ەلورداداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيا قىزمەتىندە
م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى م.سارىبەكوۆتىڭ قاتىسۋىمەن «ەلباسى جولداۋىنىڭ اياسىندا باسەكەلەستىك مەملەكەتكە كادرلار دايىنداۋ» تاقىرىبىندا بريفينگ بولىپ ءوتتى.كادر دايىنداۋداعى قارىمدى قادام
ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى ءبىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى باعىتتارىن ناسيحاتتاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ جانە م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايىنداۋداعى قىزمەتى تۋرالى حالىقتى اقپاراتتاندىرۋدى ماقسات ەتكەن باسقوسۋدى وتكىزگەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋ قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق ۇستانىمى – ستۋدەنتتەرگە, ماگيسترانتتارعا جانە دوكتورانتتارعا عىلىم ارقىلى ءبىلىم بەرۋ. تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى – 60 ماماندىقتان باكالاۆريات, 39 ماماندىقتان ماگيستراتۋرا جانە 3 ماماندىقتان PhD-دوكتورانتۋرا باعدارلامالارى بويىنشا ماماندار دايىندايتىن وڭتۇستىك وڭىردەگى جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ۋنيۆەرسيتەت حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ, وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ءمۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جانە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ جەلىسىنە رەسمي تۇردە قابىلدانىپتى. سونىمەن قاتار, بەلارۋس-قازاقستان عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ كونسورتسيۋمى اياسىندا بىرقاتار يننوۆاتسيالىق جوبالاردى دا جۇزەگە اسىرعان. وقۋ ورنى وڭتۇستىك وڭىردەگى ءىرى پاتەنت يەلەنۋشى بولىپ, جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى جاڭا قۇرىلعىلار مەن جابدىقتارعا, مەحانيزمدەرگە, قۇرىلىس ماتەريالدارىنا ورتا ەسەپپەن 25-30-دان قازاقستان يننوۆاتسيالىق پاتەنتىن جانە اۆتورلىق كۋالىكتەرىن يەلەنىپتى. جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۋنيۆەرسيتەتتە پاتەنتتەر مەن اۆتورلىق كۋالىكتەردى كوممەرتسيالاندىرۋ بويىنشا نەگىزدەلگەن ۇسىنىستاردى ىرىكتەۋ, ساراپتاۋ جانە جۇزەگە اسىراتىن ايماقتىق ساراپتامالىق ورتالىق قۇرىلعان. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ايماقتا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنا بەلسەنە اتسالىسىپ, ءارتۇرلى ساناتتاعى جاستاردىڭ ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ايماقتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, ونىڭ قىزمەتى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلىپ وتىر. تارمۋ ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم سالالارى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق تۋرالى 49 جوو-مەن جانە الىس-جاقىن شەتەلدىك عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شارتتارىنىڭ اياسىندا بىرلەسكەن زەرتتەۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ گرانتتارىنا يە بولىپ كەلەدى. ليۋبلين (پولشا) پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن جاسالعان كەلىسىمشارت اياسىندا باكالاۆرياتتىڭ جانە ماگيستراتۋرانىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا قوس ديپلومدى جۇيەگە كوشۋ جۇمىسى قولعا الىنعان. م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ-ءدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قورى مەن كادرلىق-پەداگوگيكالىق الەۋەتى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2020 جىلعا قاراي وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ زاماناۋي عىلىمي-ءبىلىم, يننوۆاتسيالىق-ينتەللەكتۋالدىق جانە مادەني-اعارتۋ ورتالىعىنا اينالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بەرىك سادىر, «ەگەمەن قازاقستان».بىرلىك بار جەردە باعىندىرار بيىك تە بار
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ەل ۇكىمەتىنە مەملەكەتتىك يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتۋ جوسپارىن جاساۋدى تاپسىرىپ وتىر. بۇدان بىلايعى جەردە ەلىمىزدە حالىقتىق كىرىستىڭ ءوسۋ ساياساتى جان-جاقتى پىسىقتالاتىن بولادى. وسىعان وراي ەلباسى قارجىلىق-نەسيەلىك ساياسات بارىسىندا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ كىرىس تابىسىن ينفلياتسيا مەن قۇنسىزدانۋدان ساقتاۋعا كەپىل بولۋدى مىقتاپ قاداعالاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
ەلباسى العا قويىپ وتىرعان جاڭا ماقسات, جاڭا باعدارلاما – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – بۇل ۇرپاقتار جالعاستىعىنىڭ ۇلى ماقساتتار كوشىندەگى ءۇنقاتىسۋى, ءبىر مۇددە استىندا جيىلۋى دەپ بىلەمىن. قازاقستان حالقىنىڭ ءوز قولىمەن جەتكەن جەتىستىگى – ەل تاۋەلسىزدىگى ۇلى ءىس ەكەنىنە, مۇنى ەرتەڭگى ۇرپاق جالعاستىرىپ اكەتەتىنىنە ەلباسىمىز ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا جاساعان جولداۋىندا بارشامىزدىڭ كوزىمىزدى جەتكىزدى, كوڭىلىمىزدى سەندىردى.
«قازىرگى تاڭدا ادام بالاسى عالامي جاڭا تالاپتارعا تاپ بولىپ وتىر», دەپ ءسوز ساباقتاعان ەلباسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە الدىندا تۇرعان نەگىزگى 10 باعىت, 10 تالاپتى تالقىلاپ تۇرىپ ءتۇسىندىرىپ بەردى. بارشا قازاقستاندىقتىڭ دەنساۋلىعىنان باستاپ ءبىلىم الۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, جالاقى, زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەۋ, ءتىپتى, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن دە نازاردان تىس قالدىرمايتىن پرەزيدەنتتىڭ وسى جولداۋىنا دا ەل ءدان ريزا.
كەزىندە جەكە مەنشىكتىڭ قولىنا ءوتىپ كەتكەن كەن بايلىقتارى مەن ونەركاسىپ ورىندارىن ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋ ءۇشىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ باعىتىنداعى جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدىڭ كادرلىق الەۋەتىنە باسا ءمان بەرىپ وتىرعاندىعى قۋانتادى. سانى بار, ساپاسى جوق مامانداردى ەمەس, بولاشاقتا حالىق ءۇمىتىن اقتاي الاتىن ىسكەر ازاماتتاردى دايىنداۋ قاجەت ەكەندىگىن دە ەلباسى نىعارلاپ تۇرىپ تاپسىردى.
بۇل جولداۋدان تۇيگەنىمىز, تىنىش تا بىرلىگى جاراسقان ەلدە العا باسۋ, ىلگەرىلەۋ بار. بارشا قازاقستاندىقتار بولىپ كوك تۋدىڭ استىندا, كوكەيگە تۇيگەن ۇلى ماقساتتىڭ اياسىندا بىرىكسەك, ءبىز جەڭبەيتىن قيىندىق, ءبىز المايتىن بيىك جوق!
گۇلنار انناقۇليەۆا,
تۇركىمەن ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى.
الماتى.
عىلىمعا قارجى كەرەك, عالىمدى قالىپتاستىرۋ ودان دا وزەكتى
ادامزاتقا پروگرەسسيۆتى كوپتەگەن جاڭالىقتار اكەلگەن حح عاسىردىڭ اياعىنا دەيىن «بەسجىلدىقتىڭ بالعاسى سولقىلداتا سوعىلسىن!» دەگەن ۇراندار بولۋشى ەدى. جوسپارلى ەكونوميكانىڭ كەزىندە «قازاقستاندا قوي سانىن 50 ميلليونعا جەتكىزەمىز» دەگەن تاپسىرما بولعانى دا اعا بۋىننىڭ ەسىندە بولار. ال ءححى عاسىرداعى عىلىم مەن ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ تالاپ-تىلەگى, الەمدىك دامۋ باعىتى ءتىپتى وزگەشە. عىلىمدى دامىتقاندا عانا عالامدىق ولشەمدەرمەن العانداعى جۇدىرىقتاي جەردى كوشى توقتامايتىن ادامزات يگىلىگىنە دۇرىس پايدالانامىز.
ەكونوميكانىڭ عىلىمي قامتىمدى مودەلىنە كوشپەي, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا تاپسىرعان ەڭبەك ونىمدىلىگىن 5 ەسە ءوسىرۋ ماقساتىنا جەتۋ مۇمكىن ەمەس. العا قويىپ وتىرعان تاپسىرما اۋقىمىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن, قازاقستانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ 24,5 مىڭ دوللارعا تەڭ ەكەنىن ايتۋىمىز قاجەت. ال قۇدايى كورشىمىز ءارى كەدەن وداعى بويىنشا ارىپتەسىمىز رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 30 مىڭ دوللارعا جەتتى. ال اقش-تا بۇل سان – 95 مىڭ دوللار. سوندىقتان ونى ەلىمىزدە 2050 جىلعا قاراي بۇگىنگى 24,5 مىڭ دوللاردان 126 مىڭ دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى ايعا بولماسا دا, اسپانعا شاپشۋمەن بىردەي كورىنەدى.
عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكانى قالاي ءتۇسىنۋ كەرەك؟ ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا, ياعني ونەركاسىپتە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, ازاماتتىق, اسكەري سەكتوردا عىلىمي ءبىلىمدى جۇيەلى, بۇقارالىق جانە كەڭ نەگىزدە قامتىعان ەكونوميكا دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكانىڭ ولشەمى عىلىمدى پايدالانا وتىرىپ وندىرىلگەن تاۋار مەن كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ جالپى قۇنىن ولشەگەندەگى قوسىلعان قۇنىنىڭ شاماسى بولىپ تابىلادى. دامىعان ەلدەردە بۇل شاما جالپى باعانىڭ 15-20 پايىزىنا دەيىن جەتەدى. جوعارى تەحنولوگيالىق سالالاردا ءونىمنىڭ جالپى قۇنىنداعى عىلىمي ۇلەستىڭ شاماسى مۇنان دا جوعارى. قازىرگى دامىعان مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىنىڭ بارلىعى دا عىلىمي قامتىمدى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
قازىرگى كەزدە الەمدەگى ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ 70 پايىزى وندىرىستەگى جانە باسقارۋداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردا كورىنىس تاپقان جاڭا ءبىلىمنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. مىسالى, قازىر ءبىر توننا بولات ءوندىرۋ وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىمەن سالىستىرعاندا, ەڭبەك شىعىنىن 12 ەسە از تالاپ ەتەدى. دەمەك, بارلىق جۇمىس ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە كومپيۋتەرلەندىرۋ ناتيجەسىندە ەڭبەك ونىمدىلىگى 12 ەسە ءوستى دەگەن ءسوز. سوندىقتان دا دامىعان, موينى وزىق ەلدەر عىلىمي وڭدەۋ مەن تاجىريبەلەردى قارجىلاندىرۋعا ءجىتى كوڭىل بولەدى, ولار ءۇشىن قارجىنى قىسىمدامايدى. تسيفرلارعا جۇگىنىپ كورەيىك. تۇتاستاي العاندا, دامىعان ەلدەر ءوزىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 2,5 -3 پايىزىن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-قۇراستىرۋ جۇمىستارىنا جۇمسايدى. امەريكا قۇراما شتاتتارىندا بۇل ماقساتقا جۇمسالاتىن شىعىندار ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2,6 پايىزىنا تەڭ. مۇنىمەن قاتار الەمدەگى عىلىمعا بولىنگەن بارلىق قارجىنىڭ 40 پايىزى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا اعىلاتىنىن دا ەسكەرىڭىز. گەرمانيا عىلىمعا ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 2,4 پايىزىن, جاپونيا 3 پايىزىن, شۆەتسيا 3,7 پايىزىن جۇمسايدى. حالىقارالىق اكادەميالىق كەڭەستىڭ ۇسىنۋىمەن دامۋشى ەلدەردە عىلىمدى دامىتۋعا ارنالعان شىعىندار ۇلەسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1-1,5 پايىزىن قۇرايدى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 2009 جىلى – 0,23 پايىز, 2010 جىلى –0,15, 2011 جىلى – 0,16 پايىز بولدى. ءتىپتى 2012 جىلدان باستالعان عىلىمعا جۇمسالعان قارجىنىڭ ءوسۋى دە جاعدايدى وزگەرتۋگە سەپتىگى ءتيىپ وتىرعان جوق, ويتكەنى, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جالپى ءوسۋ دەڭگەيى عىلىمعا بولىنگەن قارجى ۇلەسىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ناق وسى سەبەپتەن دە قازاقستاندا ءبىر ميلليون تۇرعىنعا 93 پاتەنتتىك سۇرانىمنان كەلەدى. بۇل دامىعان ەلدەردەگى دەڭگەيدەن از. رەسەيدە بۇل ءار ميلليون تۇرعىنعا شاققاندا —195,9, گەرمانيادا – 582,6 جانە وڭتۇستىك كورەيادا – 2591,5 سۇرانىستان كەلەدى. مۇنان رەسەيلىكتەر قازاقستاندىقتاردان ەكى ەسە, نەمىستەر 6 ەسە, كورەيلەر 28 ەسە اقىلدى دەگەن وي تۋماسا كەرەك, اڭگىمە قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى مەن عىلىمدى ۇيىمداستىرۋدا بولىپ وتىر. قازاقستاندا عىلىمعا باعىشتالعان الگى از قارجىنىڭ 45 پايىزى قولدانبالى زەرتتەۋگە بولىنەدى, ال باتىستا عىلىمعا دەگەن قارجىنىڭ 60 پايىزى عىلىمي وڭدەۋدىڭ جانە ونى كوممەرتسيالاۋدىڭ سوڭعى ساتىسىنا جۇمسالادى ەكەن. ال بىزدە حالىقارالىق پاتەنت العان ونەرتاپقىشتار جۇمىسىنىڭ ەڭ بولماسا ءبىر بولىگى دە قارجىلاندىرىلمايدى. پرەزيدەنت ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىن عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا جۇمساۋعا قول جەتكىزۋدى تاپسىردى. بۇل جىل سايىن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-قۇراستىرۋ سالاسىنا 7-8 ميلليارد دوللار تۇسەدى, ياعني قارجىلاندىرۋ بۇرىنعىعا قاراعاندا, 18 ەسە كوبەيەدى دەگەن ءسوز. بۇل تسيفردى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2013 جىلدىڭ دەڭگەيىمەن الىپ وتىرمىز. ەگەر ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى الداعى ۋاقىتتا جىل سايىن 6 پايىزعا وسەتىنىن ەسەپكە الساق, وندا عىلىمعا جىلىنا 480-500 ميلليارد دوللار قارجى تۇسەتىن بولادى. بۇل قارجىنىڭ بارلىعى بىردەي بيۋدجەتتەن شىعۋى مىندەتتى ەمەس. باتىستا عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-قۇراستىرۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋدىڭ باسىم بولىگىن ءىرى كورپوراتسيالار ءوز موينىنا العان, ويتكەنى, نەگىزىنەن پاتەنتتەردىڭ يەلەرى دە سولار بولىپ تابىلادى. قازاقستانداعى قازبا بايلىقتارىن وندىرۋشىلەرگە تابىستىڭ 1 پايىزىن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبە-قۇراستىرۋ سالاسىنا ءبولۋدى مىندەتتەۋ جىلىنا 250 ميلليون دوللار قارجى الۋعا قول جەتكىزگەن ەدى. مۇنىڭ سىرتىندا 2012 جىلى عىلىمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ 280 ميلليون دوللار بولدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستان عىلىمىن ۇلكەن قارجى كۇتىپ تۇر. الايدا عىلىمدى قارجىلاندىرۋمەن عانا بولاشاققا ماقسات تۇتقان ىستەردى بىتىرە المايمىز, باسقا وزەكتى ماسەلەلەرمەن بەتبە-بەت كەلەتىنىمىز ايقىن. ەڭ باستىسى, بۇگىندە كرەاتيۆتى, ءبىلىمدى, سول بەرىلگەن قارجىنى جاڭا ىستەرگە, يدەيالارعا جۇمساي بىلەتىن عالىمدار تاپشى ەكەنىن جاسىرىپ كەرەگى جوق. سوندىقتان پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا ايتقانداي, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە پەداگوگيكالىق ءبىلىم وردالارىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى. ءبىلىم جۇيەسى جۇمىسىن تۇلەكتەر بويىندا باستاماشىلدىقتى, جەدەلدىكتى, يكەمدىلىكتى, ديناميزم مەن سىندارلىلىقتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتاۋعا ءتيىس. وقىتۋشى ءوز ىسىنە شىعارماشىلىقپەن قاراعاندا, جاڭا ادىستەر مەن تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, ونىڭ ىشىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جوبالىق قىزمەتتەردى اتقارۋمەن ۇيلەستىرە بىلگەندە عانا ۇلكەن ىستەر شەشىمىن تابارىن ەستە ۇستاعانى ابزال. بۇل ءۇشىن ەرتەڭگى ۇستازدار – پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بۇگىنگى ستۋدەنتتەرى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بەيىمدەلۋى, دايىن بولۋى قاجەت. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكەلەگەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتاردى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اينالدىرۋ جونىندەگى باستاماسى قولداۋعا ابدەن لايىق. ولاردىڭ قىزمەتىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قۇرامىن بەلسەندىرەك جۇرگىزۋ بۇگىنگى كۇن مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى.
ەركىن ءابىل,
قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ پرورەكتورى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
قوستاناي.
اعا ۇرپاقتىڭ ءۇمىتىن اقتايمىز
اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ جاستارى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىمەن الدىمەن ينتەرنەت رەسۋرستارىنان تانىسقان ەدى. سول كۇنى كەشكىلىك تەلەارنالاردان تىڭداۋعا جينالدىق. سودان بەرى دە, مىنە, ءبىر جىل وتە شىعىپتى. جولداۋدا ايتىلعان يگى ماقساتتاردىڭ بارشا قازاقستاندىقتىڭ كوكەيىندەگىسىن تاپ باسقانى دا انىق-تىن. اسىرەسە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قارىشتى دامۋىمەن ەرتەڭگى كۇنىنە ۇلكەن ۇمىتپەن قارايتىن جاستاردىڭ جىگەرىن جانىعانى ءسوزسىز ەدى. وتانعا ادال قىزمەت ەتۋ ماقساتىنداعى پاتريوتتىق سەزىمىمىزدى دە كۇشەيتە تۇسكەنى كۇمانسىز بولاتىن.
ەلباسىنىڭ بۇگىنگى جاستارعا قاراتا: «سەندەر – بولاشاققا دەگەن ۇكىلى ءۇمىتىمىزدىڭ ءتىرەگىسىڭدەر. ءبىزدىڭ بۇگىنگى اتقارىپ جاتقان قىرۋار شارۋالارىمىز تەك سەندەر ءۇشىن جاسالۋدا. تاۋەلسىز ەلدە تۋىپ, تاۋەلسىز ەلدە تاربيە الدىڭدار. سەندەر تاۋەلسىز ەلدىڭ پەرزەنتىسىڭدەر. سەندەردىڭ ازات ويلارىڭ مەن كەمەل ءبىلىمدەرىڭ – ەلىمىزدى قازىر بىزگە كوز جەتپەس الىستا, قول جەتپەس قياندا كورىنەتىن تىڭ ماقساتتارعا اپاراتىن قۇدىرەتتى كۇش», دەۋى ۇلكەن سەنىم جۇكتەيدى.
شىندىعىندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق ەلى جاستارىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا بار قولداۋىن كورسەتىپ كەلەدى. بىلىمگە قۇشتار ءاربىر تالانتتى جاس شەتمەملەكەتتەردەگى ەڭ وزىق وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بيىل 20 جىلدىعى اتاپ وتىلگەن حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسىن ىسكە اسىردى. باسقارۋ قابىلەتى زور جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتتى. وتانعا ادال قىزمەت ەتۋگە ۇندەدى. كاسىپكەر بولعىسى كەلگەن جاستار دا مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا سۇيەنەدى. ءبىر سوزبەن ءتۇيىندەي ايتقاندا, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاستاردىڭ كەلەشەگىنە ينۆەستيتسيانى مولىنان سالدى.
ەندى جاستاردىڭ الدىندا ءبىر عانا ماقسات بولۋى ءتيىس. ول – قۋاتتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسىپ, ەكونوميكالىق ورلەۋدىڭ ساتىلى باسپالداقتارىنا قارىشتى قادام باسىپ, ەڭسە تىكتەگەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كەلەشەگىنە بار قاجىر-قايراتىمەن ەمىرەنە ادال ەڭبەك ەتۋ. ارينە, وتانشىلدىق ءپاتريوتيزمنىڭ دە قاجەتتىگى داۋسىز. مەن قازاقستاننىڭ قاسيەتتى توپىراعىندا كىندىك قانى تامعان, تاۋەلسىز ەلىمىزدە ەلجاندىلىق سەزىممەن ءتالىمدى تاربيە, كەمەل ءبىلىم العان زامانداستارىمنىڭ بويىندا وتانشىلدىق رۋح بار دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. سول سەبەپتەن, قازاقستان جاستارىنىڭ بارلىعىن جالىندى جۇرەكپەن ەلدىڭ كەلەشەگىنە ادال قىزمەت ەتۋگە شاقىرامىن. باتىر بابامىز باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ: «وتان ءۇشىن وتقا ءتۇس, كۇيمەيسىڭ», دەگەن ناقىلى ءار جاستىڭ جادىندا جۇرەدى.
ءبىز, ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭگى بۋىنى سانالاتىن بۇگىنگى جاستار تاۋەلسىز قازاقستاندى جاھان جۇرتى قىزىعىپ قارايتىن باسەكەگە قابىلەتتى ەل دەڭگەيىنە كوتەرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, بارشا اعا بۋىننىڭ ۇكىلى ءۇمىتىن اقتاۋعا, ءسويتىپ, ءوز وتانىمىزدىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ ءبىرى بولۋىنا بەلسەندى اتسالىسۋعا دايىنبىز. بىزگە سەنىڭىزدەر, الدىڭعى تولقىن اعالار!
نۇرلان ازاماتوۆ,
«جاستار تاڭداۋى – اتىراۋ» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
اتىراۋ وبلىسى.
رۋحاني قۇندىلىقتار قۋاتى
ءبىز بىلتىر تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەڭ جاس مەرەكەسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىن ەكىنشى مارتە اتاپ وتتىك. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 14 جەلتوقسانداعى جولداۋى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بولاشاقتىڭ قامىنداعى شىنايى حالىقتىق كوشباسشىعا اينالعانىن ايشىقتادى. ويتكەنى, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى اۋقىمدى ءارى تاعدىرشەشتى قۇجاتتىڭ حالىق نازارىنا ۇسىنىلىپ, تولىق قولداۋ تابۋى ەشبىر ولشەمگە سىيمايتىن كورەگەندىكتىڭ ۇلگىسى دەر ەدىك.
قازىرگى زامان تاريحىنا قۋاتتى ورلەۋ قوساتىن جولداۋ «ماڭگىلىك ەل» اتالاتىن جاڭا قازاقستاننىڭ جارقىن كۇندەرىن كوز الدىمىزعا ءشۇباسىز نانىمدىلىقپەن ەلەستەتەدى, بويىمىزعا سەنىم قاينارىن قۇيادى. ارينە, الدىمىزدا اۋىر سىندار تۇر. بىراق, تاۋەلسىزدىك ءتاجىريبەلەرى, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ تابىستى قادامدارى كوزدەگەن ماقساتىمىزعا مىندەتتى تۇردە جەتەتىنىمىزدى ايگىلەيدى. بولاشاقتىڭ كىلتى – كوپۇلتتى حالقىمىزدىڭ بىرلىگىندە, جاراسىمدى تىرلىگىندە. بۇل ورايدا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مادەنيەتتەر ۇندەسۋىنىڭ بىرەگەي ەۋرازيالىق ۇلگىسى بولدى. ەلباسىنىڭ «بىرلىگى بار ەل وزادى. بۇل – تاريح زاڭى. تەك بىرلەسىپ قانا, بۇكىل حالىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ قانا ءبىز العا باسا الامىز» دەۋى سوندىقتان.
2050 جىلعى قازاقستان پروگرەسسيۆتى يدەيالار قوعامى بولۋعا ءتيىس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى رەتتە رۋحاني دامۋىمىزداعى نەگىزگى كۇش سانالاتىن زيالى قاۋىمعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر. اقمولا وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنداعى عىلىمي-تالداۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە ەل اراسىندا نازارباەۆ مودەلى اتالىپ كەتكەن ەتنوسارالىق تۇسىنىستىكتىڭ قازاقستاندىق مودەلىن ناسيحاتتاۋدا, اسسامبلەيا سەسسيالارى شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋدا نازار سالارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن مالىمدەگىم كەلەدى. وڭىرىمىزدە 120-دان استام ەتنوستار مەن ەتنوستىق توپتاردى بىرىكتىرەتىن 42 ەتنومادەني بىرلەستىك تىركەلىپ, ماقساتتى جۇمىستار اتقارۋدا. ورتالىق تاراپىنان اۋىق-اۋىق جۇرگىزىلەتىن الەۋمەتتىك ساۋالدامالار مەن ونىڭ ناتيجەسىن زەرتتەۋ قورىتىندىسى وڭىردەگى ەتنوسارالىق احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ەتنوستىق نەگىزدە داۋلى ۋاقيعالاردىڭ ورىن الۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ جوقتىعىن دالەلدەيدى. بۇل ءبىزدىڭ عانا ەمەس, وبلىستىق اسسامبلەيا جانىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ جانە دامىتۋ ورتالىعىنىڭ, بالالار مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ اسسوتسياتسياسىنىڭ, قولدانبالى حالىقتىق قولونەر شەبەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ, جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ ورتاق تابىسى دەۋىمىز كەرەك.
جولداۋدا جاستار اراسىنداعى يدەولوگيالىق جۇمىستى جانداندىرۋعا, ءدىني قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە ماڭىز ارتىلعانىن قۇپتايمىز. بۇل باعىتتا عىلىمي ينتەلليگەنتسيا قازاقستانداعى يسلام وركەنيەتى, وعان قاتىستى ءداستۇرلى ۇستانىمدار نەگىزىن تەرەڭ زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدىراتىنى ايقىن. سونداي-اق, جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىزدىڭ قاستەرلى قۇندىلىعى بولىپ قالا بەرمەك.
ساۋلە دوسانوۆا,
اقمولا وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-تالداۋ ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى,
ساياسي عىلىمداردىڭ كانديداتى.
اقمولا وبلىسى.
ساناعا سەرپىلىس بەردى
«قازاقستان جولى – 2050»: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى جىلعى جولداۋىن تاريحي ماڭىزى بار قۇجات دەر ەدىم. بۇل جولداۋداعى ماڭىزدى يدەيا – ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعىن ناسيحاتتايتىن, اتا-بابالارىمىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى اسىل ارمانى «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى ەدى. ورتاق ماقسات – بۇل «ماڭگىلىك ەل», ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ. ورتاق قىزىعۋشىلىق – بۇل ءبىزدىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىمىز, ەرىكتى, گۇلدەنگەن ەلدە ءومىر ءسۇرۋىمىز. ورتاق بولاشاق – بۇل «ماڭگىلىك ەلدىڭ» گۇلدەنۋى, ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوركەيۋى, بىرلىككە جۇمىلعان حالىق ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزى بار. بۇل قۇجات ەل رۋحىن كوتەرەتىن, بولاشاققا تىكەلەي باعىت-باعدار بەرىپ, ماقسات-مىندەتتەردى ايقىنداپ, ونى ورىندايتىن باعدارلامالاردىڭ تەمىرقازىعىنا اينالاتىنى ءسوزسىز. ەلباسى جولداۋدا قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جولىنداعى ناقتى جوسپارىن باياندادى.
2050 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەس قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ەلۋ پايىزىنان كەم بولمايتىن ءونىم شىعاراتىن بولسا, ەڭبەك ونىمدىلىگى بەس ەسەگە ءوسىپ, بۇگىنگى 24,5 مىڭ دوللاردان 126 مىڭعا دەيىن جەتۋى ءتيىس. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 4,5 ەسەگە ارتىپ, بۇگىنگى 13 مىڭ دوللاردان 60 مىڭ دوللارعا ارتادى. قازاقستاندا ورتا تاپ وكىلدەرى باسىم ەلگە اينالىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءار وتباسىندا اتادان بالاعا بەرىلەتىن ءداستۇردى قالىپتاستىرادى.
جولداۋداعى ءبىلىم سالاسىنا كورسەتىلەتىن قامقورلىق, مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىن قۋانتتى. قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ, جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلىمىزدە قابىلدانعان ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىراتىن بولاشاق مامانداردى دايىنداۋ, ۇلتتىق مەكتەبىمىزدىڭ بەدەلىن بيىكتەتۋ ءۇشىن الدىمىزداعى ءۇش جىلدا مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگىن جويىپ, 2020 جىلعا دەيىن بارلىق 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى 100% مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ جوسپارى ناقتىلاندى.
ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا جاستارعا قامقورلىق ەشقاشان نازاردان تىس قالعان ەمەس. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر بيىلعى جولداۋدى جوعارى قىزىعۋشىلىقپەن قابىلدادى. ۇكىمەتكە 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ستيپەنديا مولشەرىن 25 پايىزعا ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ۇلگەرىمى جوعارى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەتتىلىگىن ايتتى. ەلباسى بولاشاقتا دەنساۋلىق سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 28 پايىزعا, ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 29 پايىزعا, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسى ماماندارىنىڭ ايلىق كولەمىن 40 پايىزعا ارتتىرۋ جوسپارىمەن تانىستىردى. ۇكىمەتكە 2015 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاندارعا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك جاردەماقىنى 25 پايىزعا ارتتىرۋدى جۇكتەدى. وسىنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان قامقورلىق ەكەندىگىن وبلىسىمىزداعى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, ۇجىمدارى ايقىن سەزىنىپ, ەلباسى ساياساتىن ارقاشان قولدايدى.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن جانە سالت-ءداستۇرىن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساۋ, قازاق ءتىلى بۇگىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالا باستادى. قازاق ءتىلىن ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى ەتۋ, ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ, ماڭگىلىك تىلىنە اينالدىرۋ تۋراسىندا ايتقان ويلارى مەن جوسپارلارى بارشامىزعا تەرەڭ وي تاستادى.
ەلباسى جولداۋى – ەلىمىزدىڭ بىرلىگىن نىعايتىپ, وركەنيەتتىلىگىمىزدى دالەلدەپ, بولاشاققا نىق قادام جاساۋعا جۇمىلدىراتىن قۇجات. سوندىقتان, جولداۋدى قولداي وتىرىپ, ءتيىستى تاپسىرمالاردى تىڭعىلىقتى اتقارۋىمىز بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, پرەزيدەنت جولداۋىن ەلگە ناسيحاتتاپ, ءاربىر ەڭبەك ۇجىمىنا, قاراپايىم حالىققا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ ارقىلى مارەگە جەتۋگە مۇلتىكسىز ورىنداۋدىڭ ايقىن جولىنا ناقتى ۇلەس قوسۋ. اسىرەسە, ەلباسىمىزدىڭ قازىرگى كەزەڭدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باستى باعدارى تەرەڭ ءبىلىم, كاسىبي ىسكەرلىك دەگەن پىكىرى ويدان شىقتى. بۇل الداعى كۇندەرگە زور ۇمىتپەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءبىزدىڭ ج.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدج ۇجىمى مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىنا جولداۋ جاڭا سەرپىن بەردى. ماڭگىلىك ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋعا, الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ەنۋىنە ۇلەس قوسىپ, جوعارى بىلىكتى, پاتريوت مامانداردى دايارلاۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز. وسىنداي ساناعا سەرپىلىس بەرگەن ءىستى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرا بەرۋ باستى بورىشىمىز بولىپ ەسەپتەلەدى.
شالقىما قۇرمانالينا,
ج.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى
پەداگوگيكالىق كوللەدج ديرەكتورى, پروفەسسور.
ورال.
