قازاق قالامگەرلەرى اراسىندا شارج ونەرىمەن اينالىسقاندار بولعان. ماسەلەن, مايدانگەر جازۋشى قالمۇقان يساباەۆتىڭ زامانداستارىن بەينەلەگەن ءازىل سۋرەتتەرى كەزدەسەدى. الايدا ول كىسىنىكىن قىزىعۋشىلىق دەپ ايتۋعا بولادى. ال ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ ءجونى بولەك. ول – الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسى مەن قازىرگى ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ كوركەمسۋرەت فاكۋلتەتىن تامامداعان كاسىبي مامان. بەينەلەۋ ونەرىندە ءوز سۇرلەۋىن سالعان سۋرەتشى. ونىڭ ءازىل سۋرەتتەرىن كورگەندە ەزۋىڭىزگە ەرىكسىز كۇلكى ۇيىرىلەدى. ول بەينەلەگەن ادامداردىڭ وسالى جوق, ءبارى دە حالقىمىزعا تانىمال تۇلعالار. سولاردىڭ سىرتقى كەلبەتى مەن ىشكى جان دۇنيەسىن ءساتتى ۇيلەستىرىپ, جىلى يۋمورمەن كوركەمدەگەن شەبەرلىگىنە ءتانتى بولاسىز.
جالپى, شارج جانرىن مەڭگەرۋ وڭاي ەمەس, وعان ءبىلىم مەن شەبەرلىك تە كەرەك. ءبىر قاراعاندا, ەركىن اعا سابىرلى, بىرتوعا ادام. بىراق ونىڭ شىعارماشىلىعىنان ءازىل مەن قالجىڭعا ۇستا ەكەندىگىن بايقايسىز. ول شارج سالۋعا بالا كۇنىنەن ىنتىق بولىپتى. اسكەردە جۇرگەندە قابىرعا گازەتىنە اسكەري ءومىردىڭ قىزىعى مەن شىجىعىن شارجبەن بەينەلەپ, اتى شىعادى. كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنىڭ ءبىرىنشى كۋرسىندا ستۋدەنتتەر اراسىنداعى بايقاۋدا ءازىل سۋرەتتەرىمەن توپ جارادى. بۇل جەڭىس تالاپتى جاسقا شابىت بەرىپ, وسى باعىتتاعى ىزەنىسى مەن شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسەدى. العاشقى ونىڭ ءازىل سۋرەتتەرى سول كەزدەگى «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, كورنەكتى اقىن مۇزافار الىمباەۆتىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, ول جاس سۋرەتشىنى جۋرنالعا جۇمىسقا شاقىرادى. وسىندا قىزمەت ىستەپ ءجۇرىپ, اقىن-جازۋشىلارمەن جاقىن ارالاسادى. ءسويتىپ سولاردىڭ مىنەز-قۇلقى مەن قىلىقتارىن قىلقالامىمەن اق پاراققا مولدىرەتىپ تۇسىرەدى. ول كوپشىلىككە ۇنايدى. سوسىن «قازاق ادەبيەتى» گازەتى اپتا سايىن قالامگەرلەردىڭ ءازىل سۋرەتتەرىن جاريالاي باستايدى.
− ءبىرىنشى شارجىم كلاسسيكتەردەن باستالدى. عابيدەن مۇستافين, اسقار سۇلەيمەنوۆتى سالدىم. ءبىر جولى ويدا-جوقتا اسقار اعامەن جولىعىپ قالدىم. ول كىسى مەنى تانىمادى. سودان ءوزىم سالەم بەردىم: «اعا, گازەتكە سۋرەتىڭىزدى سالعان مەن» دەپ ەدىم, اسەكەڭ جىميىپ: «ەركىن دەگەن سەن بە؟ مەنى مىستان كەمپىر سەكىلدى سالىپ قويىپسىڭ. نۋ ي چتو-ج, ۇقساپ تۇرعان سوڭ, امال نە!» دەپ ريزا بولدى. سوسىن: «مەنى جۇرت ونشا تانىمايدى عوي. سەن حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەن مۇحتار شاحانوۆ سەكىلدى ازاماتتاردى سال» دەپ جىميدى. مەن اسەكەڭنىڭ جەتى شارجىن سالدىم. سوندا ول جاقىن جۇرگەن دوستارىنا: «مەنىڭ قازاقستانداعى جالعىز سىنشىم بار, ول – ەركىن!» دەپ ايتقان ەكەن. بىردە اسەكەڭ اقسەلەۋ اعا ەكەۋى وتىر ەكەن, بارىپ سالەم بەردىم. سوندا اقسەلەۋ اعا: «مىناۋ – ەركىن دەگەن ءىنىمىز, ءوزىمىز بىلمەيتىن قاسيەتىمىزدى كورسەتىپ ءجۇر» دەپ ايتىپ قالىپ ەدى, اسەكەڭ ج ۇلىپ العانداي: «سونىمەن بىرگە قاسيەتسىزدىگىمىزدى دە كورسەتىپ ءجۇر» دەپ ايتساي» دەپ وتىرعانداردى دۋ كۇلدىردى, − دەپ وتكەن كۇننەن سىر شەرتكەنى بار قىلقالام شەبەرىنىڭ.
بىردە «قازاق ادەبيەتىنە» ورالحان بوكەي, كادىربەك سەگىزباەۆ جانە ساعات اشىمباەۆتىڭ ءازىل سۋرەتتەرى جاريالانادى. ءبىرىنشى ورالحان اعانىڭ شارجى تۇرادى. بىراق ول كىسىگە سۋرەتشىنىڭ سالعان بەينەسى ونشا ۇناماسا كەرەك. ء«اي, ەركىن, سەن انا ەكەۋىنە مەنىڭ ەرنىمدى شوشايتىپ قويىپسىڭ عوي» دەپ جاقتىرماعان كەيىپ تانىتادى. الايدا گازەت رەداكتورى شەرحان مۇرتازا اعامىز «بۇگىنگى ءنومىردى اشىپ تۇر» دەپ سۋرەتتەرگە جوعارى باعا بەرىپتى.
بۇدان كەيىن دە سۋرەتشى باۋىرجان مومىش ۇلى, ءابۋ سارسەنباەۆ, قاليجان بەكقوجين, ءالجاپپار ابىشەۆ سەكىلدى ارداقتى تۇلعالارىمىزدىڭ ءازىل سۋرەتتەرىن سالادى, بىراق ول كىسىلەر ونى جىلى قابىلداپ, دارىندى ازاماتقا ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى.
ايتۋلى اقىن جاراسقان ابدىراشەۆتىڭ ء«ازىلىڭ جاراسسا» دەگەن اقىن-جازۋشىلارعا ارناعان ەپيگراممالار جيناعى بار. وسى كىتاپتاعى قالامگەرلەردىڭ شارجىن ەركىن اعا سالعان. ەكى تالانتتىڭ بىرلەسكەن شىعارماشىلىعىنان تۋعان تۋىندىنى جۇرتشىلىق ءالى كۇنگە دەيىن قىزىعىپ وقيدى.
«ول كەزدە جاراسقان «جۇلدىز» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ, ەپيگراممالارى ءجيى جارىق كورەتىن. بىردە ول ماعان ءوزى جازىپ جۇرگەن كەيىپكەرلەرىنىڭ شارجىن سالىپ بەرشى دەدى. ءسويتىپ ەكەۋمىزدىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىمىز «جۇلدىزدا» جاريالاندى. جاراسقاننىڭ ءتىلى ۋىتتى, جازعاندا سويىپ تۇسەدى. قالداربەك نايمانباەۆ تۋرالى جازعان ەپيگرامماسى كەيىپكەرگە ۇناماي قالىپ, ول كىسى ءبىراز رەنجىدى. سوندا اقىندارمەن بايقاپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك ەكەندىگىن ءتۇسىندىم. ال كىتاپتى شىعارۋعا جاراسقاننىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى كوپ» دەيدى.
ساڭلاق سۋرەتشى كەيىن ساياسي كاريكاتۋراعا دا تۇرەن سالدى. ونىڭ مەرزىمدى باسپاسوزدە جاريالانعان قوعامداعى كەلەڭسىز كورىنىستەردى بەينەلەگەن سۋرەتتەرى وقىرمانداردىڭ نازارىن اۋداردى. كادىمگىدەي ءبىر كولەمدى ماقالانىڭ جۇگىن كوتەرگەن, ايتارى مول, استارى تەرەڭ تۋىندىعا اينالدى.
−كاريكاتۋراشى بولعاننان كەيىن سەن ءومىردى, جاڭالىقتى, بيلىكتە نە بولىپ جاتىر, حالىقتىڭ كوڭىل كۇيى قالاي – سونىڭ ءبارىن باعدارلاپ وتىرۋىڭ قاجەت جانە وعان ءادىل كوزبەن قاراۋ كەرەك. مىسالى, قازاقتىڭ يەن بايلىعىن يگەرۋگە كەلگەن وليگارحتار تۋرالى شارج سالدىم. ونى مەن بوسقا سالعان جوقپىن. ەگەر ولار وزدەرى يە بولىپ وتىرعان زاۋىتقا نەمەسە كەن ورنىنا جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزىپ, جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, جوعارى ايلىق تولەسە, نەمىز بار؟! تاعى ءبىر مىسال. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باعى جانباي, كەيىندەپ تۇرعانىنا جانىم اۋىرىپ, «قازاق ءتىلى» دەگەن شارج سالدىم. وندا انا ءتىلىمىزدى اقبوزات بەينەسىندە اياعىن شىدەرلەپ, العا جۇرە الماي تۇرعانىن بەينەلەدىم.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدە ەركىن نۇرازحاننىڭ «شاراينا» دەگەن جەكە كورمەسى ءوتىپ, سوندا تالانتتى ساتيريك كوپەن امىربەك ول كىسىنىڭ ءۇش ۇستازى بولعاندىعىن ايتا كەلىپ: ء«بىرىنشىسى – مۇزافار الىمباەۆ. ول ونى «كاريكاتۋرا كورولى» دەپ اتادى. ەكىنشىسى – شەرحان مۇرتازا. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلداردىڭ باسىندا شەراعاڭ ەركىننىڭ سالعان سۋرەتتەرىن ءنومىر سايىن «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە شىعارىپ, باعىت-باعدار بەرىپ وتىردى. ءۇشىنشىسى – قاسىم قايسەنوۆ. باتىر اعامىز ءىنىسىن ادالدىققا, تازالىققا تاربيەلەدى. وسىنداي تۇعىرلى تۇلعالاردان ءتالىم الىپ, ونەگەسىن كورگەن ازاماتتىڭ ونەردەگى جولى داڭعىلعا اينالدى» دەپ جۇرت الدىندا قىلقالام شەبەرىنىڭ مەرەيىن اسىردى. بۇل سۋرەتشىگە بەرىلگەن ءادىل باعا دەۋگە بولادى. سونىمەن بىرگە ول كىسى قالامى جۇيرىك جۋرناليست, بۇگىنگە دەيىن ونىڭ «كىمگە كۇلەمىز؟», «شارج شەرۋى» دەگەن ساتيرالىق البومدارى مەن «ۇلت پەن رۋح», «عيبرات عۇمىر», ء«وز ەلىم مەنىڭ – وزەگىم مەنىڭ!» اتتى پۋبليتسيستيكالىق كىتاپتارى جارىق كورگەن.
