2019 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «قازىر جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادام ءوزىنىڭ زەينەتاقى جيناعىن تەك زەينەتكە شىققاننان سوڭ عانا پايدالانا الادى. بىراق ولاردىڭ بۇل قاراجاتتى زەينەتكە شىققانعا دەيىن پايدالانعىسى كەلەتىنى تۇسىنىكتى جاعداي. جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن بەلگىلى ءبىر ماقساتقا, سونىڭ ىشىندە باسپانا ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋ ءۇشىن پايدالانۋ ماسەلەسىن جىل سوڭىنا دەيىن پىسىقتاۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرامىن», دەگەن بولاتىن. ۇكىمەت بۇل تاپسىرمانى مۇلتىكسىز ورىنداپ, 2020 جىلى 1 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ەل تۇرعىندارىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ ماسەلەسى پىسىقتالدى. بۇل, اسىرەسە, قازىر ەرەكشە ماڭىزدى. 2021 جىلدىڭ وزىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ 700 مىڭ سالىمشىسى ءوز جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي الۋعا, ەمدەلۋگە جۇمساي الادى نەمەسە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ يەلىگىنە بەرەدى. ۇكىمەتكە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداپ, دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن», دەگەن ەدى.
وسىلايشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وتانداستارىمىزعا زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن بەلگىلى ءبىر ماقساتقا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. بۇل قانداي ماقساتتار ەدى؟ ەڭ الدىمەن ەل تۇرعىندارىنىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە نازار اۋدارىلدى. ياعني وتانداستارىمىز ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى بەرەشەگىن وتەي الادى. ماسەلەن, يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى بويىنشا بەرەشەكتى ءىشىنارا نەمەسە تولىق وتەۋگە بولادى (سونى ىشىندە يسلام بانكىنىڭ قارجىلاندىرۋى شەڭبەرىندە). سونداي-اق «وتباسى» بانكىندەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسى بويىنشا يپوتەكالىق قارىزدى ءىشىنارا نەمەسە تولىق وتەۋگە, تۇرعىن ءۇي قارىزىن قايتا قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك پايدا بولدى. بۇعان قوسا, ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن بەرەشەكتى تولىق نەمەسە ءىشىنارا وتەۋگە مۇمكىندىك بار. سونىمەن قاتار زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ كەزىندە پايدالانۋعا بولادى.
سونداي-اق قاراجاتتى دەنساۋلىقتى تۇزەۋگە دە جۇمساي الاسىز. ماسەلەن, ورفاندىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە, ستوماتولوگيالىق قىزمەتتەرگە, رەكونسترۋكتيۆتى جانە قالپىنا كەلتىرۋ (پلاستيكالىق) وپەراتسيالارىنا, راديونۋكليدتىك جانە راديويودتەراپياعا, راديوحيرۋرگيالىق ەمدەۋگە, پروتون تەراپياسىنا, وفتالمولوگ قىزمەتتەرىنە پايدالانۋعا رۇقسات. سونىڭ ناتيجەسىندە, بجزق تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ, ەمدەۋ جانە ينۆەستيتسيالىق باسقارۋعا اۋدارۋ ماقساتىندا 2,5 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا سالىمشىلاردىڭ 850 مىڭعا جۋىق ءوتىنىشىن ورىندادى.
2021 جىلعى 27 جەلتوقسانىنداعى جاعداي بويىنشا, سالىمشىلاردىڭ (الۋشىلاردىڭ) زەينەتاقى جيناقتارىن تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بەرگەن 709 894 ءوتىنىشى ورىندالدى. ۋاكىلەتتى وپەراتور – بانكتەردە اشىلعان قازاقستاندىقتاردىڭ ارنايى شوتتارىنا بجزق 2,4 ترلن تەڭگەدەن اسا قارجى اۋداردى. بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ ورتاشا سوماسى – 3,4 ملن تەڭگە. ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ ەڭ كوبى الماتى قالاسىنىڭ (17,6%), نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ (13,4%), ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ (12,4%) تۇرعىندارى تاراپىنان جولداندى. بۇگىندە زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا وتىنىشتەردى قابىلدايتىن ۋاكىلەتتى وپەراتورلار «وتباسى بانكى» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق, «قازاقستان حالىق بانكى» اق, «Altyn Bank» اق, «بانك تسەنتركرەديت» اق جانە «بانك فريدوم فينانس كازاحستان» اق سانالادى. ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ ەداۋىر بولىگى (ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 95%-ى) «وتباسى بانك» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق, ودان ءارى «قازاقستان حالىق بانكى» اق (3,7%), «بانك تسەنتركرەديت» اق (1,3%), «Altyn Bank» اق (0,05%) جانە «بانك فريدوم فينانس كازاحستان» اق (0,03%) ارقىلى بەرىلدى.
وتىنىشتەردىڭ كوپ بولىگى ازاماتتىق-قۇقىقتىق مامىلەلەر بويىنشا (تۇپكىلىكتى ەسەپ ايىرىسۋ) مەنشىككە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا باعىتتالعان – 1,7 ترلن تەڭگەگە (جالپى سومانىڭ 70%-ى) 339 448 ءوتىنىش ورىندالدى. ودان ءارى يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى بويىنشا بەرەشەكتى ءىشىنارا وتەۋگە (سونىڭ ىشىندە يسلام بانكىنىڭ قارجىلاندىرۋى شەڭبەرىندە) جالپى سوماسى 179,3 ملرد تەڭگەگە 114 315 ءوتىنىش جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسى بويىنشا يپوتەكالىق قارىز بەرەشەگىن ءىشىنارا وتەۋگە جالپى سوماسى 118,2 ملرد تەڭگەگە 95 735 ءوتىنىش ورىندالدى.
2021 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى-
نان باستاپ بجزق سالىمشىلارىنا «وتباسى بانك» تقجب-دا ودان ءارى جيناقتاۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق اقشاسىنا سالىمدى تولىقتىرا الادى. وسى ماقساتتا 10 كۇن ىشىندە 33,1 ملرد تەڭگەگە 24 373 ءوتىنىش ورىندالدى. سونداي-اق, جەلتوقسان ايىندا قازاقستاندىقتار جەر تەلىمىن نىسانالى ماقساتى بار ازاماتتىق-قۇقىقتىق مامىلەلەر بويىنشا – جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى نەمەسە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق (تۇپكىلىكتى ەسەپ ايىرىسۋ) بويىنشا مەنشىككە ساتىپ الۋعا ءوز جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ قۇقىعىن الدى. وسىلايشا بيىلعى 27 جەلتوقسانعا دەيىن جيناقتاردى پايدالانۋدىڭ وسى ماقساتى بويىنشا بجزق 88 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 47 ءوتىنىشتى ورىندادى.
سونىمەن قاتار بجزق ەمدەلۋگە بەرىلگەن 121,8 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 134 587 ءوتىنىشتى ورىندادى. بۇل رەتتە الۋعا بولاتىن ورتاشا سوما شامامەن 0,9 ملن تەڭگە. سونىمەن قاتار سالىمشىلاردىڭ (الۋشىلاردىڭ) بجزق-داعى جزش-نا ۋاكىلەتتى وپەراتوردان («وتباسى بانكى» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق) 13,2 ملرد تەڭگە قايتارىلدى. بۇل قاراجات ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ ءوتىنىشى جانە وزگە دە سەبەپتەر بويىنشا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە پايدالانىلمادى. ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى ستوماتولوگيالىق قىزمەتتەرگە – 115,8 ملرد تەڭگەگە 125 209 ءوتىنىش, ودان كەيىن وفتالمولوگيالىق قىزمەتتەرگە – 2,8 ملرد تەڭگەگە 5 807 ءوتىنىش جانە ورفاندىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە – 0,9 ملرد تەڭگەگە 1 110 ءوتىنىش باعىتتالدى.
بيىلعى 27 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا (يپب) 7 ملرد تەڭگە اۋدارىپ, بجزق 4 025 ءوتىنىشتى ورىندادى. اۋدارىمنىڭ ورتاشا سوماسى – 1,7 ملن تەڭگە. قازىرگى ۋاقىتتا بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن سەنىمگەرلىكپەن باسقارۋعا قاتىستى ءتورت يپب-مەن شارت جاساستى. ايتا كەتەيىك, 7 ملرد تەڭگەنىڭ 46,22%-ى نەمەسە 3,2 ملرد تەڭگەسى «Jusan Invest» اق, 26,77%-ى نەمەسە 1,9 ملرد تەڭگەسى «Halyk Global Markets» اق, 16,21%-ى نەمەسە 1,1 ملرد تەڭگەسى «BCC Invest» اق, 10,80%-ى نەمەسە 0,8 ملرد تەڭگەسى «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق اۋدارىلدى.
«زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس, يپب ينۆەستيتسيالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرعانى ءۇشىن كوميسسيالىق سىياقى الۋعا قۇقىلى. يپب سىياقىسىنىڭ شەكتى شاماسى الىنعان ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ 7,5%-نان اسپاۋى ءتيىس. كوميسسيالىق سىياقىنىڭ ناقتى شاماسىن جىل سايىن يپب-نىڭ باسقارۋشى ورگانى بەكىتەدى جانە ول جىلىنا ءبىر رەت قانا وزگەرۋى مۇمكىن. سالىمشى زەينەتكەرلىك جاسقا تولعانعا دەيىن ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىندا بولاتىن زەينەتاقى جيناقتارىنا ينفلياتسيا دەڭگەيى ەسكەرىلىپ وتىراتىن ساقتالۋ كەپىلدىگى قولدانىلادى. زەينەتاقى جيناقتارى يپب-نىڭ باسقارۋىنا اۋدارىلعان جاعدايدا, مەملەكەتتىك كەپىلدىك باسقارۋشى كومپانيانىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ەڭ تومەنگى كىرىستىلىك دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن كەپىلدىگىمەن الماستىرىلادى. كىرىستىلىكتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى نارىقتا ارەكەت ەتەتىن يپب-نىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ورتاشا الىنعان كىرىسىن نەگىزگە الا وتىرىپ ەسەپتەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا «زەينەتاقى جيناقتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانۋ تۋرالى باستاما ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. ەڭ باستىسى, ونىڭ الەۋمەتتىك ىقپالى ايرىقشا بولدى. وسى شارانىڭ ارقاسىندا ميلليوننان استام ازاماتىمىز تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى. كەيبىرى يپوتەكالىق قارىزىن ازايتتى», دەگەن ەدى. راسىمەن دە, وتانداستارىمىز ماڭىزدى باستامانىڭ يگىلىگىن كورىپ, تۇرمىسىن, دەنساۋلىعىن تۇزەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە قول جەتكىزدى.
