قوعامنىڭ تىرەگى – ءتارتىپ

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بي­ىل­عى جولداۋى ىشكى ىستەر ورگا­ن­دا­رىنىڭ قىز­مەتىن جاڭا تۇرپاتتا قا­لىپ­تاس­تىرۋ مىندەتتەرىن قويدى. باستى ولشەم – جۇمىستىڭ تۇپكى ءنا­تي­جە­سىمەن باعالانادى. جولداۋ قا­عي­داتتا­رىن ءتۇسىندىرۋ جانە نا­سيحاتتاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق اق­پا­رات­تىق-ناسيحات توبىن باس­قا­رىپ كەلگەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى س.باي­ما­عان­بەتوۆ دەپارتامەنتتىڭ جەكە قۇرا­مى­مەن وتكىزىلگەن كەڭەستە ءبىزدىڭ الدى­مىز­عا تۇجىرىمدى تاپسىرمالار قوي­دى. وسىعان سايكەس, وبلىس اۋما­عىن­دا قىل­مىستىڭ جولىن كەسۋ جانە ازا­­مات­تار­دىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇ­قىق­­تارىن قامتاماسىز ەتۋ با­عى­تىن­دا سونى سەرپىن تانىتاتىن بولامىز. تالدامالى مالىمەتتەرگە ءجۇ­گىن­سەك, تىركەلگەن قىلمىستاردىڭ اشىلۋ دەڭگەيى 78,8 پايىزعا كوتەرىلدى. ونىمەن قوسا, بۇرىنعى جىلداردىڭ قال­تارىسىندا قالعان 135 قىلمىس اشى­لىپ, تەرگەۋ جانە سوت ورىن­دا­رى­نان بوي تاسالاپ جۇرگەن 290 قىل­مىسكەر قۇرىقتالدى جانە حابار-وشارسىز كەتكەن 154 ادام تابىلدى. وتكەن جىلى تەرگەۋ وندىرىسىندە 7900-عا جۋىق قىلمىستىق ءىس بولسا, ونىڭ 5 مىڭعا جۋىعى سوتتىڭ قاراۋىنا جولداندى. ياعني, وندىرىسكە الىنعان ىستەردىڭ ساپالى ءارى مەرزىمىندە تەر­گە­لۋىنە قول جەتكىزىلدى دەگەن ءسوز. ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. كوك­شەتاۋ قالاسىنداعى 8 جاسار ءبۇل­دىر­شىن­نىڭ ءولىمى جۇرتشىلىقتى قاتتى الاڭ­داتىپ ەدى. كانىگى قىلمىسكەردى قۇ­رىقتاۋعا كوپ كۇش-جىگەر جۇم­سا­لىپ, كاسىپتىك شەبەرلىگىمىز سىنعا ءتۇستى. اقىرى, ول 24 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. وبلىسىمىز اۋىل شارۋا­شى­لىق­تى ءوڭىر بولعاندىقتان ورىن الاتىن قىل­مىستاردىڭ سيپاتى دا وسىعان سايكەس كەلەدى. ولاردىڭ ءبىرى – مال ۇر­لىعى. جالپى العاندا, مۇنداي قىل­مىستاردىڭ سانى ەداۋىر كە­مى­گە­نى­مەن, بۇل ماسەلە كۇن تارتىبىنەن ءتۇس­پەك ەمەس. سوندىقتان, جەرگىلىكتى باس­شىلارمەن, شارۋا قوجا­لىق­تا­رى­مەن جانە ەڭ باستىسى, اۋىل تۇر­عىن­دارىمەن بىرلەسكەن شارالارعا ەرەك­شە نازار اۋدارۋدامىز. ۇرلىقتىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا ەن-تاڭبا سالۋ, قۇجاتتاندىرۋ ماسەلەسىنە, مال­داردى قاراۋسىز قالدىرماۋعا, باقتاشىلارمەن كەلىسىم-شارت جا­ساسۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋدەمىز. وسى جىلى زەرەندى اۋداندىق سوتى ءىرى كولەمدە جىلقى ۇرلاعان قونىسپاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ق. دەگەن ازاماتتى 9 جىلعا باس ەركىنەن ايىرۋعا ۇكىم شىعاردى. بارىم­تا­شىنى قولعا ءتۇسىرۋ وڭايعا ءتۇس­پە­گە­نىن ايتۋ قاجەت. ءىز كەسۋشىلەرىمىز ونى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قى­تاي­مەن ىرگەلەس تاۋلى اۋداندارىندا جاسىرىنىپ جۇرگەن جەرىنەن ۇستادى. تەرگەۋ بارىسىندا, باۋكەسپەنىڭ سوڭعى ەكى جىلدا تابىننان 150 باس مالدى قولدى قىلعانى انىقتالدى. ءبىر وكىنىشتىسى, مال يەلەرى وسىعان دەيىن دابىل قاقپاعان. ەسىرتكى زاتتارىن ساقتاۋ, ونى تاراتۋ جانە ساۋدالاۋعا قاتىستى 393 قىلمىس اشكەرەلەنسە, مۇنان باسقا 400-گە جۋىق قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ايىپكەرلەر جاۋاپ­كەر­شى­لىككە تارتىلدى. زاڭسىز اي­نا­لىم­نان 300 كيلوعا جۋىق اپيىن ءتار­كى­لەنىپ, جويىلدى. ءبىز قىلمىستاردى ءاش­كەرەلەپ قانا قويماي, الدىن الۋ شا­رالارىن وتكىزۋگە ىنتالى بولىپ وتىر­مىز. اسىرەسە, جاستاردى سا­لا­مات­تى ومىرگە تاربيەلەۋ ماقساتىندا مۇددەلى مەكەمەلەرمەن بىرلەسىپ جوعارى, ارنايى ورتا وقۋ ورىن­دا­رىندا, ەڭبەك ۇجىمدارىندا ءتۇرلى اكتسيالار, سەمينارلار, لەكتسيالار, ءدوڭ­گەلەك ۇستەلدەر, بايقاۋلار, سپورت­تىق جانە مادەني شارالار ءوت­كىزىلۋدە. زياندى ادەتتەن اۋلاق بولۋعا ۇندەيتىن كورنەكىلىكتەر, ءاد­ە­بيەت­تەر, عىلىمي-تانىمدىق بەي­نە­روليك­تەر دايىندالىپ, جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلۋدا. قوعامنىڭ تىرەگى – ءتارتىپ. ەن­دە­شە, ونى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستى كە­شەندى كۇشتەردى, وزىق ءادىس-تاسىلدەر مەن تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت. وسىعان وراي, وبلىس ورتالىعىنداعى پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتىنە 148 شتاتتىق ءبىر­لىك قوسىمشا بەرىلىپ وتىر. قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا “ارلان”, “ساقشى” ەكيپاجدارى قىراعىلىق تانىتۋدا. ماقسات – قىزمەت كورسەتۋ اۋماعىن كەڭەيتۋ ارقىلى قۇقىق بۇ­زۋ­شىلىقتىڭ الدىن الۋعا, قىل­مىس­تار­دىڭ ءىزى سۋىماي اشىلۋىنا ءمۇم­كىندىك تۋدىرۋ. ءبىز, سونداي-اق, كوك­شە­تاۋ قالاسىندا پوليتسيانىڭ “كۆا­درات” دەپ اتالاتىن جاڭا جۇمىس ءادىسىن قولعا الدىق. وسىعان باي­لا­نىس­تى, جەرگىلىكتى اسكەري ءبولىم­شە­نىڭ جاۋىنگەرلەرى, ءىىد اپپاراتىنىڭ ج­ە­دەل قىزمەتكە جاتپايتىن قى­ز­مەت­كەرلەرى, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى باسقاراماسىنىڭ جانە جەكە مەنشىك كۇزەت فيرمالارىنىڭ وكىلدەرى دە كەزەكشىلىككە شىعۋدا. اتالعان ءتا­جى­ري­بەنىڭ قايتارىمى رەتىندە كوشە قىلمىسىنىڭ كۇرت كەمىگەنىن ايتۋعا بولادى. دەپارتامەنتىمىزدە وسىدان ءۇش جىل بۇرىن جەدەل باسقارۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ال, بۇگىندەرى كوشەلەر مەن قوعامدىق ورىنداردا بەينەباقىلاۋ قۇرالدارى كوپتەپ ور­ناتىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قالانىڭ شەتكەرى ايماقتارى دا با­قىلاۋدا ۇستالىپ, وقيعا ورنىنا جە­دەل جەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ءما­سەلەن, وسىنداي قىراعى “كوزدەردىڭ” ار­قاسىندا جۇزدەگەن قۇقىق بۇزۋ­شى­لىقتىڭ, 343 اۋىر قىلمىستىڭ جولى كەسىلىپ, 23 جول-كولىك وقيعاسىن ءاش­كە­رەلەدىك. جۋىردا, ورتالىق بازار اۋماعىندا كاسىپكەردىڭ كو­لى­گى­نە وق اتىلىپ, جاراقات العانى, قاراق­شى­لار 3,5 ميلليون تەڭگە اقشاسىن ۇرلاعانى جونىندە حابار تارادى. شىندىعىندا, كاسىپكەر قارىزىن جاسىرۋ ماقساتىندا قيتۇرقىلىقتى ءوزى ۇيىمداستىرعان. قىلمىستىق ارەكەت جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ ەكراندارىندا تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇردى. ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋدا قو­عام­دىق قۇرىلىمداردىڭ ىقپالى ورا­سان. ەرىكتى حالىق جاساقشىلارىنا قا­تىستى ءۇردىس قايتادان جاڭ­عىر­تىل­دى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا وسىن­داي 250 قۇرىلىم بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا 1500-دەي ەرىكتى بەل­سەن­دىلىك تانىتۋدا. اسىرەسە, ەلدى مە­كەن­دەردەگى “ساربازدار” توبىنىڭ, بۋ­راباي اۋدانىنىڭ وبالى اۋى­لىن­داعى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ, ششۋچە قالاسىنداعى يندۋستريالدى-پەدا­گو­گي­كالىق كوللەدجىندەگى جاستار جا­سا­عىنىڭ, تاعى باسقا ءوزىن-ءوزى باسقارۋ قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسى باس­قا­لارعا ۇلگى بولارلىقتاي. ال, وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋا­ليحانوۆ, ا.مىر­زاحمەتوۆ اتىنداعى ۋني­ۆەر­سي­تەت­تەر, “ارنا” جانە مەديتسينالىق كوللەدج سياقتى بىرقاتار وقۋ ورىن­دارىنىڭ ستۋدەنتتەرى بيىل جەدەل وتريادتارعا بىرىكتى. مۇنداي قۇ­را­مالار تەك كوشەلەردە عانا ەمەس, جاستاردىڭ ويىن-ساۋىق ورىن­دا­رىن­داعى, جاتاقحانالارداعى, وقۋ ورىندارىنداعى ءتارتىپتى قاداعالاۋعا ىنتالى بولىپ وتىر. قوعامدىق ءتارتىپتى نىعايتۋدا جاڭادان قۇرىلعان كونسەرجىلەر ينستيتۋتىنىڭ ورنى بولەك. پو­لي­تسيا­نىڭ, ناقتىراق ايتقاندا, ۋچاس­كەلىك ينسپەكتورلاردىڭ سەنىمدى كو­مەك­شىلەرىنە اينالعان ولار وزدەرى تۇ­راتىن كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ اۋ­لا­سىن­داعى, دالىزدەرىندەگى ءتار­تىپتىڭ ساق­تالۋىن قاداعالاۋمەن قاتار, جۇ­مىسىمىزدىڭ جەدەلدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتەسۋدە. قوعامدىق كومەك­شى­لەردىڭ قاتىسۋىمەن 280-نەن استام قىلمىس اشكەرەلەنىپ, 1707 قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. ءتارتىپ كۇزەتىندە كوزگە تۇسكەن 618 ازاماتقا 3 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشالاي كومەك كورسەتىلدى. ەرىكتى ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءبىر توبىن جەكە قۇرام الدىندا قوشە­مەت­تەپ, ماراپاتتادىق. ولاردىڭ قا­تا­رىندا وبلىسىمىزدىڭ اۋىل اي­ماقتارىنان كەلگەن بايدالى بو­زىم­باەۆ, قازىبەك زاكەنوۆ, ولەگ تي­تا­رەن­كو, كەنجەباي ماتجانوۆتار بار. ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى كامەنكا اۋىل اكىمدىگىنىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى مامانى و.تيتارەنكو جەرگىلىكتى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورمەن بىرلەسىپ تا­لاي يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى بولدى. ول اۋىل جاستارىن بەلسەندىلىككە شا­قى­را وتىرىپ, بىرنەشە ۇرلىقتىڭ اشى­لۋىنا ىقپال جاسادى. ال, زە­رەندىلىك بايدالى بوزىمباەۆ اۋىل جاستارىن اتقا قوندىرىپ, ارا-تۇرا كەزدەسەتىن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ جولىن كەسۋدە. ولاردىڭ ۇسىنىسىمەن كوپ­شى­لىك تالقىسىنا تۇسكەندەر ەندى قاي­تىپ زاڭ بۇزۋشىلىققا جولاماسى انىق. جالپى, قىلمىس اتاۋلىمەن كۇ­رەس­تە جۇمىستىڭ اشىقتىعى, قو­عام­دىق كۇشتەرمەن تىعىز بايلانىس ءوزارا سەنىم قالىپتاستىرىپ, ءتيىستى ءنا­تي­جە­لەرگە باستايدى. بيلىك تارا­پىنان جا­سالىپ جاتقان كومەككە دە ريزامىز. وتكەن جىلى جاڭا 60 اۆتو­كولىك پەن قار ۇستىندە جۇرەتىن 2 ۇشقىر شانا الساق, قالا كوشەلەرىنە قوسىمشا 8 بەي­نەباقىلاۋ ورناتۋعا قارجى ءبولىندى. سونىمەن بىرگە اۋداندىق بولىمدەرمەن شۇعىل بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋدە زا­ماناۋي ءىP بايلانىس جۇيەسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ ءتيىستى قايتارىمى بولا­تىن­دىعى ءسوزسىز. تىلەگەن ماتكەنوۆ, اقمولا وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى. اقمولا وبلىسى.