كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى ادام ەڭبەگى جەڭىلدەمەك. ساتىمەن ساباقتالسا, ءونىم كولەمى دە ايتارلىقتاي كوبەيمەك. ءارى ساپا دا جاقسارۋعا ءتيىستى. سوندا عانا ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ, جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋگە بولادى.
2014 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى س.سەيفۋللين اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەنەرگەتيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن كوكشەتاۋداعى «التىنتاۋ-كوكشەتاۋ» اق-دا ەڭبەك جولىن باستاعان. كەيىن ەلورداداعى «نۇر-استانا-قۇرىلىس» زاۋىتىندا دا ينجەنەر بولىپ قىزمەت ىستەگەن. ءىت تەحنولوگيانىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن جاس مامان ەل قاتارلى ءتاپ-ءتاۋىر جالاقى الىپ جۇمىس ىستەپ جۇرسە دە, كوكىرەكتىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جاتقان تۋعان ەلگە پايدامدى تيگىزسەم دەگەن وي مازاسىن العانىن ايتادى. 2016 جىلى العا قويعان ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋعا ءبىرجولا بەل بۋىپتى. تەك قانا تابىس تابۋ ءۇشىن ەمەس. شارۋاسى العا وزىپ تۇرعان شەتەلدەردەگىدەي ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى دا ىلگەرى جىلجۋ كەرەك. مىنە, وسى ماقساتتا ىزدەنگەن. اۆتوماتتاندىرۋ باعىتىنداعى ىزدەنىستەرى اۋىل ادامدارىنىڭ كادەسىنە جاراسا دەيدى.
– مۇنداي ۇمتىلىستىڭ پايدالى جاعى از ەمەس, – دەيدى ەرسۇلتان, – الدىمەن بەينەتتى بەلدەن كەشىپ جۇرگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋىر جۇمىسى ازايماق. سوندا عانا مال ازىعىنا, مالدى باعىپ-كۇتۋگە كەتكەن قاراجات كولەمى ايتارلىقتاي قىسقارادى. ەسەسىنە, تابىس كوبەيەدى. قازىرگى كۇنى اتاكاسىپ دەگەنىمىزبەن, ءتورت ت ۇلىك مالدى بۇرىنعىشا باعۋعا بولمايدى. ونىڭ كۇنى وتكەن, جاڭاشا ۇمتىلىس قاجەت. جاستاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەل بۋىپ بارا بەرمەيتىنى دە سوندىقتان. جۇمىستى جەڭىلدەتۋىمىز كەرەك.
بىرنەشە ادامنىڭ كۇنىمەن اتقاراتىن جۇمىسىن ءبىر ادام تەتىكتى باسىپ قانا اتقارىپ, جەم-ءشوپ قۇنارىن عىلىمي جولمەن بايىتىپ, تۇپكى ءونىمنىڭ پايداسىن مولايتۋدىڭ جولى بار ەكەن. اسىرەسە, قارا جۇمىستان قاجىعان ەرەسەك ادامدارعا تەحنيكا كومەگى ايتارلىقتاي جەڭىلدىك اكەلەر ەدى. ەگەر بار جۇمىس تولايىم اۆتوماتتاندىرىلسا, مال باسىن مىڭعىرتىپ كوبەيتۋگە دە مۇمكىندىك تۋادى. انشەيىندە قىسى-جازى مال سوڭىندا ءجۇرۋدى قالاي قويمايتىن جاستار ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, بۇل تاراپتا جاعىمدى جاڭالىق رەتىندە قولدانىسقا ەنىپ جاتقان اۆتوماتتاندىرۋدى مەڭگەرسە, اۋىلدا تۇراقتاپ قالار ما ەدى دەگەن ءۇمىت تە بار.
سوزدەن ىسكە كوشۋدى مۇرات تۇتقان كەيىپكەرىمىز بىلتىر كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ءۇش بولمەلى جايلى پاتەرىن ساتىپ, كەللەروۆكا اۋىلىنان ءۇي الىپ, جۇمىسىن باستاپ كەتكەن. ءوز كۇشىمەن ەنى 14, ۇزىندىعى 40 مەترگە تاياۋ تاۋىق قورا سالىپتى. وندا 3 مىڭعا جۋىق برويلەر تاۋىعىن وسىرگەن. ەسەپ-قيسابىن ايتىپ بەردى. ماسەلەن, بالاپاندى ساتىپ العاننان گورى جۇمىرتقادان شىعارعان ءتيىمدى ەكەن. بۇل جەردە ءبىر ۇتاسىز. جۇمىرتقانىڭ بىرەۋى 150 تەڭگە تۇرادى. ينكۋباتور قوراپشاسىندا جۇمىرتقادان بالاپان شىعارادى. دۇرىستاپ كۇتسە, الگى تيتىمدەي بالاپاندار ارادا 45 كۇن وتكەندە 2-2,5 كيلو تازا ەت بەرەتىن تاۋىققا اينالماق. 3 مىڭ برويلەر تاۋىعىن باعۋ ءۇشىن 4 ادام قاجەت. ولارعا جالاقى تولەۋ كەرەك. برويلەر بالاپانىن باعۋ قازدىكىندەي ەمەس, بەينەتى كوپ شارۋا. ەگەر استىن كۇنىنە ءتورت رەت تازالاماسا, قۇس ساڭعىرىعىنان شىعاتىن ءيىس اممياككا اينالىپ, تاۋىقتىڭ تابەتى مەن دەنساۋلىعىنا, ەتىنىڭ دامىنە كەرى اسەر ەتۋى ىقتيمال. دەمەك, جۇمىس از ەمەس. ال اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى بار شارۋانى جالعىز ادام تىندىرسا, ايىنا 180 مىڭ تەڭگە جالاقى تولەۋگە بولادى. بۇل اۋىلدىق جەردە ءتاپ-ءتاۋىر كورسەتكىش, ونىڭ ۇستىنە قولىنا كۇرەك الىپ, بەلىن اۋىرتىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان جوق. بار جۇمىس, تيتىمدەي تەتىكتى باسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
برويلەر تاۋىعىن باعۋ تۇگەل اۆتوماتتاندىرىلعان سوڭ ءىرى قارانى باعۋ دا وسى باعىتتا ورىستەمەك. بولاشاقتا قارا مالعا ارنالعان ۇلكەن قورا سالىپ, بار شارۋانى اۆتوماتتانداندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– قاقاعان قىستا قورانىڭ قاقپاسىن شالقاسىنان اشىپ تاستاپ, مالدىڭ استىن تازالاۋعا تراكتور كىرەتىن بولسا, ونىڭ زاردابى كوپ, – دەيدى زەردەلى جاس, – بىرىنشىدەن مال تراكتوردىڭ گۇرىلدەگەن داۋسىنان شوشيدى. وكپەك جەلدىڭ وتىندە قالادى. وسىنداي سەبەپتەردەن سۇتتىلىگى كەميدى. ال اۆتوماتتاندىرىلعان مال قوراسى بولسا, ىڭ-شىڭسىز, بارلىق جەرى تاپ-تازا, جىپ-جىلى بولىپ تۇرار ەدى. جاڭا ۇردىسكە كوشكەن ۋكراينادا ءبىر سيىردان كۇنىنە 40 ليتر ءسۇت ساۋىلادى, ال بىزدەگى كورسەتكىشتى وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر. ەگىن شارۋاشىلىعى دا سولاي. ءبىزدىڭ ديقاندار ەگىستىك القابىنىڭ كولەمىمەن عانا پايدا تاۋىپ وتىر. ال جەردىڭ قارا شىرىگىنىڭ ازايىپ, توزىپ بارا جاتقانى ەشكىمنىڭ ويىنا كەلەر ەمەس. الداعى ۋاقىتتا از جەردەن كوپ ءونىم الۋ ماسەلەسى تۋىندايدى.
ەرسۇلتان قازىر ءۇيىنىڭ جانىنان جىلىجاي سالۋعا كىرىسكەن. ونداعى ويى – جىلىجايدى ءوزى دايىندايتىن بيوگازبەن جىلىتۋ. ءوزى باعىپ جاتقان تاۋىق پەن قارا مالدىڭ قيىنان بيوگاز وندىرەدى. قاجەتتى قۇرىلعىنى ءوزى جاساپ شىقپاق. بيوگازبەن ءۇيدى جىلىتۋعا دا, ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە دە بولادى. عىلىمي تىلدە بيوگۋمۋس دەپ اتالاتىن سۇيىقتىق ءوندىرىپ, ونى تىڭايتقىش رەتىندە پايدالانباق. قۇرامىندا ازوت, فوسفور, تاعى باسقا قوسىندىلار قاي مولشەردە بولاتىنىن ەسەپتەپ, تاجىريبەدەن وتكىزدى. ەگەر وسىنى القاپقا پايدالانسا, گەكتار بەرەكەسى ءۇش ەسەگە دەيىن ارتپاق. تەك توپىراققا سىڭىرەردە تىڭايتقىشتىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ كەرەك, ايتپەسە, تۇقىمنىڭ كۇيىپ كەتۋى دە مۇمكىن. 500 گەكتار ەگىستىكتەن 5 مىڭ گەكتار القاپتان الاتىن ءونىمدى الۋعا دا بولادى.
ىزدەنۋدەن جالىقپايتىن جاس جىگىتتىڭ كوكىرەگى تۇنىپ تۇرعان يدەيا. قارا مالعا, تاۋىققا ازىعىن تۋراپ, جارمالاپ, سودان سوڭ تۇينەكتەپ بەرۋدىڭ ارتىقشىلىعىن ايتتى.
– تۇينەكتەۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟ – دەپ سۇرادىق ءبىز.
– ماسەلەن, تاۋىققا قاجەتتى ازىقتى دايىنداعاندا ىشىنە ءارتۇرلى دارۋمەندەر قوسىلادى. ولار ءتاتتى بولادى دا, تاۋىق ونى ءبىرىنشى جەپ قويادى, قالعانى اعزاعا پايدالى بولسا دا, جەلىنبەي قالادى. قازاقى ۇعىمعا جاقىنداۋ ەتىپ تۇسىندىرەيىن. ماسەلەن, الدىڭىزعا ءبىر تاباق ەت كەلدى ەكەن دەلىك, قازىسى مەن قارتاسىن تەرىپ جەيسىز, قارا ەتكە زاۋقىڭىز سوعا بەرمەۋى مۇمكىن. بۇل دا تۋرا سولاي, – دەپ كۇلەدى ول.
ءارى تۇينەكتەگەن كەزدە جەمنىڭ قۇرامىنداعى ميكروبتار ءولىپ, قالدىق قالۋ مولشەرى كۇرت ازايادى ەكەن. وسىنىڭ بارلىعى جۇمسالاتىن قاراجاتتى ۇنەمدەۋگە سەپ. ەكپە ءشوپتىڭ دە تەز كوتەرىلۋىنە ءارى شىعىمدىلىعىنا قاجەتتى تىڭايتقىش دايىنداۋدىڭ ءوزى ءبىر جىر.
ەرسۇلتاننىڭ قازىرگى ويى اۆتوماتتاندىرىلعان تاۋىق قوراسىنداعى ەڭبەك ىرعاعىن بەينەتاسپاعا ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەپ, جالپاق جۇرتقا تاراتپاق. كورسىن, ۇيرەنسىن. ءوزىنىڭ باستاعان وڭ شارۋاسى ەل ءۇشىن, ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن.
– قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا استە بولمايدى. مەنىڭ كەيبىر ءبىلىمدى, وزىق ويلى تانىستارىم شەتەلگە كەتىپ قالدى, مەنى دە شاقىرعان. بىراق ءبارىمىز بىردەي وزگە ەلدە سۇلتان بولساق, ءوز ەلىمىزدى كىم العا سۇيرەمەك؟, – دەيدى جاڭالىققا جانى قۇمار ە.جاقانوۆ.
بۇگىندە يدەيالارىن پايدالانۋ ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرىپ جاتقاندار از ەمەس ەكەن. بىراق ەرسۇلتاننىڭ ويى قاراقان باسىنىڭ تابىسى ەمەس, اۋىلدىڭ احۋالىن كوتەرۋ. ەندىگى كەرەگى, وڭ سيپاتتاعى وزىق يدەيالارىن تاجىريبەسىمەن كورسەتۋ. ول ءۇشىن توقىمداي جەر كەرەك.
اقمولا وبلىسى
