ەكونوميكا • 12 قاڭتار، 2022

باعا ماسەلەسى – باستى نازاردا

103 رەت كورسەتىلدى

ەلدەگى قىمباتشىلىقتىڭ ىرىققا كونبەي تۇرعانى راس. 2021 جىلى ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى قازان ايىندا 8،9 پايىزعا دەيىن شارىقتادى. 5 قاڭتار كۇنى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا بايلانىستى جينالىس وتكىزگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اتقارۋشى بيلىكتىڭ ينفلياتسيانى تەجەۋ مىندەتىن اتقارا الماعانىن ايتتى. ال 11 قاڭتار كۇنگى ءماجىلىس وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ءۇشىن جاڭا كەزەڭ باستالاتىنىن قاداپ ايتىپ، باعا ماسەلەسىنە تاعى دا توقتالدى.

قىمباتشىلىق دەگەندە، اۋەلى ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى العا شىعادى. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ جەدەلدەۋى – كوكونىس، سونىڭ ىشىندە كارتوپ، ءسابىز، قىزىلشا باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە، سوڭىندا ونىڭ اۋقىمدى تاپشىلىعىنا الىپ كەلدى. سايكەسىنشە، جانار-جاعارماي، كيىم-كە­شەك، باسقا دا تۇرمىستىق زاتتاردىڭ قىمباتتاۋى ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس ينفليا­تسيانىڭ شارىقتاۋىنا اسەر ەتتى. سونى­مەن قاتار اقىلى قىزمەتتەردىڭ جىلدىق ينفلياتسياسى قۇرىلىمىندا ەلەكتر ەنەر­گياسى مەن گاز باعاسىنىڭ ءوسۋى فونىندا قاداعالانبايتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءتاريفى دە كوتەرىلدى.

ءماجىلىس وتىرىسىندا ق.توقاەۆ ءبىراز جىلدان بەرى سىزداعان جارامىزعا اي­نالعان ينفلياتسيانىڭ ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتقا كولەڭكە ءتۇسىرىپ كەلە جاتقانىن اشىق ايتتى.

«قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىز بىرنەشە رەت جالا­قى مەن زەينەتاقىنى كوتەردىك، بىراق كوتەرگەن سايىن ىرىققا كونبەگەن باعا وسىمىنە تاپ بولامىز. بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويار كەز جەتتى. باعانى جانە حالىقتىڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋىن تۇراقتاندىرۋ كەرەك. ينفلياتسيانى تومەندەتۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگەنى ءجون. 2025 جىلعا تامان 3-4 ماقساتتى دالىزىنە ءتۇسۋ كەرەك. ۇكىمەت ۇلتتىق بانك جانە «اتا­مەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ ينفلياتسيانى باقىلاۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن ازىرلەۋى ءتيىس. ونىڭ ىشىنە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ، شەكتەن تىس دەلدالدىقتى ازايتۋ شارالارى جانە اقشا-نەسيە ساياساتى قۇرالدارى ەنگىزىلۋى كەرەك»، دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ۆاليۋتا نارىعىندا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتپەي ورنىقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس دەدى. وسى وراي­دا ول ىشكى جانە سىرتقى نارىق قا­تىسۋ­شىلارى تاراپىنان تەڭگەگە دەگەن سەنىم قالپىنا كەلمەيىنشە ۆاليۋ­تا نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋدى ۇلتتىق بانك پەن قار­جى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگىنە تاپسىردى. پرەزيدەنتتىڭ ءدال بۇل ماسەلەگە ايرىقشا كوڭىل بولۋىنە سەبەپ تە جوق ەمەس. ويتكەنى ءدال قازىر ەل­دە بولىپ جاتقان كۇردەلى احۋال، الەم­دىك قۇبىلۋلار جاعدايىندا ۇلتتىق ۆاليۋ­تاعا ءتۇسىپ جاتقان سپەكۋليانتتىق قىسىم تاۋەكەلى اسا جوعارى بولىپ تۇر.

ەكونوميست ارمان بايعانوۆ بىزدەگى ينفلياتسيانىڭ شارىقتاۋىنا اقش-تاعى قىمباتشىلىق سەبەپ بولدى دەگەندى ايتادى.

«2020 جىلى اقش-تا پاندەمياعا بايلانىستى كوپ اقشا باسىپ شىعارىلىپ، ونىڭ ەكونوميكا مەن حالىق تۇرمىسىن قولداۋعا باعىتتالۋى ينفلياتسيانى كۇ­شەيتىپ جىبەردى. بۇل وزگە ەلدەرگە، ونىڭ ىشىندە قازاق­ستانعا دا اسەرىن تيگىزدى. ەلىمىز كوپ­تەگەن تاۋاردى سىرتتان يمپورت­تايدى، سول سەبەپتى قاقپانعا العاش­قى­لاردىڭ ءبىرى بولىپ ىلىكتى. ساتىپ الۋلار نەگىزىنەن دول­لار ارقىلى جۇرەدى. اقش-تاعى ينفليا­تسيا سالدارىنان باعا دا وسەدى. ءبىز دوللار­دى قىمباتقا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولدىق. سايكەسىنشە، ينفلياتسيا دەڭگەيى قازاقستاندا دا شارىقتاپ ءوستى»، دەيدى ەكونوميست.

2021 جىلدىڭ قازان ايىندا ەتتىڭ بارلىق ءتۇرى، اسىرەسە قوي ەتى 21،6 پايىزعا ءوسىپ شىعا كەل­گەن ەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دە­رە­گىنشە، قانت، كۇنباعىس مايى، مايونەز، ۇن، ماكارون ونىمدەرىنىڭ باعاسى وسكەن.

بىلتىر جىل سوڭىندا ەلىمىزدە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىم­­دەرى ەكى ايدان استام ۋاقىت بويى قىمبات­تاماي تۇردى. سونىڭ ناتيجەسىندە، ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ءوسىمى جىلدىق ماندە 0،4 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. 15 وڭىردە باعا ءوسىمى بايقالماسا، ءۇش وڭىردە باعا ءبىرشاما تۇسكەن. جىل ءتامامدالار تۇستا باسەكە­لەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ادرەسىنە 113 حا­بارلاما جىبەرىپ، 16 زەرتتەۋ تەكسە­رىسىن جۇرگىزىپ، وندىرۋشىلەرمەن، كوتەر­مە جەتكىزۋشىلەرمەن جانە ساۋدا جەلىلە­رىمەن ۇستەمەاقىنى 15-تەن 10 پايىزعا ءتۇسىرۋ تۋرالى 192 مونوپولياعا قارسى كومپلەانس اكتىسىن جاساعان. ۇستەمەاقى قوسقاندىعى تۋرالى 75 فاكتى انىقتالعان.

الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ءونىمىنىڭ سانى – 12. سونىڭ تەڭ جارتىسى شەتتەن تاسىمالدانادى. تيىسىنشە، تە­مىر ­جول ترانسپورتى (+18 پايىز)، ەلەكتر ەنەر­گياسى (+15-20 پايىز)، جانار-جا­عارماي ماتەريالدارى (+12-15 پايىز) ءتاريفىنىڭ قىمباتتاۋى باعا وسىمىنە تىكەلەي اسەر ەتتى.

باسپانا نارىعىنداعى احۋال دا ءالى بەلگىسىز ءارى تۇراقسىز. بيىل دا قۇرىلىس كولەمى ازايمايدى. سوعان ساي سۇرانىس تا جوعارى كۇيدە قالا بەرمەك. قازاقستان قۇرىلىس سالۋشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور ميكريۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا، زەينەتاقى قارجىسىن پايدالانۋ باس­پانا باعاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى.

«قازىر قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قۇنى قاتتى اسەر ەتىپ وتىر. بۇل ءۇردىس نارىق­تاعى دۇرلىگۋمەن بايلانىستى. پا­تەرگە دەگەن سۇرانىس ۇسىنىس تۋدىرادى، بۇل ءوز كەزەگىندە ماتەريالعا دەگەن قاجەتتىلىكتى ۇلعايتادى. ال ول باسپانا قۇنىنا ىقپال جاسايدى. ءسويتىپ شەڭبەر اينالا بەرەدى. بيىل ءبىرىنشى نارىق ۇيلەرى 7،5-8 پايىزعا قىمباتتادى. ەگەر قۇرىلىس سالۋشىلار پروپورتسيونالدى تۇردە باعانى كوتەرسە، وندا تاعى 7،5-8 پايىز قوسىلادى. ءسويتىپ قىمباتشىلىق 15 پايىزعا جەتپەك. كوپ كومپانيالار كليەنتتەرىنەن ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن باعانى ۇستاپ تۇرۋعا تىرىسىپ جاتىر. 2022 جىلى تسيفرلى يپوتەكا جەدەل دامىپ، يپوتەكالىق باعدارلامالار وركەن جايا تۇسەدى»، دەيدى ول.

Open Development باس ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ لازارەۆتىڭ ايتۋىنشا، باسپانا باعاسى 2022 جىلى دا قىمباتتايدى، بىراق قىمباتتاۋ شەگى 10 پايىزدان اسا قويمايدى.

«وزىندىك قۇندى باقىلاۋ ءۇشىن قۇ­رىلىس سالۋشىلار پروتسەستەردى وڭتاي­لاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن تابۋ كەرەك. ءتيىمسىز جۇمىس ىستەگەن كومپانيا­لار نارىقتان كەتە باس­تايدى. ال بۇل ءۇردىس مونوپوليانىڭ قانات جايۋىنا، ۇسىنىستىڭ تومەندەي باستاۋىنا وراي ءارى قاراي تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ وسە تۇسۋىنە اسەر ەتەدى»، دەيدى ۆ.لازارەۆ.

حالىقتىڭ ءۇشىنشى قاجەتتىلىگى سانالا­تىن اۆتوكولىك باعاسى 2021 جىلى 8-10 پايىزعا قىمباتتاعان. بۇل دەرەكتى يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيس­­ترلىگى حابارلادى. ينفليا­تسيا 8،9 پايىز بولعان كەزدە جاڭا اۆتو­كولىكتەر 8،3 پايىزعا (2020 جىلمەن سالىستىرعاندا) قىمباتتاعان. ۇستالعان كولىكتەردىڭ قۇنى دا 9،8 پايىزعا ءوستى. اۆتوكولىك ءوندىرىسى ءۇشىن كومپونەنت دايىنداۋمەن اينالىساتىن الەمدىك زاۋىتتار جۇمىسىنىڭ ءىشىن­ارا توقتاۋى، قاجەتتى كومپونەنتتەردىڭ تاپ­شىلىعى جانە قىمباتتاۋى (مىس – 48 پايىزعا، اليۋميني – 61 پايىزعا، قور­عاسىن – 37 پايىزعا) اۆتووندىرىسكە ەلەۋلى زيان كەلتىردى. بۇل ءوز كەزەگىندە لو­گيس­­تيكا­لىق قىزمەت قۇنىن ارتتىردى، سۇ­را­­نىستىڭ كۇرت ارتۋى باعا وسىمىنە الىپ كەلدى.

«پاندەميا كەزىندە زاۋىتتار كارانتيندە تۇرىپ قالدى، بۇل جەتكىزۋ تىزبەگىن تەجەدى جانە قازاقستاندا قۇراستىرۋ مەن اۆتوكولىكتەردى جەتكىزۋ بويىنشا كۆوتالار قىسقارىپ كەتتى. الەمدىك نارىقتاعى ەلەكتروندى كومپونەنتتەر تاپشىلىعى ءسات سايىن سۇرانىس پەن ۇسىنىس اراسىن الشاقتاتىپ بارادى»، دەپ تۇسىندىرگەن ەدى مينيسترلىك قىمباتشىلىق ماسەلەسىن.

ەندى ەلىمىزدە كولىك باعاسىنىڭ قۇنى ءتۇسۋى مۇمكىن. بۇعان دا پرەزيدەنتتىڭ ءما­جىلىس وتىرىسىنداعى تاپسىرماسى سەبەپ.

«وپەراتور روپ دەپ اتالاتىن كوم­پانيانىڭ قىزمەتى قوعام جانە كاسىپ­كەرلەر تاراپىنان سۇراقتار تۋدىرىپ وتىر. ءتىپتى وسى جەكە كومپانياعا قارسى قوعامدىق قوزعالىس ۇيىمداستىرۋعا دەيىن جەتتى. ۇكىمەتكە روپ وپەراتورىنىڭ ۋتيل الىمىنا يەلىك ەتۋىن توقتاتۋ بويىنشا ءىس-شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن. مۇنىمەن شەتەلدەگىدەي مەملەكەتتىك ۇيىم اينالىسۋى كەرەك. ال الىمنىڭ ستاۆكاسىن قايتا قاراۋ كەرەك»، دەدى پرەزيدەنت ۇكىمەتكە تاپسىرما جۇكتەي وتىرىپ.

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداس­تىعىنىڭ حابارلاۋىنشا، 2022 جىلى ەل ەكونوميكاسى 3،9-4 پايىز دەڭگەيىندە ءوسىم كورسەتۋى مۇمكىن. قىزمەت كورسەتۋ سەكتو­رىنداعى ءوسىمنىڭ قالپىنا كەلۋى، وندىرىستەگى ءوسىم قارقىنىنىڭ ساق­تا­لۋى، ساۋدا بالان­سىنىڭ نىعايۋى جانە ءوندىرۋشى ەمەس سالالارداعى ينۆەس­تيتسيالىق بەلسەندىلىك جالپى ەكونو­مي­كالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرادى. ۇلت­تىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامىنشا، 2022 جىلى تاۋار ەكسپورتى 60،1 ملرد دوللاردى قۇراسا، يمپورت كولەمى 40،8 ملرد دوللارعا جەتپەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ۇقساس جاڭالىقتار