ونىڭ بۇگىنگە دەيىن 300-گە تارتا ەل تانىعان تۋىندىلارى بار, سونىڭ ىشىندە «وتىرار قاقپاسى» اتتى ەڭبەگىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى. ۇلى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىز تۋعان كونە قالا ء تۇرلى تاريحي كەزەڭدەردى باستان كەشتى. اسىرەسە, 1218 جىلى حورەزمشاھ مۇحاممەدتىڭ وتىرارداعى بيلەۋشىسى قايىرحاننىڭ امىرىمەن شىڭعىس حان كەرۋەنىنىڭ ساۋداگەرلەرى ءولتىرىلىپ, ايبارلى حاننىڭ ورتالىق ازياعا شاپقىنشىلىق جاساۋىنا سىلتاۋ بولدى. 1219 جىلى كۇزدە موڭعول اسكەرلەرى وتىرارعا جەتىپ, شاھاردى جەرمەن-جەكسەن ەتىپ قيراتىپ, تۇرعىنداردى قىرعىنعا ۇشىراتتى. بۇل وقيعا تاريحتا «وتىرار قىرعىنى» دەگەن اتپەن جازىلىپ قالسا دا, كەيىن شەجىرەلى شاھار قايتا جاندانىپ, 1255 جىلى ارميان ساياحاتشىسى ءوز جازباسىندا وتىراردى سىرداريا بويىنداعى ءىرى قالالار قاتارىندا ەكەندىگىن اتاپ وتكەن.
تاريحىمىزداعى وسى ءبىر جان قۇلازىتار وقيعانى سۋرەتشى بوياۋ تىلىمەن اسەرلى بەينەلەگەن. كارتيناداعى ءبىر قابىرعاسى قۇلاعان قاقپا, شوككەن تۇيە, ءار جەردە شاشىلعان اربانىڭ سىنىقتارى مەن دوڭعالاعى... ادامدى مۇڭدى ويعا باتىرادى. سۋرەتتەگى سارى ءتۇس تە وزگەشە كورىنەدى. بۇل جايىندا اۆتوردىڭ ايتقان پىكىرىن كەلتىرگەن ارتىق بولماس.
«وتىرار قاقپاسى» شىنايى ومىردەگىدەي ەمەس, ءسال اڭىزعا سۇيەمەلدەنىپ سالىندى. قابىرعاسىنىڭ قالىڭدىعى دا بەينەدەن انىق بايقالادى. ال ەڭبەكتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, مەن مۇنداعى كۇننىڭ ىستىقتىعىن, اۋا رايىن سارى تۇستەر ارقىلى كورسەتتىم. ال بۇلتتارىنىڭ ءوزى كانىگى سۋرەتتەردەگىدەي اپپاق دوڭگەلەنگەن پىشىندە ەمەس, قالامنىڭ قىلىمەن عانا بەدەرلەنىپ, بويالدى. بۇل تۋىندىنى بار-جوعى ەكى اپتا ىشىندە اياقتادىم» دەيدى.
جالپى, وسى تاريحي تاقىرىپتى قازاق سۋرەتشىلەرى ءار قىرىنان بەينەلەپ, تاماشا تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلدى. بىراق بەيبىتتىڭ كارتيناسى ولاردىڭ ەشبىرەۋىنە ۇقسامايدى, جاڭاشا ىزدەنىستەن تۋعان دۇنيە. جاس سۋرەتشىنىڭ شەبەرلىگى جان سۇيسىندىرەدى.
