سالالارعا سەرپىلىس اكەلدى
2025 جىلعا قاراي ەلدەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوسىمىن 1,5 ەسە ارتتىرۋ مىندەتى قويىلعانى بەلگىلى. وعان قول جەتكىزۋدىڭ ەكى جولى بار. ءبىرى – يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى. ياعني ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋ. ەكىنشىسى – «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىندا كوزدەلگەن جاڭا شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندە تۇراقتى ءوسىم ساقتالىپ وتىر. ناقتى كولەم يندەكسى 5,3%-عا ارتىپ, 13,4 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن جوعارى. سالانىڭ بارلىق سەكتورىندا وڭ ديناميكا بايقالادى. وڭىرلەر بيىل يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 1,3 ترلن تەڭگەگە 139 جوبانى ىسكە قوسىپ, 12,7 مىڭ جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاۋدا. قاراشا ايىنداعى جاعداي بويىنشا, 1 ترلن تەڭگەگە 83 جوبا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 9 مىڭنان اسا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان.
– مينيسترلىك 2025 جىلعا دەيىن 13,3 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا وڭدەۋ ونەركاسىبىنە قاتىستى 490 جوبانى ىسكە قوسىپ, 102,5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبالاردىڭ ەڭ كوبى قۇرىلىس يندۋسترياسىنا (198 جوبا), تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە (119), ماشينا جاساۋ سالاسىنا (72) تيەسىلى, – دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, 2025 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 1,5 ەسە ارتتىرۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. ول ءۇشىن ونىمدەرى الەمنىڭ 60-تان استام ەلىنە ەكسپورتتالاتىن 180 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق 2025 جىلعا دەيىن جوعارعى قايتا ءبولۋ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 2,7 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل قازىرگى ءوندىرىستى 2 ەسە ارتتىرماق. ەكسپورت كولەمى 65,3%-عا ۇلعايىپ, 1,6 ملرد دوللارعا جەتەدى دەگەن جوسپار بار. ورتا تەحنولوگيالىق ءونىم شىعارۋ كولەمى 2,1 ترلن تەڭگەنى, ەكسپورت 2 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل ءوندىرىستى 12,5%-عا جانە ەكسپورتتى 14,3%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە دامۋدىڭ شيكىزاتتىق مودەلىنەن الىستاۋ ارقىلى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەندى. ونى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋ قاجەت. زاڭ جوباسىندا بىرقاتار جاڭاشىلدىق بار. ماسەلەن, دايىن ءونىمدى وتكىزۋ جانە ىشكى نارىقتى جاڭا تاۋارلارمەن تولىقتىرۋ ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن ۇلتتىق كومپانيالار وفتەيك-كەلىسىمشارتتار مەن وفسەتتىك شارتتاردى پايدالانادى. كاسىپورىنداردىڭ سۇرانىسى بويىنشا ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا قۇرالى – ونەركاسىپتىك گرانت ازىرلەندى. ول قوسا قارجىلاندىرۋ ارقىلى ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا بەرىلەدى. جالپى, 2025 جىلى جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءارى جاڭا شارالاردى قابىلداۋ ارقىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جىلدىق كولەمى 19,7 ترلن تەڭگەگە, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا 3,5 ترلن تەڭگەگە, شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتى 21,8 ملرد دوللارعا جەتكىزىلەدى, – دەدى مينيستر.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ بايانداۋىنشا, وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. ماسەلەن, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ اياقتالعاننان كەيىن ءوندىرۋ كولەمى وسكەن. بيىلعى 10 ايدا مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 11,3 ملن توننانى قۇراعان. بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن جوعارى.
– قىسقا جانە ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءوندىرىستى ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار ءىس-شارا جوسپارلانعان. بيىل اقتاۋ بيتۋم زاۋىتىندا بيتۋم ءوندىرۋ بلوگىن جاڭعىرتۋ اياقتالادى. بۇدان بولەك, تۇركىستان وبلىسىندا جەكە ينۆەستورلارمەن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ بويىنشا جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ولاردى 2023 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2025 جىلى پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا دەپارافيندەۋ بلوگىمەن بىرىكتىرە وتىرىپ, گيدروتازارتۋ قوندىرعىسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسى ىسكە اسىرىلادى. ونىڭ ناتيجەسىندە بۇرىن زاۋىتتا وندىرىلمەگەن 160 مىڭ توننا قىسقى ديزەل وتىنى شىعارىلادى. اتالعان ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 2025 جىلعا قاراي 2,2 ملن تونناعا دەيىن ارتىپ, 15,3 ملن توننانى قۇرايتىن بولادى. تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 148,5 ملرد تەڭگەگە جەتپەك, – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, بيىل قاڭتار-قازان ايلارىندا 2,6 ملن توننا سۇيىتىلعان مۇناي گازى وندىرىلگەن. وسى جىلى 3,2 ملن توننا ءوندىرۋ جوسپارلانعان. ىشكى نارىقتا سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ 60%-دان استامىن اۆتوكولىكتەر تۇتىنادى. 2019 جىلدان باستاپ گازعا كوشكەن اۆتوكولىك سانى 2,2 ەسە ءوسىپ, 310 مىڭعا جەتكەن. بۇل رەتتە سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 3 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار – اقتاۋ قالاسىنداعى تومەن قۋاتتى گاز وڭدەۋ زاۋىتى, جاڭاوزەن قالاسىنداعى جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتى جانە قاشاعان كەن ورنىنداعى قۋاتى 1 ملرد تەكشە مەتردى قۇرايتىن گاز وڭدەۋ زاۋىتى. اتالعان جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە 2025 جىلعا قاراي سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 300 مىڭ تونناعا ارتىپ, 3,5 ملن توننانى قۇراماق. ال تارتىلاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 530 ملرد تەڭگە بولادى دەپ جوسپارلانۋدا.
– وسى جىلدىڭ 10 ايىندا مۇناي-گاز-حيميا ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىس كولەمى 147 مىڭ تونناعا تەڭ بولدى. 2021 جىلى 190 مىڭ توننا ءونىم ءوندىرۋ جوسپارلانعان. 2021 جىلى مۇناي-گاز-حيميا ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا 2 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. 2022 جىلى قۋاتى جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن وندىرەتىن زاۋىت اشىلادى. بۇدان بولەك, 2025 جىلعا دەيىن ەكى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. ءتيىستى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ 2025 جىلعا قاراي شىعارىلاتىن مۇناي-گاز-حيميا ءونىمىنىڭ كولەمىن 2 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال تارتىلعان ينۆەستيتسيالار سوماسى 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇراماق, – دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
مينيسترلىك ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار مەن باستامالاردى قولعا العان. بيىل مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلدى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن تاۋارلار ءوندىرىسىن جەرگىلىكتەندىرۋ. اتاپ ايتقاندا, جاڭا وندىرىستەر اشۋ, سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ وسى جىلدىڭ 10 ايىندا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 3,6%-عا ءوسىپ, 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇراعانىن جەتكىزدى. تاماق ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 5,9%-عا ۇلعايىپ, 81,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان.
– زاتتاي ماندە سوڭعى 10 ايدا جارما ءوندىرۋ كولەمى 5,3%-عا, كراحمال ونىمدەرىن ءوندىرۋ 18,7%-عا, جەمىس جانە كوكونىس شىرىندارىن ءوندىرۋ 2,8%-عا, قانت ءوندىرۋ 2,6 ەسە, قىشقىل ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ 5%-عا, سارى ماي ءوندىرۋ 9%-عا ارتتى. ال ۇن ءوندىرۋ كولەمى 4,5%-عا, وسىمدىك مايىن ءوندىرۋ 3%-عا, شۇجىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 0,4%-عا تومەندەدى. وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىندا 29 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلىندا شامامەن 100 جوبا بار. بۇلار – ءوندىرىستىڭ قوسىمشا ءوسىمىن جانە تيىسىنشە ەكسپورتتىڭ قوسىمشا كولەمىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جوبالار. سايىپ كەلگەندە وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا جول اشىلۋى مۇمكىن, – دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
ءمينيستردىڭ بايانداۋىنشا, بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا ەكسپورت 950,5 ملن دوللاردى قۇراعان. ونىڭ ءوسىمى 2,4%-عا تەڭ. ءسۇت ونىمدەرى ەكسپورتى 2%-عا, ماكارون ونىمدەرى 37,4%-عا, كۇنباعىس مايى 11,7%-عا ۇلعايعان.
– اگروونەركاسىپتىك كەشەن ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمىندەگى وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى 37%-دى قۇرايدى. بۇل دەڭگەيدى ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ جانە ەكسپورتتىق كەدەرگىلەردى جويۋ ەسەبىنەن 70%-عا دەيىن جەتكىزۋىمىز كەرەك. ەكسپورتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ, اۋعانستاننىڭ, سونداي-اق ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ءداستۇرلى وتكىزۋ نارىقتارى, – دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
تاقىرىپتى تۇيىندەگەن پرەمەر-مينيستر الداعى 10 جەلتوقسانعا دەيىن ۇكىمەتكە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى وزەكتەندىرىلگەن جوباسىن, 2022 جىلعى 1 ناۋرىزعا دەيىن وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, مونوقالالاردا ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «زاكىرلىك» يندۋستريالىق جوبالار توپتاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇدان بولەك يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە 2022 جىلعى 1 ناۋرىزعا دەيىن كاسىپورىنداردا تسيفرلى شەشىمدەردى ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا قاجەتتى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
«وميكرون»: ول قانداي شتامم؟
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلدەگى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق جاعداي تۋرالى بايانداعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى مارات شورانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپادا سىرقاتتانۋدىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسى ءالى دە جالعاسۋدا. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا ۆيرۋستىڭ رەپرودۋكتيۆتىك سانى 0,91-ءدى قۇرايدى جانە تامىز ايىمەن سالىستىرعاندا 1,2 ەسە تومەن. بۇگىنگى تاڭدا «قىزىل ايماقتا» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى قالىپ وتىر. 5 ءوڭىر (قاراعاندى, قوستاناي, اقمولا, پاۆلودار وبلىستارى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى) – «سارى ايماقتا». قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە قالعان 11 ءوڭىر «جاسىل ايماقتا» ورنالاسقان.
ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ «وميكرون» شتامىنىڭ جاڭا نۇسقاسىنىڭ پايدا بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ونى رەسپۋبليكا اۋماعىنا اكەلۋگە جول بەرمەۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيادا بيىلعى 3 جەلتوقساننان باستاپ بىرقاتار شەكتەۋ شارالارىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. اتاپ ايتقاندا, بوتسۆانا, لەسوتو, ناميبيا, زيمبابۆە, موزامبيك, ماداگاسكار, ەسۆاتيني, مالاۆي, ونتۇستىك افريكا, تانزانيا جانە گونكونگتان شەتەل ازاماتتارىنىڭ قازاقستانعا كەلۋى شەكتەلەدى. «وميكرون» نۇسقاسىنان تۋىنداعان كۆي جاعدايلارى انىقتالعان ەلدەردەن (يزرايل, چەحيا, نيدەرلاندى, بەلگيا, ۇلىبريتانيا, يتاليا, گەرمانيا, اۋستراليا, كانادا جانە ەگيپەت) كەلەتىن ادامدار ۆاكتسيناسىنىڭ بار-جوعىنا قاراماستان مىندەتتى تۇردە پتر تەستىلەۋدەن ءوتۋى كەرەك. سونداي-اق «وميكرون»-نان تۋىنداعان كۆي جاعدايلارى انىقتالعان ەلدەردەن كەلگەن ادامدار پتر ناتيجەسىنە قاراماستان 7 كۇنگە ءۇي كارانتينىنە وقشاۋلانۋى ءتيىس.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامىنىڭ تابىلۋى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بىرقاتار ەۋروپا ەلدەرى, سينگاپۋر جانە يزرايل قاتاڭ شەكتەۋ شارالارىن قابىلدادى. يزرايلدە اۋە قاتىناستارى شەكتەلۋدە, ەۋروپا ەلدەرى «وميكرون» انىقتالعان ەلدەردەن كەلگەن ادامداردى 14-كۇندىك كارانتيندىك وقشاۋلاۋ ءتارتىبىن ەنگىزدى.
– دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ الدىن الا دەرەكتەرىنە سايكەس, جاڭا شتامم «دەلتا» نۇسقاسىنان دا قاۋىپتى ءارى تەز تارالادى. سوندىقتان جاڭا شتامنىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا ەنۋىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالاردى قولداۋدى سۇرايمىز. ۇسىنىلعان شەكتەۋ شارالارى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتىرىسىندا قارالىپ, ماقۇلداندى. سونىمەن قاتار بيىل ماۋسىمدىق تۇماۋ مەن جەدەل رەسپيراتورلىق ۆيرۋستاردىڭ تارالۋ جيىلىگى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,4 ەسەگە ارتىپ وتىر. وسىنى جانە الەمدەگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق اكىمنەن سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى سۇرايمىز, – دەدى ە.توعجانوۆ.
شەتەلدەردە كوروناۆيرۋستىڭ «وميكرون» جاڭا شتامىنىڭ پايدا بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين مەملەكەتتىك شەكارادا سانيتارلىق-ەپيدەميالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى, ەل ىشىندەگى جاعدايدى ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋدى, عيماراتتار مەن كولىكتەردە بەتپەردە تاعۋ, الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ تاجىريبەسىن ودان ءارى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنە, اكىمدىكتەرگە حالىقتىڭ ۇجىمدىق يممۋنيتەتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ۆاكتسينالاۋ قارقىنىن ارتتىرۋ جۇكتەلدى.
