تەكسەرۋلەرگە ءموراتوريدى بيزنەسمەندەر وسىلاي تۇسىنەدى
ەكونوميكانىڭ تۇراقتى تىرەگى
كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە قازاقستاننىڭ ساۋدا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى جىبەك اجىباەۆا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان جاريالانعان موراتوريگە قاتىستى وي-پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. اتالعان شارانى بيزنەس قاۋىمداستىعى ۇلكەن قۋانىشپەن قابىلداپ, سوعان قاتىستى وي-پىكىرلەرىن كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ارقىلى بىلدىرگىسى كەلەتىنىن ايتقان قاۋىمداستىقتىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سالاداعى جەتىستىكتەرمەن قاتار, كەزدەسەر كەدەرگىلەر مەن ءتۇيىندى ماسەلەلەر جونىندە دە اڭگىمەلەدى. ساۋدا سالاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەل ەكونوميكاسىنداعى لايىقتى ورنىن الىپ, الەۋمەتتىڭ نەگىزگى تىرشىلىك كوزىنە اينالۋى كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋداردى. قاۋىمداستىق بۇل تۇرعىدا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىپتى. بيلىك پەن بيزنەس اراسىنداعى بايلانىستارعا دانەكەر بولىپ, كاسىپكەرلىككە قاتىستى جاڭا زاڭنىڭ جاسالىپ, قابىلدانۋىنا اتسالىسىپتى. ءار تۇستا بيزنەستىڭ ءمۇددەسىنە جۇمىس ىستەپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ەركىن قانات جايۋىنا ىقپال ەتىپ جاتىر ەكەن. دەگەنمەن, قازاقستاندىق ساۋدانىڭ الەمدiك كولەمدەگi ۇلەسi 0,12 پايىزدى عانا قۇرايتىن كورىنەدى.
«ساۋدا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بiرi بولۋى كەرەك. قازiرگi جاعدايعا جاسالعان تالداۋ انىقتاعانداي, الەمدiك كولەمدەگi قازاقستاندىق ساۋدانىڭ ۇلەسi 0,12 پايىزدى قۇرايدى, ال رەسەيدiكi –2 پايىز. بايقاعانىمىزداي, بiز الەمدiك دەڭگەيدە دە كوشباسشى ورىندا ەمەسپiز», دەدi ج.اجىباەۆا. ول قۇزىرلى مينيسترلiكتەردiڭ بيزنەس وكiلدەرiمەن كەزدەسۋگە قۇلىقسىزدىق تانىتۋى كوپ ماسەلەنiڭ شەشiلمەي وتىرعانىنا سەبەپشi ەكەنiنە دە توقتالدى. ءسويتىپ, سالادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جاندار تۋرالى اڭگىمەلەدى. «ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنىپ ايتار بولساق, قازاقستاننىڭ ساۋدا سالاسىندا ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ 16 پايىزى قامتىلعان. اتالعان سالا الەمدiك تاجiريبەدە تەك ەكونوميكا كاتەگورياسىنا جاتقىزىلاتىن سەگمەنت قانا ەمەس, ساياسي ماڭىزدىلىعى جوعارى ەلەمەنت بولىپ تابىلادى», دەپ جالعادى ءسوزىن ۆيتسە-پرەزيدەنت.
ەلباسىنىڭ قابىلداعان شاراسى ەلدەگى ەندى ەڭسەسىن كوتەرىپ كەلە جاتقان شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەتىنىن تاپتىشتەگەن بايانداماشى, سوڭعى ۋاقىتتا ۇكىمەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ يگىلىگى مول تۇستارى تۋرالى دا تاراتىپ ايتتى. بۇگىندە ءوز كاسىبىن اشىپ, قالاعان شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ اكەتەمىن دەگەن ازاماتتارعا بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر دەۋگە بولادى. ويتكەنى, وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىندا كاسىبىن جاڭا اشقالى وتىرعان جاندارعا ارنالىپ بيزنەس-كەڭەس بەرەتىن ارنايى ورتالىقتار اشىلىپ جاتىر. ول ورىنداردا بىلىكتى ماماندار بيزنەستى باستاۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتۋمەن قاتار, كاسىبىنىڭ ەسەپ-كىتابىن قالاي جۇرگىزۋ كەرەكتىگىنە دەيىن ۇعىندىرىپ بەرەدى. سونىمەن قاتار, زاڭ اياسىندا قالاي ارەكەت ەتىپ, بيزنەسىنىڭ بولاشاعىن جاساۋعا ءجون-جوبا كورسەتەدى. ارينە, بۇل يگى شارالار بۇگىندە تەك قالالاردا عانا ەمەس, اۋىلدى جەرلەردە دە قاناتىن جايا باستاعان.
دەسەك تە, وتباسىلىق جانە جاقىن-جۋىقتىڭ جاعدايىن بارلاپ, بيزنەستىڭ ول ورتاعا قايسى ءتۇرى ءتيىمدى ەكەنىن ابدەن زەرتتەپ, زەردەلەپ, تۇپكىلىكتى پىسىقتاپ الماي شىعىنعا ۇرىنىپ قالۋ دا بەك ىقتيمال. وسى ارادا قاۋىمداستىق ۆيتسە-پرەزيدەنتى ساباق بولارلىق ءبىر وقيعانى ەسكە الدى. «وسى استانا قالاسىنىڭ شەتىنەن شاعىن دۇكەن اشىپ, بانكتەن نەسيە, تۋعان-تۋىستان قارىز الىپ ءوز ءىسىن باستاعان ايەل, اۋەلى جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ الىپ كەتەدى. ەكى-ءۇش ايدا جاعدايىنىڭ دۇرىستالا باستاعانى دا بايقالادى. وكىنىشكە وراي, ول ءبىر جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەگەن كەزدە ونى تەكسەرۋگە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ستانسا مەن سالىق كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تەكسەرۋگە كەلىپ, كوپتەگەن زاڭسىزدىقتاردىڭ بەتىن اشىپ, وعان ۇلكەن كولەمدە ايىپپۇل سالادى. ەندى قارىزدارى مەن نەسيەسىن تولەۋگە قابىلەتسىز بولىپ قالعان ايەل كومەك سۇراپ بىزگە كەلدى. ايتپاعىم, ول كىسى زاڭدى بىلە تۇرىپ بۇزباعان. ءبارى سالعىرتتىقتىڭ سالدارى. ەگەر ول بيزنەسىن باستاماي تۇرىپ بيزنەس-كەڭەس العاندا, مۇنداي قيىندىققا تاپ بولماس ەدى. سوندىقتان, ءار ءىستى باستاماس بۇرىن مۇقيات بولۋدى سۇرايمىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ج.اجىباەۆا.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
بىزگە كەرەگى وسى ەدى
مەن كاسىپكەرلىكتىڭ قىزىعىن عانا ەمەس, «شىجىعىن» دا باستان كەشكەن اداممىن. قازىر, «شۇكىر» دەپ ايتايىن, داڭعىل جولعا تۇستىك. بىراق قالاي؟ ەلىمىزدە كاسىپكەرلەرگە قولداۋ جاسالماسا, اقىل-كەڭەس پەن كومەك بەرىلمەسە, ونىڭ ۇستىنە تەكسەرۋشىلەر لەك-لەگىمەن كەلىپ كەدەرگى جاساي بەرسە, الدىمىزعا قويعان ارمان-ماقساتىمىز ورىندالار ما ەدى؟ ارينە, جوق. بۇل تۇرعىدا ەل كاسىپكەرلەرى العىستى ەڭ الدىمەن ەلباسىنا ايتۋلارى كەرەك. جاقسىلىق تەز ۇمىتىلادى, ايتپەسە ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ەلباسىنىڭ ءدال وسىنداي ءموراتوريىنىڭ پايداسىن بۇدان بۇرىن دا كورگەن. مىنە, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن تەكسەرىس جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋى ءبىز ءۇشىن تاعى دا ۇلكەن قولداۋ بولىپ وتىر. وزدەرىڭىز ويلاڭىزدارشى, ەگەر كاسىپكەر ساپاردا ءجۇرگەندە «تەكسەرۋشىلەر ەسكەرتۋ جاساماستان پالەنباي ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىپ كەتتى» دەگەن حابار السا, كوڭىل-كۇيى قانداي بولار ەدى. جۇيكەسى سىر بەرىپ, بەينەلەپ ايتساق, «اۋىرىپ» قالادى. وتباسى ءمۇشەلەرى دە «وسى كاسىپتى نەمەنەگە باستاپ ەدىك؟» دەپ, ىزا بولادى. بۇل – شىندىق. ويتكەنى, ۇر دا جىق تەكسەرۋشىلەردىڭ سالدارىنان قانشاما ادامدار كاسىبىن باستاماي جاتىپ, تاستاپ كەتىپ جاتىر. سوندىقتان مەن ءوڭىر كاسىپكەرلەرىنىڭ الدىڭعى تولقىن اعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەلباسىنىڭ وسى جولعى ءموراتوريىن دە ەڭ كەرەكتى شەشىم بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. لاتيف ايداروۆ, «LL» وندىرىستىك-ساۋدا كەشەنى» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى. جامبىل وبلىسى.مەن كۇتكەن شەشىم
مەن باسقاراتىن كاسىپورىن ەت جانە ەت ونىمدەرىن وندىرەدى. ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋعا نەگىزگى ۇلەستى ۇقساتۋ كاسىپورىندارى قوسادى. مۇنىڭ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەندىگى دە جۇرتتىڭ بارلىعىنا بەلگىلى. سوڭعى كەزدە تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى بۇرىنعىدان دا كوپ جىگەردى قاجەت ەتىپ وتىر. قانشاما قوستانايلىق ءبىزدىڭ كاسىپورىننان جۇمىس ورنىن تاۋىپ, ءناپاقاسىن ايىرادى. ال تابىس ازايسا, ولاردىڭ ايلىق جالاقىسى دا تومەندەي تۇسەدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 2 ساۋىرىنەن 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرىس ءجۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋى وتە دۇرىس شەشىم بولدى. قولداۋسىز ەشنارسە دە العا جىلجىمايدى. مەن بۇل شارانى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, كومەك دەپ تۇسىنەمىن. بىرىنەن كەيىن ءبىرى كەلىپ تۇراتىن تەكسەرۋلەردەن شارشايتىنىمىزدى جاسىرمايمىن. ءاربىر كاسىپكەر باسشى عانا ەمەس, مەنەدجەر, مامان بولماي كاسىپورىن جۇمىسى جاندانبايدى, سونىڭ سالدارىنان نارىققا كىرىگە المايدى. سوندىقتان ونىڭ ۋاقىتى دا از. وسىندايدا تەكسەرۋشىلەر كەلىپ كاسىپكەردىڭ بار ۋاقىتىن الاتىن. مەملەكەتتىڭ قازىناسى ءبىز تولەگەن سالىقتان قۇرالاتىنىن, تولىعاتىنىن جاقسى بىلەمىز. ءوزىن ادامگەرشىلىگى بار, زيالى سەزىنەتىن كاسىپكەر سالىعىن جاسىرمايدى, قايتا ۋاقىتىلى تولەپ وتىرۋعا تىرىسادى. قازىر سالىق ورگاندارىندا كاسىپورىنداردىڭ تابىسى, قانشا ءونىم ءوندىرىپ جاتقانىن ءبىلىپ وتىرۋعا تەحنيكالىق مۇمكىندىك تە جەتەدى عوي. ەگەر كاسىپورىن سالىقتى مولشەرىنەن از تولەسە نەمەسە كەشىكتىرسە, تولەمەي قويسا, وندا ارنايى تەكسەرۋ ۇيىمداستىرىلسىن. ەڭ باستىسى, كاسىپكەرلەر دە, تەكسەرۋشى ورگاندار دا باسشىلىققا الاتىن زاڭ بار ەمەس پە؟ زاڭدى بۇزعان كاسىپكەر جاۋاپ بەرسىن. مويىنى وزىق ەلدەردە تەكسەرۋشى ورگانداردىڭ شتاتتارى دا از بولادى. ىرعاقتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندى جان-جاقتان قىسىپ تەكسەرە بەرگەن سوڭ, ول جەردە سىبايلاستىق تا ويانادى. ەكى جاق تا زاڭعا جۇگىنىپ, تازا ار-وجدانمەن جۇمىس ىستەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جولىندا كەدەرگى قالماس ەدى. بۇل مەن اڭساعان شەشىم ەدى, ۋاقىتىلى جاسالدى. الەكساندر كورچينسكي, «اگروفيرما «يرينا ي ك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى. قوستاناي.ىسكەرلەرگە كوپ كومەك
ايماقتىق كاسىپكەرلەر كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولىپ, وعان قىزىلوردا وبلىسى اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ قاتىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋگە بايلانىستى جاريالانعان موراتوري جايى ءسوز بولدى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلەرگە, بيزنەستى دامىتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ جاتقاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ەلباسى الداعى ەكى جىلدا ەكونوميكانى نەسيەلىك قاراجاتپەن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە ءبولۋدى جۇكتەدى. وسىلايشا, ناقتى سەكتورعا قىرۋار قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ, قاجەتتى ينۆەستيتسيامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل قاراجات الدىمەن وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك جوبالارعا بولىنەدى. سودان كەيىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ باسىم باعىتتارىنا جۇمسالادى. وسى ورايدا ءبىز كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن جانە بيزنەس- قاۋىمداستىقپەن بىرلەسە وتىرىپ وبلىستا جاڭا كاسىپورىندار اشۋدى جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكەمەلەردى جانداندىرۋ جولدارىن قاراستىرامىز. ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قاراجاتتى ءبولۋ ءۇشىن ءتيىستى ورتالىق اتقارۋ ورگاندارىمەن جۇمىس جاسايمىز. سونىمەن قاتار, تۇرعىنداردىڭ كاسىپكەرلىك باعىتىنداعى باستامالارىن, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردەگى اعايىنعا شاعىن نەسيە بەرۋدى توقتاتپايمىز. بيىل بۇل ماقسات ءۇشىن 4 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى, دەدى اكىم.
قىزىلوردا وبلىسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك ايماقتا وندىرىلەتىن جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 8 پايىزىن عانا قۇرايدى. ەندىگى مىندەت 2020 جىلعا دەيىن اتالعان كورسەتكىشتى 25 پايىزعا جەتكىزۋ بولىپ وتىر. ال ەلباسىنىڭ جارلىعى بۇعان ۇلكەن كومەك كورسەتپەك. «سىر ەلىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن كوتەرۋ بيلىك پەن بيزنەس يەلەرىنىڭ بىرلەسىپ جاسايتىن جۇمىسى دەپ ويلايمىن. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اۋىلداعى اعايىندى بيزنەسكە تارتۋ ءۇشىن اۋداندىق فيليالداردى دا اشۋدى كوزدەپ وتىر. پالاتا ينۆەستورلارمەن جۇمىس جاساۋعا, قارجى ينستيتۋتتارىمەن بىرىگىپ ارەكەت ەتۋگە ارقاشان دايىن. ەلباسى جاريالاعان ءموراتوريدى كاسىپكەرلەر وتە دۇرىس ءتۇسىنىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا كاسىپكەرلەردىڭ الدىنان كەزدەسەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىن ۇسىناتىن بولامىز. وندا ءار كاسىپكەردىڭ پىكىرى نازاردان تىس قالمايدى. ءبىزدىڭ بار ماقساتىمىز كاسىپكەرلەرگە ءتيىمدى جاعداي جاساۋ. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا, جالپى بيزنەس-قاۋىمداستىققا دەگەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ كوزقاراسى مەن ىقپالى مەنى قۋانتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا بيلىك پەن كاسىپكەر اراسىنداعى بارلىق ماسەلەلەر ءوز رەتىمەن شەشىم تاباتىندىعىنا سەنىم مول», دەدى جيىنعا قاتىسقان ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ.
وبلىس اكىمى قورىتىندى سوزىندە «كاسىپكەر – مەملەكەتتىڭ ەڭ ۇلكەن جاناشىرى. بيلىك پەن كاسىپكەر اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك بولماۋ كەرەك», دەپ ەرەكشە توقتالدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
