ايماقتار • 20 قاڭتار، 2022

ۋنيۆەرسيتەتتەر فيليالى ورالدا ورنالاسسا...

269 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ وتىرىسىندا ءسوز سوي­لەپ، ۇكىمەتكە ەلىمىزدىڭ بولا­شاق دامۋىنا قاتىستى بىرقا­تار تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سونىڭ ءبىرى – 2025 جىلعا قاراي ەلى­مىزدە بەدەلدى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كەم دەگەندە 5 فيليا­­لىن اشۋ ماسەلەسى. سونىڭ ىشىندە «ەكى تەحنيكالىق باعدار­لان­عان فيليال ەلىمىزدىڭ باتىسىندا بولعانى ءجون»، دەدى پرەزيدەنت.

بۇل، ارينە، ۇلكەن جاڭالىق. الەمدىك دەڭگەيدەگى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنى فيليالىنىڭ اشىلۋى قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىنە ەرەكشە سەرپىن بەرۋى مۇمكىن. بۇل ەڭ الدىمەن ءبىلىم الۋشى جاستارعا تاماشا مۇمكىندىك بولارى ءسوزسىز. قازىر حالىقتىڭ كوكەيىندە «ول فيليال قاي قالادا اشىلار ەكەن؟» دەگەن ساۋال تۇرعا­نى انىق. ءبىز قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىن­دە­گى وبلىستاردى سارالاپ كوردىك.

قازاقستاننىڭ باتىس ايماعى ءاۋ باس­تان يندۋستريالى ءوڭىر سانالادى. مۇن­دا مۇناي مەن گاز وندىرىلەدى، مۇناي ونىم­دە­رىن وڭدەۋ، ماشينا جاساۋ، مەتاللۋرگيا، قورعانىس ونەركاسىبى دامىعان. تاۋ-كەن ءوندىرىسى مەن تاماق ونەركاسىبى دە بار. ءوڭىر­دىڭ ونەركاسىپ سالاسىندا مىڭداعان ادام قىزمەت ەتىپ، ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇر. اري­نە، مۇنىڭ بارىنە جوعارى بىلىكتى ماماندار قاجەت.

«وسىنشاما وندىرىسكە وسى كەزگە دەيىن ماماندى كىم ازىرلەپ كەلدى؟» دەگەن ساۋال قويىلسا، ارينە، الدىمەن جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى اۋىزعا الىنار ەدى.

– جاڭگىر حان ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە بالاماسى جوق عىلىم-ءبىلىم ورتالىعى ەكەنى انىق. حالىقارالىق جانە ۇلتتىق اگەنتتىكتەردىڭ رەيتينگىندە بقاتۋ وزگە ارىپتەستەرىنىڭ كوبىنەن ءتۇرلى سالا بويىنشا وزىق تۇر. اسىرەسە تەحني­كا­ل­­ىق عىلىمدار مەن ينجەنەريا سالاسىندا دايىن­دىق وتە جوعارى، – دەيدى اتالعان ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ رەكتورى، پروفەسسور اسقار نامەتوۆ.

قاراڭىز، QS WorldUniversityRankings رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ ەسەبىنشە، جاڭگىر حان ۋنيۆەرسيتەتى شىعىس ەۋروپا مەن ورتا ازياداعى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 351-400 توبىنا كىرەدى. ال ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاۋەلسىز قازاقستاندىق اگەنتتىكتىڭ (IQAA) ەسەبىندە بقاتۋ بۇكىلقازاقستاندىق جوو-لار اراسىندا 8-ورىنعا شىققان. تاۋەل­سىز اككرەديتاتسيا جانە رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ (ناار) 2020 جىلعى «توپ-20» تىزىمىندە جاڭگىر حان ۋنيۆەرسيتەتى 11-ورىنعا تابان تىرەگەن بولاتىن. 2020 جىلى «اتامەكەن» ۇكپ ايقىنداعان 27 ءبىلىم باعدارلاماسى ءتىزىمىنىڭ توعىزىندا ورالدىق ۋنيۆەرسيتەت العاشقى ۇشتىكتەن كورىنگەن. ارينە، مۇنىڭ ءبارى وڭاي كەلگەن جەڭىس ەمەس. ءار جەتىستىكتىڭ ارتىندا توگىلگەن تەر، ەسەپسىز ەڭبەك تۇرعانى انىق.

– قازىر ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت 6 تەحنيكا­لىق باعىت بويىنشا جوعارى ءبىلىم، 4 باعىت بويىنشا ماگيستراتۋرا جانە 1 باعىت بويىنشا دوكتورانتۋرا دەڭگەيىندە ءبىلىم بەرەتىن ليتسەنزياعا يە، – دەيدى ا.نامەتوۆ. بۇل ماماندىقتار ەلىمىزدىڭ باتىس ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكاسىنا قاجەتتى كاسىپتەردى قامتيدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ ۇدە­رىسىنە وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىندار، ءبىلىم مەكە­مەلەرى مەن مەنشىكتىڭ ءتۇرلى فورما­سىن­داعى مەكەمەلەر اتسالىسادى.

ايتا كەتەيىك، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماشينا جاساۋ فاكۋلتەتى 2005 جىلى 25 ماۋسىمدا ەل ۇكىمەتىنىڭ ارنايى قاۋلى­سىمەن، قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىن­دە­گى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق كادر تاپ­شى­لى­عىن جويۋ ماقساتىندا اشىلعان.

شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر تۋرالى ءسوز بولسا، ولاردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى رەتىندە «جوو – شاعىن قالا» ءمودۋلىن ايتىپ جاتادى. مۇنداي ۋنيۆەرسيتەتتەر قازاق­ستان­دا دا كوپ ەمەس. سول ازدىڭ ءبىرى  جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دەر ەدىك. دامىعان ينفراقۇرىلىمى، ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسى بار كام­پۋس­تا ستۋدەنتتەردىڭ بارلىق جاعدايى جاسال­عان. قازاقستاننىڭ باتىس بولىگىندە مۇنداي مۇمكىندىگى بار جالعىز جوو دا وسى.

ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى باسپانامەن 100% قامتىلعان، جايلى دا زاماناۋي، ەڭ باستىسى ەلىمىز بويىنشا ەڭ ارزان 4 جاتاقحانادا تۇرادى. كامپۋستا ستۋدەنتتىك 2 اسحانا، 3 بۋفەت جۇمىس ىستەيدى. بۇل كومبينات ۋنيۆەرسيتەت وقى­تۋ­شىلارى مەن ستۋدەنتتەرىن ارزان دا ساپالى تاعاممەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىندا ستۋدەنتتىك ەمحانا، زاماناۋي سپورتتىق كەشەن، ستاديون، «نيۆا» اتتى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشە­نى قىزمەت ەتىپ تۇر.

ۆ

ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا زاماناۋي قۇرال-جابدىقپەن جاراقتالعان ينجەنەرلىك زەرتحانا جۇمىس ىستەيدى. مۇندا مۇناي حيمياسى، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، ەكولوگيالىق مونيتورينگ سەكىلدى جوعارى عىلىمي-ادىستەمەلىك زەرتتەۋلەر جاسالادى. تەحنولوگيالىق دامۋ ۇلتتىق اگەنتتىگىنىڭ قولداۋىمەن تەحنولوگيانى كوممەرتسيالاندىرۋ كەڭسەسى اشىلعان. يسو مەك 17025 ستاندارتىنا سايكەس تاجىريبە ورتالىعى اشىلىپ، اككرەديتتەۋدەن وتكەن. 2020 جىلى عانا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى 17 گرانتتىق جوبانى، 8 دەربەس قارجىلاندىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرىپتى. عىلىمي زەرتتەۋلەر نەگىزىندە شەتەلدىك عىلىمي جۋرنالداردا عىلىمي ماقالالار، مونوگرافيالار، قورعالاتىن قۇجاتتار جارىق كورگەن. سونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق باعىتتاعى 49 پاتەنت بولعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى شىعار.

الەمنىڭ ىرگەلى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسي­تە­تى ءوز فيليالىن اشۋعا لايىق دەگەندە، بقاتۋ-دىڭ بۇگىنگە دەيىنگى حالىق­ارالىق بايلانىستارىن دا سارالاپ كور­دىك. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن ستۋدەنت­تەرى ClarivateAnalytics، Elsevier كومپانيا­لا­رى­نىڭ، رەسەيلىك ەبس «لان»، Polpred.com اقپاراتتىق رەسۋرستارىنىڭ بازاسىن پايدالانىپ ءجۇر. اربيكون رف، قر ەەك، رمەك، قاز عەك سەكىلدى ەلەكتروندى كىتاپ­حانا بازالارىمەن ورتاق اقپاراتتىق جۇيە جاسالعان.

بقاتۋ ەۋروپانىڭ، اقش پەن قىتايدىڭ 32 ۋنيۆەرسيتەتىمەن، تمد ەلدەرىنىڭ 135 جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك جونىندە مەموراندۋمعا قول قويعان. 2021 جىلى قىركۇيەك ايىندا بريۋسسەل قالاسىنداعى BelgianEdu­ca­tionCouncil كەڭەسىمەن ارىپتەستىك جونىن­دە­گى كەلىسىمگە قول قويىپ، بولاشاق جۇمىس­تار­دى بەكىتتى.

بقاتۋ عالىمدارى 2020 جىلدان بەرى ەرازمۋس جۇيەسىنىڭ 3 جوباسىنا قاتىسىپ جاتىر: بۇل – «قازاقستانداعى ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ جانە روبوتتەحنيكا ءۇشىن دۋالدى ءبىلىم بەرۋ»، «ينفورماتيكا سالاسىنداعى جاس عالىمدار مەن دوكتورانتتار ءۇشىن وزىق ورتالىق» جانە «بولاشاقتىڭ اگروجۇيەسى – SAGRIS جانە تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىندا ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىنگى ءبىلىم­دى جەتىلدىرۋ» جوبالارى. ال DIARKAZ جوباسى اياسىندا اۋستريا جانە گەر­مانيا عالىمدارىمەن بىرلەسىپ، روبوتتەح­ني­كا­لىق جۇيە وقۋ باعدارلاماسى جاسالعان. وسى جوبا ارقىلى قاجەتتى قۇرال-جابدىق الىنىپ، روبوتتەحنيكالىق جۇيە زەرتحاناسى قۇرىلعان.

ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى مەن قامقور­شى­لارى قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرامىندا وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىن باسشىلارى مەن قوعام، مەملەكەت قايراتكەرلەرى دە از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا «ورالاگرورەمماش»، «باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كوم­پانياسى»، «زەنيت» زاۋىتى، «گيدروپري­بور» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اق، KarachaganakPetroleumOperating B.V. – KPO، «كوندەنسات» كومپانيالار توبى، «باتىس قازاقستان ايماقتىق ەلەكتر جۇيە­سى كومپانياسى»، «كۇبىلەي» جشس، «جايىق ەت»، «نۇرجانار» جانە باسقا كاسىپورىندارى بار. ءبىلىم ورداسى مەن ونەركاسىپ ءوزارا بىتە قايناسقان وسىنداي ورتادا ۋنيۆەرسيتەتتەن تۇلەپ ۇشقان جاس مامانداردىڭ 80 پايىزى بىردەن جەرگىلىكتى كاسىپورىندارعا ورنالاسىپ، ومىرگە ەتەنە ارالاسادى.

بۇگىندە باسىم باعىتىن روبوتتەحنيكا مەن پريبور جاساۋ، قۇرىلىس، مۇناي-گاز سەكتورى، ماشينا جاساۋ، قۋات ۇنەمدەگىش تەحنولوگيا، كولىك جانە لوگيستيكا سالالارىنا بۇرىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋەتى وتە ۇلكەن. سوندىقتان بۇل جەردە الەمدىك جوو فيليالى اشىلاتىن بولسا، بۇكىل ءوڭىردىڭ، بالكىم ەلىمىزدىڭ عىلىمى مەن تەحنولوگياسىن العا دامىتاتىن قادام بولارى انىق. ونىڭ ۇستىنە ورال قالاسىنىڭ جاعىراپيالىق جاعدايى دا، تابيعاتى دا الەمدىك دەڭگەيدەگى پروفەسسور عالىمداردىڭ كەلىپ تۇرۋىنا، ەڭبەك ەتۋىنە ەرەكشە قولايلى بولاتىنى انىق قوي.

 

باتىس قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار