق مەكتەپتىڭ وكىلى مەلس قوسىمباەۆ, سالاۋات يساقاەۆتار كەشەگى ابىل, قاشاعان, نۇرىمداردىڭ ماقامىمەن توكپەلەپ ايتىساتىن ەدى. ارقادان امانجول اقىن سال-سەرىلەردىڭ ىزىمەن, جەتىسۋدان ورازالى دوسبوسىنوۆ قۇلمانبەت, ءسۇيىنبايلاردىڭ جولىمەن, قاراتاۋ مەكتەبىنەن مۇحامەتجان تازابەكوۆ, بەكارىس شويبەكوۆتەر وزدەرىنىڭ ماقامدارىمەن شىقتى. ال قازىرگى جاھان­دانۋ جاعدايىندا بۇل كەرەمەت داستۇرلەر جۇتىلىپ, جويىلا باستادى. نەگىزىنەن, ءداستۇرلى ايماقتىق مەكتەپتەر ساقتالعان كەزدە عانا ۇلتتىق ونەرىمىز داميدى. – ال ءوزىڭىزدىڭ سوڭعى كەزدەرى ايتىس­تا كوپ كورىنبەي جۇرگەنىڭىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ – مەن ايتىستان الىستاعان جوق­پىن. جىلىنا كەم دەگەندە ءۇش-ءتورت رەت شىعىپ تۇرام. وسى كۇز­دە عانا قىزىلوردادا «قاز­گەر­مۇنايدىڭ» 20 جىل­­­­دىعىنا وراي وتكەن ايتىس­تا جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىنعا يە بولدىم. جازداعى «ەل. ەلباسى. استانا» دەگەن ايتىسقا دا قاتىستىم. وكى­نىشكە قاراي, كوبىن ەفيردەن كورسەتپەي جاتىر. سون­دىقتان جۇرت مەنى ايتىستان كەتتى دەپ ويلايدى. – جەر-دۇنيەنى شۋا­­عىنا بولەپ جەتكەن ناۋ­رىز مەرەكەسىنە اقىن­دىق, پەرزەنتتىك تىلەگىڭىزدى ايت­ساڭىز. – جالعىز-اق تىلەگىم – ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسا ەكەن. الەمدەگى بولىپ جاتقان دۇربەلەڭدەر مەن كەلەڭسىزدىكتەر بىزگە كەلمەسىن. ىنتى­ماعىمىز بەن بىرلىگىمىز جاراسا بەرسىن. ۇلىس كۇنى ايتىلعان نيەتتىڭ بارلىعى دا قابىل بولسىن! – سۇحباتىڭىزعا راحمەت. الداعى شى­عار­ماشىلىق كەشىڭىزدىڭ ءساتتى وتۋىنە تىلەكتەسپىن! سۇحباتتاسقان اباي تىلەنشيەۆ, ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى.