وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» اتتى ماقالاسىنا ەرەكشە توقتالعىم كەلەدى. وسى ساتتە, 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەر مەن قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىز جانە ەلدىڭ جاي-كۇيى كوز الدىما ورالدى.
ەلباسى ماقالاسىنداعى مەيىرباندىق, دانالىق جانە ونەگەلىلىك ەڭ الدىمەن تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىنا ارنالعانداي.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز جاستاردى تاۋەلسىزدىگىمىزدى قاستەرلەپ, ونى باستى قازىنامىز رەتىندە ساقتاۋعا جانە قادىرلەۋگە شاقىرادى. سونىمەن قاتار, ەلىن, جەرىن نايزاسىنىڭ ۇشىمەن, بىلەگىنىڭ كۇشىمەن قورعاعان قابانباي, بوگەنباي, ناۋرىزباي, رايىمبەك سىندى باتىرلاردىڭ, ايتەكە, تولە, قازىبەك بيلەر سياقتى دانا بابالاردىڭ ەرەن ەرلىگىمەن كەلگەنىن جاس ۇرپاقتىڭ ەسىنە سالادى.
حح عاسىردا اتا-بابالارىمىز ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەردە قانعا بوگەلىپ, ازامات سوعىسى, اشتىقتى, قۋعىن-سۇرگىندى, كەڭەس وداعىن فاشيزمنەن قاھارماندىقپەن قورعاۋدى باسىنان كەشىردى. قازاق حالقى ەرەڭ ەڭبەگى مەن تاستاي بەرىك توزىمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا امان قالدى.
ماقالادا وسكەلەڭ ۇرپاق بۇگىنگى كۇننىڭ سىن-قاتەرلەرى مەن تالاپتارىنا سايكەس بولۋى ءۇشىن تاريحىمىزدى تەرەڭ ءبىلۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولا تۇرا, ەشقاشان جاۋ ىزدەگەن ەمەس, جاۋلارىن داتتاعان ەمەس. بۇل قاعيدانى ول بۇگىن دە ۇستانۋدا. وسىدان بولار, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جالعان ابىروي تابۋ, باسقا ەتنوس وكىلدەرىن قىسپاققا الۋ نەمەسە كۇشتەپ شىعارۋ كورىنىستەرى ەشقاشان بولعان ەمەس.
جۋىق ارادا عانا وتكەن كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق سۇحبات ورتالىعى ۇيىمداستىرعان كونفەرەنتسياعا قاتىستىم. وسى فورۋمدا پراۆوسلاۆيە ەپيسكوپى گەننادي كەلەسىنى مالىمدەدى. قازاقستاندا 1991 جىلى 91 پراۆوسلاۆيە شىركەۋى بولسا, قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ سانى 312 قۇرايدى. سونىمەن قاتار, جاقىن ارادا الماتى قالاسىندا 30-شى پراۆوسلاۆيە عيباداتحاناسى اشىلدى, ال 30 جىل بۇرىن مۇندا ۇشەۋى عانا بولعان.
«قازاق حالقى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە كوممۋنيستىك قۋعىن-سۇرگىن زامانىنداعى تۇتاس حالىقتارعا جانە دىندەرگە كورسەتىلگەن قوناقجايلىق پەن اقكوڭىلدىك قاسيەتىن كورسەتىپ, ءوزىنىڭ تاريحىنا «قۇرباندىق پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ التىن بەتتەرىن جازدى», دەدى ەپيسكوپ گەننادي.
ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەتنوسارالىق جانە دىنيارالىق قاقتىعىستار ورىن المادى. قازاقستان مەملەكەتىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتورى – ونىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى. ديپلوماتيالىق قىزمەتتىڭ بارلىق باسپالداقتارىنان وتكەن ديپلومات رەتىندە مەن ەلباسى قۇرعان سىرتقى ساياساتىنا توقتالعىم كەلەدى.
جاقىندا مەملەكەت باسشىسى – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا اتاپ وتكەندەي, قازاقستان تاريحي قىسقا مەرزىم ىشىندە تەك تانىمال مەملەكەتكە عانا ەمەس, سونداي-اق, وڭىرلىك جانە جاھاندىق ۇدەرىستەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسىنا اينالدى.
ەلباسىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن كاسىبي ديپلوماتيالىق قىزمەت قالىپتاستى. يادرولىق قارۋدان ەرىكتى تۇردە باس تارتۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن زاڭدى تۇردە رەسىمدەۋ, كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋ سياقتى اۋقىمدى سىرتقى ساياسي ماسەلەلەر شەشىلدى.
ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىمىز – رەسەي, قىتاي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن, سونىمەن قاتار جەتەكشى ينۆەستيتسيالىق, ساۋدا جانە تەحنولوگيالىق سەرىكتەستەرىمىز – اقش, جاپونيا, كورەيا جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىمەن بەرىك قارىم-قاتىناستارىمىزدى دا اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ەلباسىنىڭ ديپلوماتياسى كوپتەگەن, سونىڭ ىشىندە ەڭ كۇردەلى حالىقارالىق ماسەلەلەر بويىنشا ىمىرالى شەشىمدەردى ىزدەستىرۋگە باعىتتالۋىمەن تانىمال. شەتەلدىك ديپلوماتتار قازاقستاننىڭ باتىل حالىقارالىق باستامالار كوتەرىپ قانا قويماي, ولاردى تاباندى ءارى تابىستى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن بىلەدى. مىسالى, ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس پەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ شاقىرىلۋى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى مەن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ بۇگىنگى فورماتىنا وزگەرۋى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىم جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمعا قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە قاتىسۋى.
وسى قىسقا ماقالامدى م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ۆيكتور ءسادوۆنيچيدىڭ 2021 جىلعى 10 جەلتوقساندا وتكەن قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان «كوشباسشىلىق. تۇراقتىلىق. پروگرەسس.» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىندا سويلەگەن سوزىمەن اياقتاعىم كەلەدى: «تاۋەلسىز قازاقستان 30 جىل ىشىندە وراسان زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ مويىندالعان ءارى سىيلى مۇشەسى بولدى. قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانعى تاريحى, ونىڭ تابىستارى مەن جەڭىستەرى قازاقستان حالىقىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىندا ماڭىزدى ءرول ويناپ كەلە جاتقان اسا كورنەكتى تاريحي تۇلعا – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اجىراماس بىرلىكتە».
ايگۇل قۇسپان,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
