– ءبىرىنشى كەزەكتە, الەمدى جايلاعان ىندەتتىڭ بەتىن قايتارۋ جونىندەگى وبلىستا اتقارىلىپ جاتقان ىستەر جونىندە بايانداۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر. قازىرگى تاڭدا ماڭعىستاۋ وبلىسى «جاسىل ايماقتا». وتكەن تاۋلىكتە ىندەتكە شالدىققان 5 ادام انىقتالدى. كوروناۆيرۋس بەلەڭ العالى بەرى وبلىستا 23 360 ادام اۋىرعان بولسا, سونىڭ ىشىندە 22 670 ادام ەمدەلىپ شىقتى. وكىنىشكە قاراي, 1 070 ادام قايتىس بولدى. قازىرگى تاڭدا 43 ادام ەم قابىلداپ جاتىر. 5-ەۋى – رەانيماتسيادا. ستاتسيونارداعى جانە رەانيماتسياداعى توسەك ورىندارىنىڭ تولىمدىلىعى سايكەسىنشە 15-14%-دى قۇرايدى. 3 089 كاسىپكەرلىك نىسانى Ashyq باعدارلاماسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. حالىققا ىندەتتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ەكپە جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا I كومپونەنتتى العان ادامدار سانى 179 785 (46,3%) بولسا, II كومپونەنتپەن 157 235 (41%) ادام ەگىلدى. قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەردىڭ, قۇرال-جابدىقتاردىڭ, مەديتسينالىق قۇرالداردىڭ ءبارى بار. جىلجىمالى بريگادالار دا ۇيىمداستىرىلدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
10 ايدا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى ونەركاسىپ, قۇرىلىس, كولىك جانە قويمالاۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبى, تۇرعىن ءۇي, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا وڭ ءوسىم بارىن بايقاتتى. الايدا ايماقتا ونەركاسىپ سالاسى 98,7%-دى كورسەتىپ وتىر. بۇل – مۇناي-گاز سالاسىندا جىل باسىنداعى وپەك كەلىسىمدەرىنە سايكەس, مۇناي وندىرۋگە سالعان كەدەرگىلەرگە بايلانىستى جوسپار تولىق ورىندالماي جاتىر. سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ بارىسى 98,4%-دى قۇرايدى. دەگەنمەن جىل سوڭىنا دەيىن وسى مىندەتتەمەلەردىڭ بارلىعىن تولىق ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بار.
– ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وزەكتى ماسەلە – تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. قازىرگى تاڭدا تۇتىنۋ 154 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى قۇرايدى. جاز مەزگىلىندە, مامىر-قىركۇيەك ايلارىندا شامامەن 51 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جەتىسپەيدى. بولجام بويىنشا, 2025 جىلعا قاراي تۇتىنۋ 250 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. سۋ جەتىسپەۋشىلىگىن جويۋ جونىندە وبلىستا 9 جوبا ىسكە اسىپ جاتىر. سونىڭ ەكەۋى كەلەسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا باستالادى. ءبىرىنشىسى – اقتاۋ قالاسىنداعى «كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىنىڭ قۋاتىن تاۋلىگىنە 20 مىڭنان 40 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن جەتكىزۋ. ەكىنشىسى – قاراجانباس كەن ورنىنداعى تاۋلىگىنە 17 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تۇشىتاتىن زاۋىت. وسىلايشا, مۇنايشىلار 7 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى وزدەرى پايدالانىپ, قالعان 10 مىڭ تەكشە مەتر وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قاجەتىنە جۇمسالادى. سوندا بۇگىنگى 51 مىڭ تەكشە مەتردىڭ كەلەسى جارتىجىلدىقتا 30 مىڭى قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق «قازمۇنايگاز» كومپانياسى كەندىرلى اۋىلىندا تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىن ىسكە قوسقاننان كەيىن بۇل ماسەلە شەشىلەدى, – دەيدى ن.نوعاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە ۇيىمداستىرىلعان كەڭەستە اۋىز سۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ناقتى تاپسىرمالاردى جۇكتەگەن بولاتىن. بۇگىندە وبلىس اكىمدىگى ينۆەستورلارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, وسى ماسەلەلەردى شەشىپ كەلەدى.
– اۋىلدىق جەرلەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى. اقتاۋ, جاڭاوزەن جانە فورت-شەۆچەنكو قالالارىندا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنىڭ 100 پايىزى جاساقتالعان. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى بىلتىر 92% بولسا, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 96%-عا جەتكىزىلمەك. وبلىستا بارلىعى 59 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار. سونىڭ 47-ءسى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. 12 اۋىلدى پرەزيدەنت 2022 جىلعا دەيىن ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بيىل ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن 2 اۋىل قامتىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا بەكى جانە باسقۇدىق اۋىلدارى بار. ناتيجەسىندە, ەلدى مەكەندەردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ 96%-عا جەتەدى. قالعان 10 اۋىلدى اۋىز سۋمەن قامتۋدى 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا, – دەيدى سپيكەر.
ايماقتا ءتورت ت ۇلىك مالدى جەمشوپپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە ماڭىزىن جوعالتقان جوق. سوڭعى جىلدارى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا, اسىرەسە, جاۋىن-شاشىننىڭ از مولشەردە تۇسۋىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءبىراز قيىندىقتار ورىن الدى.
– وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, قىسقى ماۋسىمنان شىعۋ ءۇشىن قاجەت جەمشوپپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماماندارمەن كەلىسە وتىرىپ, شارالار قابىلداندى. وڭىردە قىسقى مال ازىعىنىڭ قورىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 77 مىڭ توننا ءشوپ پەن 53 مىڭ توننا جەم قاجەت. بۇگىندە وڭىرگە 70 مىڭ توننا ءشوپ پەن 41 مىڭ توننا جەم تاسىمالداندى. بارلىق اۋداندا جەمشوپ جيناۋ بازالارى جاساقتالدى. بيىل قۋاڭشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋالارعا مەملەكەت تاراپىنان بىرقاتار قولداۋ كورسەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەتتىڭ قورىنان اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ انالىق باسى ءۇشىن مال ازىعىنا جۇمسالعان شىعىنداردى ءىشىنارا وتەۋگە 1,9 ملرد تەڭگە مولشەرىندە قاراجات ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا 1,2 ملرد تەڭگە يگەرىلدى. ياعني ءىرى قاراعا مال باسىنا شامامەن 9 200 تەڭگە, ۇساق مالعا مال باسىنا 1 900 تەڭگەدەن وتەماقى تولەندى. بۇل – وتەۋسىز بەرىلگەن قاراجاتتار. بۇدان باسقا, ازىق-ت ۇلىك بازاسىنىڭ قىسقى قورىن جاساقتاۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2,1 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, قازىرگى تاڭدا 1,8 ملرد تەڭگە يگەرىلدى, – دەيدى ايماق باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى ارقىلى جەمشوپتى تاسىمالداۋ قۇنىنا 75 پايىزدىق جەڭىلدىك بەرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى وپەراتورلارى 800 ملن تەڭگە ورنىنا 152 ملن تەڭگە تولەدى.
– ءوڭىردىڭ الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – ەكولوگيا. سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ اۋزىندا جۇرگەن «قوشقار-اتا» قالدىق قويماسىن جويۋ ماسەلەسى. بۇل قالدىق قويماسى – 7 700 گەكتاردى الىپ جاتقان الاڭ. ونىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى جاسالىپ, مەردىگەر انىقتالعانىمەن جۇمىس جىل ورتاسىندا تۇرالاپ قالعان بولاتىن. الايدا ۇكىمەتتىڭ, سالالىق مينيسترلىكتىڭ جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ ارالاسۋىمەن جۇمىس قايتا جانداندى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 15 ملرد تەڭگە. سونىڭ 1 ملرد تەڭگەسى ءبولىندى. بۇل قاراجاتتى ۋاقتىلى يگەرەمىز. پرەزيدەنت اتالعان قالدىق قويماسىن 2023 جىلعا دەيىن جويۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى ۋاقتىلى ورىندالادى, – دەيدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى جانە ايماقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قوساتىن ۇلەسى – تابيعاتى, ءتۋريزمى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سايكەس, بيىل كورسەتىلگەن قىزمەتتەر كولەمى مەن كەلۋشىلەر سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3 ەسەگە ارتتى. ينۆەستيتسيا مولشەرى ءوستى. ماسەلەن, بىلتىر 72 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان بولسا, بيىل وسى سالاعا 190 ملرد تەڭگە تارتىلدى. بيىل 5 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇل ەڭ الدىمەن تۋريستىك ايماقتى دامىتۋعا, دەمالۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان جوبالار سانالادى.
– باستى مىندەتىمىزدىڭ ءبىرى – جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ سانىن كوبەيتۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ. قازىرگى تاڭدا وبلىستا 55 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتى جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا 125 مىڭ ادام ەڭبەك ەتەدى. وسىلايشا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تۇسكەن ءتۇسىم – ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ 30%-ىن قۇرايدى. وسى 10 ايدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى 711 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. سايكەسىنشە, «بيزنەستى قولداۋ», «ەڭبەك», «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سىندى باعدارلامالاردىڭ اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 2 146 نىسانى 77 ملرد تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1 877 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, – دەيدى ءوڭىر باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتقارۋشى بيلىكتىڭ الدىنا تۇرعىنداردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونىڭ باعاسى نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندە مىندەت قويدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قاجەت تاۋارلاردىڭ 80%-ى كورشى ەلدەردەن يمپورتتالادى. ءوڭىر ءوزىن ءوزى 20% دەڭگەيىندە عانا قامتاماسىز ەتىپ وتىر. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ سەبەپسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن وبلىستا تۇراقتاندىرۋ قورى جاساقتالىپ, وعان 2,3 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى.
– قازىرگى ۋاقىتتا وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 17 ءتۇرى بويىنشا 5 200 توننا قورى ساقتالۋدا. قاجەت بولعان جاعدايدا ونى نارىققا شىعارىپ, ينتەرۆەنتسيا جاساپ, باعانىڭ وسپەۋىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتە الامىز. سونىمەن قاتار ازىق-ت ۇلىك باعالارىن تومەندەتۋ جانە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن وبلىستاعى بارلىق ساۋدا جەلىلەرىمەن 40 مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, 125 ساۋدا ورنىندا قولجەتىمدى باعامەن ساتىلاتىن «الەۋمەتتىك بۇرىش» جوباسى ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق ءوڭىر نارىعىن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تاماق ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 139 ملرد تەڭگە سوماسىنا 54 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە, مال شارۋاشىلىعى, وسىمدىك شارۋاشىلىعى, جىلىجايلار سالۋ بار, – دەيدى ن.نوعاەۆ.
بۇعان قوسا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اقتاۋ قالاسىندا كوممۋنالدىق بازار مەن كوتەرمە تاراتۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر.
