اتاپ ايتقاندا, «2014 جىلعى 12 قاراشاداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باسەكەلەستىكتىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋى كەزىندە قۇپيا اقپاراتتى قورعاۋ ءتارتىبى جانە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
قۇجات ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باسەكەلەستىكتىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرۋى كەزىندە قۇپيا اقپاراتتى قورعاۋ ءتارتىبى جانە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى كەلىسىمدى 2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان.
تاقىرىپ بويىنشا باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو-نىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن رەتتەۋشى ورگانى رەتىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا قۇرىلعالى 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى.
«وسى كەزەڭدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن مونوپولياعا قارسى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بولىگىندە بىرىڭعاي ساياساتتىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار قامتاماسىز ەتىلدى. كوميسسيا ترانسشەكارالىق نارىقتارداعى باسەكەلەستىكتىڭ جالپى قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ءوز وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتىنىشتەردى قاراۋ, تەرگەپ-تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ مەن ىستەردى قاراۋ سياقتى قاجەتتى اقپاراتتى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنان, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردان قۇپيا اقپاراتتى سۇراتادى ءارى الادى. وسى كەلىسىم قۇپيا اقپاراتپەن جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن رەتتەيدى جانە كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇپيا اقپاراتتى العان كەزدە ونى جاريا ەتكەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن رەگلامەنتتەيدى», دەدى سەرىك جۇمانعارين.
اگەنتتىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, راتيفيكاتسيالاناتىن حاتتاما رەداكتسيالىق سيپاتتاعى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى كەلىسىمنىڭ ءماتىنىن ەاەو تۋرالى شارتقا سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان. وسى ورايدا «تاراپتار» دەگەن ءسوز «مۇشە مەملەكەتتەر», «بىرىڭعاي» دەگەن ءسوز «جالپى», «قىزمەتكەرلەر» دەگەن سوزدەر «لاۋازىمدى ادامدار مەن قىزمەتكەرلەر» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلدى. «وسىلايشا, حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ جانە قابىلداۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس باسەكەلەستىكتىڭ جالپى قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن تولىق ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.
جالپى وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. دەپۋتات امانجان جامالوۆ ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىلىعىنىڭ شەشىمدەرىنە قاتىستى ماسەلە كوتەردى. ء«ماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ جۇمىسىن قايتا قاراۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. قوعامدا قوردىڭ تاعدىرىنا قاتىستى پىكىرتالاس باستالدى. وسى جاعدايدا قوردىڭ باسشىلىعى پىسىقتالماعان ءارى اسىعىس شەشىمدەر قابىلداي باستاعانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە تەرىس سالدارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى قوردى جاڭعىرتۋعا قاتىستى جوسپارلى, ناقتى جۇمىستارعا ورالۋ كەرەك دەپ سانايمىز», دەدى ا.جامالوۆ.
دەپۋتات جامبىل احمەتبەكوۆ پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن تومەندەتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇگەدەكتىگى بار زەينەتكەرلەر مىندەتتى تۇردە زەينەتاقىنى دا, مۇگەدەكتىگى بويىنشا جاردەماقىنى دا الۋعا ءتيىس. «مۇگەدەكتىگى بار قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭبەك ەتۋگە قۇقىعى بار جانە ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى زەينەت جاسىنا جەتكەننەن كەيىن جۇمىسىن جالعاستىرعىسى كەلەدى. دەگەنمەن مۇنداي ادامدار از. زەينەتكە شىعۋ قارساڭىنداعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا جۇمىس ىستەۋ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى فيزيكالىق قيىندىق تۋعىزادى. بۇرىنعى ۇكىمەت مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ زەينەت جاسى تومەندەگەن كەزدە تاعايىندالعان ىنتىماقتى زەينەتاقى مولشەرى مۇگەدەكتىك بويىنشا اي سايىنعى جاردەماقىدان تومەن بولادى دەپ جاۋاپ بەردى. نەلىكتەن زەينەتاقى جۇيەسىن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن ەرەكشە جاعداي جاساۋعا وزگەرتپەسكە», دەدى ج.احمەتبەكوۆ
ەدىل جاڭبىرشين ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا فۋنكتسيالاردى مەملەكەتتىك وپەراتورعا بەرۋدىڭ راسىمدەرىن اياقتاعانعا دەيىن ۋتيل جيناۋعا موراتوري جاريالاۋدى سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى بەس جىلدا اۆتوكولىكتەر مەن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن ساتىپ الۋشىلار, جەكە وپەراتورعا ساتىپ الىناتىن تەحنيكانىڭ ماقساتى مەن ۇلگىسىنە قاراي, 400 مىڭنان 13 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ۋتيل الىمىن تولەگەن. مۇنداي زاڭدى «بوپسالاۋدىڭ» ناتيجەسى ەلىمىزدە كولىكتەردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلدى. 2015 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن جاڭا كولىكتەردىڭ باعاسى ەكى ەسەگە جۋىق ءوستى. وسىنىڭ سالدارىنان ەسكى كولىكتەردىڭ دە باعاسى كوتەرىلىپ كەتتى. «كورشى ەلدەرمەن باعا ايىرماشىلىعى ەلگە شەتەلدىك كولىكتەردىڭ بەلسەندى تۇردە تىركەۋسىز اكەلىنۋىنە مۇمكىندىك بەردى. قازاقستانعا شەتەلدىك نومىرلەرى بار 200 مىڭنان استام كولىك كىرگەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەسكىرگەن, ال كەيبىرەۋى ءتىپتى قىلمىسقا قاتىسى بار م ۇلىك. سونىمەن قاتار 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ كابەل مەن سىم ونىمدەرىنىڭ قۇنىنا دا 5 پايىز ۋتيل جيناۋ قاراستىرىلعان. وسى ماسەلەلەرگە قاتىستى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن حالىق زور ىقىلاسپەن قابىلدادى.
بىراق قازىرگى تاڭدا تاپسىرمالاردىڭ باسقاشا اتقارىلىپ وتىرعانىن كورىپ وتىرمىز. اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىندا جەكە وپەراتوردىڭ قۇقىقتارىن مەملەكەتتىك اكتسيونەرلىك قوعام «جاسىل دامۋعا» دەرەۋ بەرۋدى كوزدەيتىن قاۋلىنىڭ جوباسى ورنالاستىرىلدى. بۇل قاۋلى جوباسىنا سايكەس بەس جىل بويى جەكە وپەراتوردىڭ اقشانى بەلسەندى تۇردە جيناۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعى ۇمىتىلىپ قالاتىن سياقتى. جالپى, ۋتيل جيناۋدان تۇسكەن قارجى تۋرالى ءارتۇرلى تسيفرلار ايتىلىپ ءجۇر. جەكە وپەراتوردىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن مالىمەتىنە قاراساق, 2016 جىلدان 2021 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا دەيىن تۇسكەن قارجى 600 ملرد تەڭگەدەن استام. بۇل قىرۋار قارجى قايدا كەتكەن؟ ول جونىندە تولىق دەرەك جوق. ءبىز تاۋەلسىز اۋديت ناتيجەلەرىنىڭ ورنىنا ەكولوگيالىق كودەكستە جەكە وپەراتوردىڭ اقشانى «يدەيا بويىنشا» نەگە جۇمساۋ كەرەك ەكەنى تۋرالى اقپارات الامىز», دەدى ە.جاڭبىرشين.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اشىق كوزدەردەن العان مالىمەتتەر بويىنشا 300 ملرد-قا جۋىق قاراجاتىن اۆتوكولىك ونەركاسىبىن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن وندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋعا بەرىلگەن. 30 ملرد-قا جۋىق تەڭگە ەسكى كولىكتەردى تاپسىرعان حالىققا تولەنگەن. 29 ملرد-قا جۋىق تەڭگە ەسكى تەحنيكالاردى جيناقتاۋعا جانە ۋتيليزاتسيالاۋعا جىبەرىلگەن, ال 181 ملرد-تان استام قارجىنىڭ قايدا كەتكەنى بەلگىسىز.
دەپۋتات قازىبەك يسا باس پروكۋرور عيزات نۇرداۋلەتوۆ پەن پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ازىموۆاعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتات مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋعا تالپىنعاندار تولىق انىقتالىپ, جاۋاپقا تارتىلۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. «باسىندا الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتەر سۇراپ, بەيبىت ميتينگىگە شىققان شەرۋشىلەردى كەيىن الماتىدان باستاپ, كوپتەگەن قالادا ارنايى دايىندالعان ب ۇلىكشىل توپتار پايدالانىپ كەتىپ, زاڭدى شەرۋدىڭ سوڭى قاندى شەرۋگە اينالدى. قاڭتارداعى قىرعىندا 227 ادام قازا تاپتى. جالپى, 4 500-دەن استام ادام زارداپ شەگىپ, 4 353 ادام ءتۇرلى جاراقات العان. مۇنداي قاسيەتتى قازاق تاريحىنا قارا تاڭبا سالعان قاندى قاسىرەت قايتا قايتالانباۋى ءۇشىن, مەملەكەتتىك توڭكەرىستى جاساماق بولعان كىمدەر, باسشىسى كىم, قوسشىسى كىم, ورىنداۋشىلارى كىمدەر, ءبارى تولىق انىقتالىپ, تۇگەل جاۋاپقا تارتىلۋعا ءتيىس!
ەرەۋىل كەزىندە بەيبىت شەرۋگە شىققانى ءۇشىن عانا كوپ ادام, اسىرەسە, جاستارىمىز جازىقسىز تۇتقىندالىپ, سوققىعا جىعىلىپ, ازاپتالىپ جاتقاندارى تۋرالى ناقتى مالىمەتتەر مەن ۆيدەولار تارالىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە ءجيى جازىلادى. تەك قىلمىس جاساعاندار عانا جاۋاپقا تارتىلۋى ءتيىس! بۇنداي جازىقسىز جانداردى تۇتقىنداپ, ازاپتاۋ ناعىز ارانداتۋ, مەملەكەتكە, پرەزيدەنتتىڭ ساياساتىنا قارسى قاساقانا جاسالىپ جاتقان قاستاندىق دەپ سانايمىز. ويتكەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءاربىر ءىستىڭ ءادىل تەرگەلىپ, ءتىپتى اۋىرلاتاتىن ءمان-جاي بولماسا, جازالارىن جەڭىلدەتۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويدى», دەدى ق.يسا.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا ەلنۇر بەيسەنباەۆ, قۇدايبەرگەن ەرجان, ەكاتەرينا سمىشلياەۆا, سەرىك ەرۋباەۆ, ازات پەرۋاشەۆ, عاني حامزين, ايقىن قوڭىروۆ, ەرلان سمايلوۆ دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
