ادەبيەت • 30 قاڭتار، 2022

مۇقاعاليدىڭ ءبىر ولەڭى

2182 رەت كورسەتىلدى

ادەتتە وقىرمان ولەڭنەن ءوزىن ىزدەيدى. كورگەنىن، ەستىگەنىن، باسىنان وتكەرگەنىن، جانىنا جاقىنىن تاۋىپ جاتسا تىپتەن قۇنىعا تۇسەدى دە، سول شىعارما ەسىندە قالىپ قويادى. نەمەسە «وسىلاي ەكەن-اۋ، ءا» دەپ تاڭعالعان جاعدايدا كوكەيدە قالادى تۋىندى.

تۋرا سول سياقتى، مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «بوزقاراعان» اتتى ولەڭىن مەكتەپ وقۋشىسى كەزىمدە وقىپ تاڭعالعانىم بار. ولەڭ قاراعان تۋرالى بولعانىمەن، شىعارمادان ونىڭ ءيىسىن تاپپاعاندىقتان تاڭىرقاساق كەرەك. بالا كۇنىمىزدەن ىشىندە مال باعىپ، اڭ قاعىپ وسكەن كادىمگى قاراعان عوي. قىستا جىلقىشىلارمەن بىرگە قوستا وتىنا جىلىنىپ، جازدا ساماۋرىن قايناتىپ، شايىن ىشكەن قاراعان بولعان سوڭ، مۇنىڭ سيرەنگە نە قاتىسى بار دەپ ويلاعانبىز دا قويعانبىز. قاراعاندى بىزدەن ارتىق بىلەتىن كىم بار دەگەن بالاڭ وي عوي، باياعى. سونداعى بىزگە بەيمالىمى ولەڭنىڭ العاشقى شۋماعى عانا ەدى.  

بوزقاراعان...

كوردىڭ بە بوزقاراعان؟

سيرەن ءيىسى اڭقيدى بوز دالادان.

بوزقاراعان – تىكەنەك، تىكەنگە وسكەن

سيرەن گ ۇلىن ەشكىم دە قوزعاماعان.

(سونىڭ اتى، بىزدىڭشە – بوزقاراعان).

بۇل جەردە ءبىزدىڭ وقۋشى سانامىزعا جات كورىنگەنى – سيرەن ءيىسى. ويتكەنى كوكتەمدە گۇلدەگەن قاراعاننىڭ ءوز ءيىسى دە جۇپار اڭقيتىنىن جاقسى ءبىلۋشى ەدىك. كەيىن قالاعا وقۋعا كەلگەندە سيرەن گ ۇلىمەن تانىستىق. سيرەن ءيىسى قاراعاننىڭ حوش اڭقىعان گ ۇلىنىڭ يىسىنە ۇقساپ شىعا كەلگەن دە، ولەڭ قۇپياسى سوندا اشىلعان. سيرەن اعاشى ءبىزدىڭ دالادا وسپەيدى. ەسەسىنە شوقى-قىراتتاردىڭ قويىن-قونىشىن تولتىرىپ قاراعان وسەدى. كۇزدە – تىكەنەك اعاش، كوكتەمدە بىرەر جۇما گۇلگە اينالادى قاراعان. سيرەن دە سولاي. كوكتەمدە ون، ون بەس كۇن جۇپار اتىپ گۇلدەيدى، قالعان ۋاقىتتا تىربيعان اعاشى مەن جاپىراعى عانا قالادى. ال ەكى وسىمدىكتىڭ گۇلدەرىنىڭ تاڭعاجايىپ ءيىسى بىردەي. اقىن سونى ءبىلىپ جازعان: «بوزقاراعان – تىكەنەك، تىكەنگە وسكەن، سيرەن گ ۇلىن ەشكىم دە قوزعاماعان. سونىڭ اتى، بىزدىڭشە – بوزقاراعان»، دەپ.

ولەڭ وسىلاي باستالادى دا ءارى قاراي قازاق اۋىلىنىڭ ءومىرىن سيپاتتاپ كەتەدى.

«قارا سۋدىڭ جاعاسى بوزقاراعان،

بوزقاراعان بۇتاعىن قوزعاما، ادام.

بوزقاراعان ىشىندە بويجەتكەنگە،

بوزبالالار بوزارىپ كوز قاداعان.

بويجەتكەندەر تويلارىن

جاسارىندا،

بوزقاراعان جاناتىن وشاعىندا.

ءاتىر ءيىسىن اكەلىپ اش اۋىلعا،

جەلىك بەرىپ تۇراتىن جەڭگەيلەرگە،

جەر تۇبىنە بىرەۋمەن قاشارىندا!» دەيدى. بويجەتكەنگە كوز قاداعان بوزبا­لانىڭ نەمەسە بوزبالاعا كوز سالعان بويجەتكەننىڭ ىشىندەگى وت پەن وشاقتا لاۋلاعان وتتىڭ بايلانىسىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. اباي ايتپاقشى «كوز­بەن كور دە، ىشپەن ءبىل». ءبىر-بىرىنە كوز سالعان قىز بەن جىگىت ماحابباتىنىڭ كۋا­گەرى – قاراعان كەيىن باس قۇراعاندا دا وشاعىن جىلىتىپ جانىپ جاتقانىن كورەمىز. قاراعان سوندا قازاق ومىرىمەن تۇتاسىپ شىعا كەلەدى. كەڭ دالاعا قاپتاي بىتكەن بۇل وسىمدىك مال مەن جاننىڭ پاناسى. ءتاڭىردىڭ جاراتىلىسى. ال سيرەن ادام قولىمەن وتىرعىزعان جاراتىندى بولسا كەرەك.

ء«اتىر ءيىسىن اكەلىپ اش اۋىلعا» دەگەندە، اۆتور سوعىستان كەيىنگى ەلدىڭ تۇرمىسىن ايتىپ تۇرعانى ودان كەيىنگى جولداردا انىق بايقالادى. تاماعى توق بولماسا دا، قاراعان گ ۇلىنىڭ ءاتىرى بويعا قۋات بەرىپ، سەزىمدەردى وياتىپ، جەلىك بىتىرەتىن. دەمەك ءبىر شەتتەن ءومىر ءيىسىن شىعارىپ قوياتىنىن ەمەۋرىن ەتەدى. 

«قاراسازدىڭ توعايى – سايران باعى،

سايران باعىن نەلىكتەن ويراندادى؟

...بوزقاراعان گ ۇلىن اپ، حاتقا سالىپ،

جىبەرۋشى ەك تۋىسقا مايدانداعى.

بوزقاراعان!

ارمىسىڭ، قاسيەتتىم، بوزگە وراعان!

قايدا الگى بويجەتكەنىڭ

كوز قاداعان؟

قايدا جەڭگەم؟

سوڭىنان ءسوز بوراعان...»

بوزقاراعان گ ۇلىن حاتپەن وراپ جىبەرگەن سۇيگەن جاردىڭ ساعىنىشى وتەۋسىز، ءۇمىتى اقتالماعان. مايداننان سۇيگەنى ورالماعان. سۇيگەنىمەن بوز­قاراعان تۇبىندە تابىسقان سول جەڭگەسى تاعى ءبىر كوكتەمدە اۋىل شەتىنەن ءاتىر ءيىسى اڭقىپ سالا بەرگەندە، وزگەنىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ كەتە باردى ما، جوق، بويىن جەلىك قىسىپ قالاعا بەت الدى ما، جۇمباق. سوڭىنان ءسوز بوراماعاندا قايتەدى جەڭگەسىنىڭ؟! «سوعىس كەلىپ اينالدىرعان توز-توزعا» دەگەندەي، قازاق اۋىلدارىنىڭ تاعدىرى ەلەستەيدى كوزگە...  

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

اسكەريلەر شەبەرلىك سىناسادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:10

ۇقساس جاڭالىقتار