– اسسالاۋماعالەيكۋم دالەلحان اعا, ءسىزدىڭ ونەرىڭىزبەن «شىڭعىس حان» تەلەسەريالى ارقىلى جاقسى تانىسپىز. جەكە ءومىرىڭىز جايىندا جەتە بىلمەيدى ەكەنبىز, ءوزىڭىز ايتىپ بەرسەڭىز؟
– مەن 1958 جىلى التاي ايماعىنىڭ ورتالىعى سارىسۇمبە قالاسىندا تۋىپپىن. 1976 جىلى ايماق ورتالىعىنداعى 10 جىلدىق ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, ءۇرىمجى كينو ستۋدياسىنا «دىبىس ءارتىسى» دەيتىن ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستىم. ءارى اۋدارما ىسىمەن اينالىستىم. ءوز باسىم بەس ءفيلمدى قازاقشالادىم, 200 شاقتى فيلمگە دۋبلياج جاسادىم. ويتكەنى ۇرىمجىدەن تارايتىن قازاق تىلىندەگى تەلەحابارلار كەستەسىندە ءبىر اۋىز قىتاي ءسوزى بولماۋى كەرەك.
سودان 1981 جىلى بەيجىڭ قالاسىنداعى مەملەكەتتىك كينو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اكتەرلىك فاكۋلتەتىنە ەمتيحان تاپسىرىپ, وقۋعا قابىلداندىم. 1985 جىلعا دەيىن سوندا وقىدىم. وقۋ بىتىرگەن سوڭ ءۇرىمجى قالاسىنداعى «تيان-شان» كينوستۋدياسىنىڭ تەلەفيلم بولىمىنە قىزمەتكە كەلدىم. زەينەتكە شىققانعا دەيىن وسىندا جۇمىس اتقاردىم. قۇدايعا شۇكىر, ۇلكەندى-كىشىلى 45 فيلمگە ءتۇستىم. سونىڭ ىشىندە 15 فيلمدە باس كەيىپكەردىڭ رولىندە وينادىم.
– ولار قانداي فيلمدەر؟
– ءوزىڭىز بىلەسىز, 2005 جىلى قازاقستاننىڭ كينوتەاترلارىندا «كورىكتى مەكەن» اتتى كوركەم فيلم كورسەتىلدى. وسى ءفيلمدى ماقسات كادىرحان ۇلى تۇسىرگەن ەدى. مەن وسىندا قۇناتاي قاريانىڭ ءرولىن, ودان باسقا «تاڭجارىق» اتتى دەرەكتى تاريحي-كوركەم فيلمدە تاڭجارىق اقىننىڭ ءرولىن سومدادىم. «ەلجاۋ كۇنبي» تەلەسەريالىندا ەلجاۋدىڭ ءرولىن, «جەتىم قىزدا» ءۇش ايماق توڭكەرىسىنىڭ وفيتسەرى بولىپ وينادىم. ءبىر قىزىعى, سوڭعى فيلمدە ءۇش ادامنىڭ ءرولىن قاتار ويناپ شىقتىم.
– ءبىر فيلمدە ءۇش بىردەي ءرولدى قالاي ويناپ ءجۇرسىز؟
– ونداي-ونداي بولا بەرەدى. ويتكەنى رەجيسسەرلەردىڭ كەيدە سەنىمدى ادامعا بىرنەشە ءرولدى قابات جۇكتەيتىنى بار.
– داكە, ءسىز شىڭجاڭ ولكەلىك فيلمدەرىنە تۇسۋمەن شەكتەلىپ قالماي, كۇللى قىتاي ەلىنە ورتاق تاريحي تۋىندىلاردا دا ماڭىزدى ءرول سومداعان كورىنەسىز...
– مەنىمەن بەيجىڭدە بەس جىل بىرگە وقىعان قىز-جىگىتتەردىڭ اراسىندا نەبىر مىقتىلار بولدى. سولار قازىر قىتايدىڭ فيلم ءتۇسىرۋ سالاسىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. ءوز باسىمدا ميللياردتار كوز تىگەتىن كوركەم فيلمدە وينايمىن-اۋ دەگەن وي بولعان جوق. ءبىر كۇنى بەيجىڭدە ءبىر كۋرستا وقىعان تەگى موڭعول حورشا دەيتىن دوسىم ۇرىمجىگە كەلدى. قاسىندا كۇللى قىتاي ەلىنە ايگىلى ەرلى-زايىپتى سايفۋ جانە ءمالىس اتتى رەجيسسەرلەر بار. ولاردىڭ ماقساتى – شىڭجاڭ ومىرىنە قاتىستى تاماشا فيلم ءتۇسىرۋ ەكەن. وسى فيلمگە دوسىم حورشا ەكەۋىمىز قاتار قاتىستىق. مەن بوسىردىڭ ءرولىن سومدادىم. بۇل فيلم قىتايدى ءدۇر سىلكىندىردى. جالعىز-اق كۇنى اتاعىمىز جەر جارىپ شىعا كەلدى.
– ول قانداي فيلم؟
– قازاقشالاعاندا «ساردارلار كەشىرمەيدى» دەپ اتالادى. 1940 جىلدارى گوميندان بيلىگى تۇسىنداعى ازاتتىق كۇرەسكەرلەرى تۋرالى تۋىندى.
– ال ەندى كوپ سەريالى «شىڭعىس حان» فيلمىنە قالاي ءتۇسىپ ءجۇرسىز؟
– بۇل ۇلكەن اڭگىمە. 1999 جىلدىڭ كوكتەمى بولاتىن, ءبىر كۇنى ىشكى موڭعوليا استاناسى كوكحوتتا تۇراتىن حورشا دوسىم حابارلاستى. «دالەلحان, ءبىز كوپ سەريالى «شىڭعىس حان» اتتى فيلم تۇسىرگەلى جاتىرمىز. سەن «بابام شىڭعىس حان تۋرالى فيلم تۇسىرىلسە ەكەن» دەپ ارمانداۋشى ەدىڭ عوي. سونىڭ ءساتى كەلگەن سياقتى, تەز جەت», دەدى.
– شىڭعىس حان سىزگە قالاي بابا بولادى؟
– مەنىڭ ءزاۋ-زاتىم تورە تۇقىمىنان.
– سودان سالىپ ۇرىپ كوكحوتقا باردىڭىز؟
– باردىم. حورشا دوسىم كۇتىپ الدى. قالا ورتاسىنداعى مەيمانحاناعا ورنالاستىردى. كەشكىسىن ەكەۋىمىز وتىرىپ الىپ جاڭادان تۇسىرىلۋگە ءتيىس كوپ سەريالى ءفيلمنىڭ ستسەناريىن قاراپ شىقتىق. حورشا دوسىم باس رەجيسسەردىڭ ورىنباسارى ەكەن. سول ايتتى: «داكە, ساعان مىنا ءبىر ءرولدى لايىق كورىپ وتىرمىز. ءوزىڭ سياقتى قاراپايىم, اق كوڭىل ادام, شىڭعىس حانننىڭ قامقورشىسى, وردانىڭ تىرەگى – مەڭلىك اكە رولىندە سەن وينا. وتە جاۋاپتى ءرول, ويتكەنى ءفيلمنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن ۇزدىكسىز قاتىسادى» دەدى.
– تۇسىنىكتى. ءسىز بەينەلەگەن مەڭلىك اكە دەگەن كىم؟ ول كىسىنىڭ كوشپەندىلەر تاريحىنداعى ورنى قانداي؟
– سۇراعىڭىز ورىندى. اۋەلى مەڭلىك اكە جايلى زەرتتەدىم. شىڭعىس حاننىڭ ءومىر دەرەگى تۋرالى 1240 جىلى جازىلعان كونە بايان «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى» اتتى تاريحي ەڭبەكتىڭ 202-تارماعىندا: «بارىس جىلى (1206 جىل) ونون وزەنىنىڭ جاعاسىندا توعىز قۇيرىقتى اق تۋىن كوتەرىپ تەمۇجين حان سايلاندى» دەيدى. وسى ۇلىقتاۋ ءراسىمى كەزىندە ۇلىستىڭ ىرگەسىن قالاۋعا ەڭبەك سىڭىرگەن 95 ادامعا «مىڭبەك» اتاعى بەرىلەدى. وسىلاردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ شەجىرەگە مەڭلىكتىڭ اتى جازىلىپتى.
ودان كەيىن, ورتاعاسىرلىق قىتاي جازبا دەرەكتەرىندە مەڭلىكتى تەمۇجيننىڭ وكىل اكەسى دەسە, اتاقتى تاريحشى راشيد-اد-ءديننىڭ جازۋىنا قاراعاندا, ەسۋكەي ءولىپ, جەسىر قالعان ءولۋىن بايبىشە وسى مەڭلىكتىڭ ەتەگىنەن ۇستاعان دەيدى. ويتكەنى ەسۋكەي ولگەلى جاتىپ: «ەگەر مەن ولاي-بۇلاي بولىپ كەتسەم بالالارىما باس-كوز بول!» دەپ, وسى مەڭلىككە اماناتتاعان كورىنەدى.
سول سياقتى تاعى ءبىر دەرەك: «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى» تاريحناماسىنىڭ 204-تارماعىندا: شىڭعىس حان ءوز اۋزىمەن ايتىپ, حاتقا تۇسىرتكەن تومەندەگىدەي جولدار بار: «مەڭلىك اكە, ءسىز مەن تۋعاننان بەرى تۋىمدى كوتەردىڭىز, وسكەننەن بەرى ءورىسىمدى كەڭەيتتىڭىز, ولشەۋسىز كومەك بەردىڭىز. اسىرەسە, اكەمدەي بولعان تۇعىرىل حان مەن انداسقان باۋىرىم سانكۇم الداپ شاقىرىپ كوزىمدى جويماق بولعاندا, مەنى امان الىپ قالدىڭىز. وسى ءىسىڭىزدى ۇرپاعىمنىڭ ۇرپاعى ۇمىتپايتىن بولادى!» دەسە, اكادەميك-تاريحشى ناساگدورجي: «سانكۇم ءوزىنىڭ قارىنداسى ساۋىر بيكەنى تەمۇجيننىڭ ۇلىنا ۇزاتامىن دەپ, قۇداسى تەمۇجيندى باۋىزداۋ جەۋگە شاقىرادى. ونداعى ويى ۇستاپ الىپ ءولتىرىپ تاستاۋ بولاتىن. جولاي تەمۇجين مەڭلىككە جولىعىپ, وكىل اكەسىنىڭ اقىلى بويىنشا قۇدالىققا بارۋدان باس تارتادى» دەپ جازادى.
بۇل دەرەكتەرگە قاراعاندا, مەڭلىك وردانىڭ ىقپالدى بيلەرىنىڭ ءبىرى بولعان. ءتىپتى شىڭعىس قاعان داۋىرىنە قاتىستى ايتىلاتىن قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحناماسىنداعى مايقى بي وسى ادام بولۋى مۇمكىن دەيدى كەيبىر تاريحشىلار. وسى مەڭلىكتىڭ بالاسى كوكەش باقسى تاڭىرمەن تىلدەسىپ, تەمۇجينگە «شىڭعىس حان» دەپ ات قويعانى جايىندا كونە جازبالاردىڭ بارىندە ايتىلادى.
– بۇل فيلمدە باستى رولگە سىزدەن باسقا دا تانىمال ارتىستەر شاقىرىلدى ما؟
– وتە كوپ اكتەر شاقىرىلعان ەكەن. ءبارى دە كۇللى قىتاي ەلىنە تانىمال ارتىستەر. وسىلاردىڭ كوبى رولدەرىن كورىپ, تانىستى دا ۇيلەرىنە قايتىپ كەتتى. ونىڭ باستى سەبەبى, كوپ ارتىستەر اتقا مىنە المايدى. ال فيلمگە تەك ات قۇلاعىندا وينايتىن جىگىتتەر قاجەت ەكەن.
– ءسىز ات قۇلاعىندا وينايتىن با ەدىڭىز؟
– مەنىڭ تۋعاندا كورگەنىم – جىلقى بالاسى. اكەم جارىقتىق قويشى بولاتىن. جاسىمدا التاي تاۋىنىڭ قىرات-قىرقالارىن ەندەتىپ قوي باقتىم. اۋىل بالالارى جينالىپ الىپ اساۋ ۇيرەتىپ مىنەتىنبىز. ات ۇستىندە جۇرگەندى «حان تاعىنا مىنگەندەي» جانىم سۇيەتىن. وسى ادەتىمدى جاقسى بىلەتىن حورشا دوسىم باس رەجيسسەرمەن كەلىسىپ, مەنى ارتىستەردى ات مىنۋگە باۋليتىن «جاتتىقتىرۋشى» قىزمەتىنە تاعايىنداپ تاستادى.
– داكە, قىتاي ەلىنىڭ جىلقىلارى قانداي بولاتىنىن بىلمەيمىن, بىراق «شىڭعىس حان» فيلمىنە قاراپ وتىرىپ, جاتاعان جابى تۇرپاتتى بايىرعى موڭعول اتتارىن بايقادىق, ونى قايدان الدىڭىزدار؟
– فيلمگە ات تاڭداۋ ماعان جۇكتەلگەننەن كەيىن, ورتا عاسىردا شىڭعىس حاننىڭ اسكەرلەرى مىنگەن دالانىڭ جابى جىلقىسىن ىزدەۋ قاجەت بولدى. ونداي جىلقى التاي, حوتان, تۇرپان وڭىرلەرىنەن تابىلمادى. ىشكى موڭعوليادا دا بولماي شىقتى. ۇزىنقۇلاقتان سۇراستىرىپ جاتىپ «قىتايدىڭ قيىر شىعىسىندا, يەن دالادا تاعىلانىپ كەتكەن جابى جىلقىلار بار» دەگەندى ەستىدىم. ءوزىم دە وسى كونە مانجۋريا ولكەسىن ءبىر كورسەم دەپ ارمانداپ ءجۇرۋشى ەدىم. بىرنەشە سەرىگىمدى الىپ جولعا شىقتىم. حاربين جاقتاعى ءبىز باراتىن ولكە قۇس ۇشپايتىن قۇلا ءتۇز ەكەن. كەدىر-بۇدىر دالا جولىمەن ەكى كۇن ءجۇرىپ دىتتەگەن جەرگە زورعا جەتتىك.
ەرتەڭىندە دالاداعى جىلقىلارعا بارىپ كورسەك, تاعىلانىپ كەتكەن, ماڭىنا ادام جۋىتپايدى, شۋ اساۋ. ايتپەگەندە, بويى, تۇرقى ءبىز ىزدەگەن قالىپقا دالمە-ءدال. ال ەندى ۇستايىق دەسەك جىلقى قامايتىن قورا-قوپسى جوق. ءبىزدىڭ قولدان جاساعان اعاش قورعانىمىزدى تاعى جىلقىلار جالعىز ىرعىپ بۇزىپ وتەدى. ءارى ءوزى ساناۋلى جىلقىنىڭ اياق-قولى سىنىپ جاراقاتتاناتىن بولدى. سودان ءبىر-ءبىر موتوتسيكلگە ءمىنىپ الدىق تا, ماڭ دالانىڭ شاڭىن كوككە شانشىلتىپ جىلقى قۋدىق. ابدەن بولدىرىپ قۇلاعاندا جاپا تارماعاي بايلاپ-ماتاپ الامىز. ءسويتىپ 450 جىلقىنى جيناپ الدىم.
– ولاردى كوكحوتقا ايداپ اكەلدىڭىزدەر مە؟
– جوق. ايداپ جۇرۋگە جەر شالعاي. دالانىڭ تاعى جىلقىسى قايدان ايداۋعا جۇرەدى. كوپ ماشينا اكەلىپ, اربىرىنە 20-25 جىلقىدان تيەدىك. سۇمدىق شارشادىق. اساۋ جىلقىلار كۋزوۆقا شىقپايدى. كولىكتەردىڭ دوڭعالاعىنىڭ استىن قازىپ جەرگە وتىرعىزىپ, الاسارتىپ بارىپ زورعا تيەدىك. جىلقىلاردى كوكحوتتىڭ ماڭىنا اكەلىپ, ەكى اي بايلاپ ۇستاپ, مىنىسكە ۇيرەتتىك.
– جىلقىلاردى كىم ۇيرەتتى؟
– ىشكى موڭعولدىڭ اۋىلدىق جەرلەرىنەن جىلقى ۇيرەتەتىن جىگىتتەردى شاقىردىق. ودان كەيىن ءوزىمنىڭ تۋعان جەرىم التايدان جىگىتتەر ەرتىپ كەلدىم. ولار ەكى اپتانىڭ ىشىندە, قۇلاعىنا قول تيگىزبەي تۇرعان تارپاڭداردىڭ وكپەسىن سوقتىرىپ, تىلەرسەگىن دىرىلدەتىپ, الدىما الىپ كەلدى. مەن ارتىستەرگە «مىناۋ سەنىڭ اتىڭ, وسىعان يە بول» دەپ, قولما-قول تاڭبالاپ, ۇلەستىرىپ بەردىم. وسى جىگىتتەر ءفيلمنىڭ سوڭىندا ات قۇلاعىندا وينايتىن دارەجەگە جەتتى. ەگەر ءسىز جاقسىلاپ اڭعارعان بولساڭىز, تەلەسەريالدىڭ ءاربىر ءبولىمى اياقتالعاندا, سارى دالانى دۇبىرلەتىپ جۇزدەگەن اتتى ادام شاۋىپ بارا جاتادى. سۇمدىق كورىنىس. ماڭ دالا ات باۋىرىندا وينايدى. ءبىر قىزىعى, وسى كورىنىس ءفيلمنىڭ ەشبىر جەرىندە كەزدەسپەيدى.
– نەگە؟
– سەبەبى, بۇل ويلاماعان جەردەن پايدا بولعان كورىنىس. كينو ءتۇسىرىلىپ بولعانعان كەيىن, بارلىق قاتىسقان ادام جينالىپ, ءفيلمنىڭ قۇرمەتىنە ماڭ دالانى دۇبىرلەتىپ قارا جارىس سالدىق. بىرنەشە ساعات توقتاماي شاپتىق. تۋرا رولگە ەنگەنىمىز سونشالىق, ناعىز شىڭعىس حانىڭ شەرىگىنە ۇقساپ كەتتىك. وسى سيۋجەتتى تۇسىرۋشىلەر توبى قىزىقتاپ, سىرتتاي تۇسىرگەن ەكەن, ارتىنان ءاربىر ءبولىم اياقتالعاندا كورەتىن ەتىپ جاساپتى.
– «شىڭعىس حان» ءفيلمى قاي ولكەدە ءتۇسىرىلدى؟
– فيلم تۇتاستاي ىشكى موڭعول ولكەسىندە, نەگىزگى سيۋجەتتەر كوكحوت ماڭىندا, ودان كەيىن شيلەنحوت دەيتىن جەردە ءتۇسىرىلدى.
– شىڭعىس حاننىڭ رولىندە ويناعان ازاماتتى تانيسىز با؟
– وتە جاقسى تانيمىن. ۇلتى موڭعول جىگىت. موڭعول بولعاندا ىشكى موڭعوليانىڭ موڭعولى ەمەس, كادىمگى ءوزىمىزدىڭ بۋراتولانىڭ تۋماسى. قازاقستان شەكاراسىنداعى قورعاس وتكەلەگىنەن وتە قالعاندا اراسان-سارىبۇلاق دەيتىن اۋىل بار, سوندا تۋعان. جاسىندا قازاقتاردىڭ ورتاسىندا وسكەن. ءوزى قازاق تىلىندە تازا سويلەيدى. اتى-ءجونى – باسىن. 12 جاسىنان باستاپ بەيجىڭدەگى اسكەريلەر انسامبلىندە وقىپتى. ارتىنان ىشكى موڭعولياعا اۋىسىپ بارىپ, سوندا قالىپ قويعان ەكەن. ايتپاقشى, وسى شىڭعىس حاندى سومداعان جىگىتتىڭ اكەسى ايتىس اقىنى بولىپتى. ارەدىكتە, باسىن بىزگە اكەسىنىڭ قازاقتارمەن ايتىسقان جىرىن قازاق تىلىندە جاتقا ايتىپ بەرەتىن.
– وسى باسىندى كينو باستالعاندا نە سەبەپتەن «با لين» دەپ تانىستىرادى. الدە قايتكەن كۇندە قىتايشا اتاۋ كەرەك پە؟
– «باسىن» دەگەن ءسوز قىتايشا «با لين» دەپ جازىلاتىن بولۋى كەرەك. وسى كوپ سەريالى «شىڭعىس حان» ءفيلمىنىڭ ستسەناريىن جازعان ادامدار دا, بارلىق رەجيسسەرلەر دە موڭعولدار. بىراق اتى جوندەرى قىتايشا اتالىپ كەتكەنى بولماسا...
– ءفيلمنىڭ باستى رولدەرىن ورىنداعان ءارتىستىڭ بارلىعى موڭعولدار ما؟
– فيلم «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى» جەلىسىمەن تۇسىرىلگەن. وسى تاريحي شىعارماداعى ۇلتى موڭعول ادامداردىڭ ءرولىن موڭعولدار وزدەرى وينادى. مىسالى, شىڭعىس حاننىڭ اناسى ءولۋىننىڭ رولىندە ويناعان سارانگۋا مەنىڭ بەس جىل بىرگە وقىعان كۋرستاسىم.
– وسى سارانگۋا ءولۋىننىڭ ءرولىن باستان-اياق جالعىز ءوزى عانا وينادى ما؟
– ءسويتتى. سارانگۋانىڭ ناقتى كەلبەتى ءفيلمنىڭ باسىندا ەسۋگەي ساردار تارتىپ اكەلەتىن كەزىندەگىدەي. باسقاسىن ءتۇرىن وزگەرتىپ, گريمدەۋ اقىلى ويناعان. جاپ-جاس كەلىنشەكتەن باستاپ, الجىعان كارى كەمپىرگە دەيىنگى بەينەنى ءبىر ءوزى جاساپ شىقتى.
– ءسىزدىڭ جوعارىداعى حورشا دوسىڭىز قانداي رولدە وينادى؟
– ول تەمۇجيننىڭ قاس جاۋى تارعىتايدىڭ رولىندە وينادى. ودان كەيىن تاعى ءبىر دوسىم قاراباتىر دەيتىن جىگىت كەرەي تۇعىرىل حانىڭ ءرولىن سومدادى. ءبىر وكىنىشتىسى, ول ءتۇسىرىلىم بىتكەننەن كەيىن اۋىرىپ, دۇنيەدەن ءوتىپ كەتتى. ايتپاقشى, جامۋقانىڭ ءرولىن ويناعان جىگىتتىڭ ۇلتى – حانزۋ.
– باستى رولدەردە ويناعان سىزدەن باسقا قازاق جىگىتتەرى بار ما؟
– بار. تەلەسەريالدىڭ ءارتۇرلى رولدەرىندە 20-دان استام قازاق جىگىتى وينادى. اسىرەسە, سوعىس كورىنىستەرىن ويناعاندا ءبىزدىڭ جىگىتتەر قوسىمشا ەپيزودقا كوپ قاتىستى. ويتكەنى ولار ات ۇستىندەگى سوعىس ونەرىندە باسقالارعا قاراعاندا وق بويى وزىپ تۇردى. ودان كەيىن شىڭعىس حاننىڭ ورتا تۇمەنىن باسقارعان وڭ قولى ناياقا نوياننىڭ ءرولىن ەرجان ماقپىش ۇلى دەيتىن ىلەنىڭ جىگىتى وتە تارتىمدى جەتكىزدى.
– كينودا ءۇش وگىز جەككەن اربانى ءبىر قولىمەن تارتىپ توقتاتىپ, سۇيرەپ كەتەتىن وسى ەرجان ەمەس پە؟
– سونىڭ ءدال ءوزى. شىن مانىندە, ول اتان وگىزدى سۇيرەپ كەتەرلىك قاۋقارلى جىگىت. ەرجان وگىزدەردى سۇيرەپ بارا جاتقاندا ۇرانداپ وتىرعان مەڭلىكتى كورسەتەدى. ارينە, ول مىنا مەنمىن.
– كينو ءتۇسىرۋ بارىسىندا قانداي قيىنشىلىق تۋىندادى؟
– ءبىزدى قاتتى قيناعان كۇننىڭ ىستىعى. التايدىڭ اۋا رايى قوڭىر سالقىن بولادى. سوعان ۇيرەنىپ قالعان ءبىزدىڭ جىگىتتەر ىستىقتاپ, ۇستىنە كيگەن ساۋىت-سايماندارىن رۇقساتسىز شەشىپ تاستايدى. باياعى مەن ءسوز ەستيمىن. قاتتىراق ايتسام: «كينوڭ قۇرىسىن, داكە, ءوزىڭ ويناي بەر, ءبىز اۋىلعا كەتەمىز!» دەپ ەدىرەڭدەپ شىعا كەلەدى. ودان كەيىن جاتىپ كەپ جالىنامىن. تاعى دا ولار قىتايدىڭ تاماعىن جەمەيدى. بولەك اسحانا ورناتىپ بەردىك. ءسويتىپ, ءجۇرىپ ويناپ شىقتىق.
– داكە, فيلمدەگى حورەزم شاحتىڭ نوكەرلەرىن كىمدەر وينادى, ولاردى قىتاي نەمەسە موڭعول ارتىستەرى وينامايدى عوي؟
– حورەزم شاح نوكەرلەرىنىڭ ءرولىن وينايتىن ادامداردى تابۋ ماعان جۇكتەلدى. سالىپ ۇرىپ التايعا كەلدىم دە, قوڭقاق مۇرىن, شيكىل سارى بارلىق ۇيعىر ءارتىسىن جيناپ الدىم. ولاردى بىرنەشە اۆتوبۋسقا وتىرعىزىپ الىپ باردىم. مەن كەتكەننەن كەيىن ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ جىگىتتەرى: «قۇداي-اۋ, بۇرىن ۇيعىرلار كەلىپ, ءبىزدىڭ قويىمىزدى ساتىپ الىپ ماشيناعا تيەپ كەتۋشى ەدى, دالەلحان اعامىز كەلدى دە ۇيعىرلاردى ماشيناعا تىرىدەي تيەپ اكەتتى» دەپ, قارىق بولىپ كۇلەتىن كورىنەدى. وسى ۇيعىر اعايىندار حورەزم شاحتىڭ نوكەرلەرىنىڭ ءرولىن ويناپ شىقتى.
– كينودا وتىرار, سامارقان سياقتى قامال قورعانى بەرىك قالالارعا شىڭعىس حاننىڭ اسكەرى شابۋىل جاسايتىن ەپيزودتار بار. وسى قامال قورعان قالاي جاسالدى؟
– ءفيلمنىڭ سۋرەتشىسى ما-شاۋ دەيتىن دۇنگەن جىگىتى ەدى. وسى كىسى شىڭجاننان ۇيعىر شەبەرلەرىن اكەلىپ, اسا اۋىر تەحنيكالار جاسايتىن زاۋىتتىڭ ىشىنە الىپ ساراي-قورعان تۇرعىزدى. حورەزم دالاسىنا جاسالعان بارلىق شابۋىل وسى ساراي-قورعاننىڭ ىشىندە ءوتتى.
– الدا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– مەنىڭ قازاق كينوگەرلەرىمەن بىرىگىپ اسا قۇندى تاريحي فيلم تۇسىرسەم دەگەن ارمانىم بار. ستسەناريى جازۋلى دايىن تۇر. ەگەردە وسى فيلم جارىققا شىقسا, دۇنيەگە قازاقتىڭ اتى جايىلار ەدى.
– ول سونشالىقتى قانداي فيلم؟
– سوناۋ ءۇيسىن زامانىن بەينەلەيتىن ەرەكشە تۋىندى.
– ءسوز سوڭىندا نە ايتاسىز؟
– باسقا ايتارىم جوق. قازاق امان بولسىن!
