الەم ەلدەرىنىڭ ساقا ساراپشىلارى مەن وتاندىق بىلىكتى ماماندار باس قوسقان سەميناردى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, «قازترانسگاز ونىمدەرى» جشس, «جاسىل دامۋ» اق جانە «قازاقستاننىڭ گازموتورلى قاۋىمداستىعى» زتب بىرلەسە ۇيىمداستىرعان.
ەل ۇكىمەتى پاريج جانە گلازگو سامميتتەرىندە قويىلعان ماقسات-مىندەتتەردى, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ 2060 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن دايەكتى ازايتۋدى جانە كومىرتەگى بەيتاراپتىلىعىنا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جاھاندىق ۇندەۋىن تولىق قولداعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكولوگيا پروبلەماسىن ەڭسەرۋ ءۇشىن بۇل جۇمىستار ەلىمىزدە جۇيەلى جالعاسىن تابۋى تيىستىگىن تاپسىرعان ەدى.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستاندا موتور وتىنى رەتىندە تابيعي گازدى پايدالانۋعا كوشۋدىڭ نەگىزگى العىشارتى دەپ سوڭعى ونجىلدىق ىشىندە مۇناي ونىمدەرىن ونەركاسىپتىك تۇتىنۋدىڭ كۇرت ءوسۋىن اتاۋعا بولادى. بۇل كولىك قۇرالدارىنىڭ ەسەلەپ ءوسۋى مەن توزۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. بولاشاقتا ءداستۇرلى وتىن تۇرلەرىنىڭ ىقتيمال تاپشىلىعىن بولدىرماۋ جانە ەل ەكولوگياسىن زياندى قالدىقتارمەن لاستاماۋ, سونداي-اق قازاقستاندا جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋدى نەعۇرلىم كەش مەرزىمگە اۋىستىرۋ ءۇشىن تابيعي گازعا موتور وتىنى نارىعىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا شەشىم قابىلداندى.
2018 جىلى ۇكىمەت تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى كەڭەيتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتكەنىمەن, جوبا تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىلماعان. وعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى, مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى سالدارىنان ورىن العان الەمدىك داعدارىس سەبەپ بولدى. دەسە دە بۇدان بولەك ەكونوميكانىڭ گاز جانە كولىك سالالارى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىندار اراسىنداعى ءىس-قيمىل ۇيلەستىرىلۋىنىڭ دۇرىس جولعا قويىلماۋى دا سالاعا سالقىنىن تيگىزگەن.
ەكى كۇن بويى جالعاسقان سەميناردا سىعىلعان جانە سۇيىتىلعان گازعا كوشۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ كولىك سەكتورىن دەكاربونيزاتسيالاۋ جايى كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل تۇرعىدا جولاۋشىلار اۆتوبۋس پاركىن, تەمىر جول لوكوموتيۆتەرىن گازداندىرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدى قولداۋ, اسىرەسە, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك باعىتىندا مامانداندىرىلعان جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرى قۇرىلىسىن جانداندىرۋ جايى نازارعا الىندى.
«قازاقستاننىڭ گازموتورلى قاۋىمداستىعى» زتب باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تالعات ارىستانباەۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بۇدان بۇرىن ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى ورىستەتۋ جونىندەگى 2019-2022 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ» قولدانىلۋ مەرزىمىن 2030 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ قاجەت.
– تابيعي گازدى تۇتىنۋ – ادامدار ءۇشىن دە, قورشاعان ورتا ءۇشىن دە ءتيىمدى ءتاسىل. بۇل اسىرەسە ەكولوگيا جايى ۋشىعىپ تۇرعان الماتى سەكىلدى مەگاپوليس ءۇشىن اۋاداي قاجەت. ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاراعاندا دا ۇنەمدەۋگە جول اشادى. شامالاپ ايتساق, بۇگىنگى تاڭدا الماتىدا 1600-دەن استام قوعامدىق كولىك بولسا, ونىڭ 550-دەيى عانا كوگىلدىر وتىنمەن جۇرەدى. بۇل تابيعي گاز ۇلەسىنىڭ 30 پايىزىن قۇراپ وتىر. تاياۋ جىلدارى ەڭ بولماعاندا وسىنى 50 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارىمىزدا بار. ەكولوگيا جاناشىرلارى مەن قوعام بەلسەندىلەرى ءبىزدى قولدايدى. جەدەل جاردەم مەن پوليتسيا كولىكتەرى, قالا تازالىعىن قامتاماسىز ەتەتىن تەحنيكالار تابيعي گازعا كوشسە اۋا قاباتى ەداۋىر تازارىپ قالار ەدى. بۇگىنگى سەمينار بارىسىندا وسى ماسەلە دە تالقىلاندى. بۇل باعىتتا ءتيىستى جوسپارلارىمىز بار, – دەيدى «اۆتوگاز الماتى» جشس باس ديرەكتورى اسىلبەك باتتالحانوۆ.
بۇرىنعى تمد ەلدەرى ىشىندە تابيعي گازعا كوشۋ تۇرعىسىنان رەسەي مەن وزبەكستان كوش باستاپ تۇر. تاجىكستان, قىرعىزستان سەكىلدى كوگىلدىر وتىن پايدالانۋ ىسىندە كەشەۋىلدەپ قالعان مەملەكەتتەر دە بار. ءبىر عانا الماتىنىڭ وزىندە كولىكتەر جىلىنا 15 ملن تەكشە مەتر تابيعي گاز پايدالانادى. ال گازعا كوشكەن كولىكتەر سانى ارتقان جاعدايدا بۇل كورسەتكىش 50-60 ملن-نان اسىپ جىعىلۋى مۇمكىن.
مەجەلەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن حالىقارالىق ارىپتەستەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل تۇرعىدا كوگىلدىر وتىن تۇتىنۋ ءىسىن ەرتەرەك ەڭسەرگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنۋدىڭ ارتىقتىعى جوق. سەمينار بارىسىندا بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ الداعى جوسپارى بەلگىلەنىپ, قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەردى تويتارۋدىڭ تىڭ تاسىلدەرى سارالاندى.
الماتى
