رۋحانيات • 10 قاراشا، 2021

قانداسپەن كەلگەن قازىنا

9258 رەت كورسەتىلدى

اتام قازاقتا ەجەلدەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان «ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت» دەگەن ءسوز بار. بۇل ۇعىمنىڭ استارىندا الۋان-الۋان سىر جاتقانىن بىلە بەرمەيمىز. ياكي ەلگە ەل قوسىلسا قۇت بولاتىندىعىنا ءبىرىنشى سەبەپ، «تەرەڭ باتىرادى، كوپ قور­قىتادى» دەپ بۇرىنعى اتالارىمىز ايتقانداي، اۋەلى حالىقتىڭ سانى كوبەيدى دە، ەتنوس رەتىندە جاڭارعان بۇقارانىڭ قا­رىم-قۋاتى ارتىپ، ۋاقىت وتە كەلە سان­نان ساپاعا كوشەدى. داڭعىل جىراۋ ماحام­بەت­تىڭ «وتەمىستەن تۋعان ون ەدىك، ونىمىز اتقا مىنگەندە، جەر قايىسقان قول ەدىك...» دەگەنى ءتارىزدى.

وسى ورايدا، ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لاعان ساتتەن باستاپ، اتاجۇرتقا الىس-جاقىن شەتەلدەردەن اعىلىپ كەلگەن قانداستار سانى جايلى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ جا­قىندا جاريالاعان مالىمەتىنە جۇگىنسەك، وسى 30 جىلدا قازاقستانعا سىرتتان 1 084 692 قانداس-قازاق كوشىپ كەلىپتى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ كوبى وزبەكستاننان كەلگەن قانداستار 

542 658 ادامدى قۇراسا، كەلەسى ورىنعا قىتاي حا­لىق رەسپۋبليكاسىنان كوشىپ كەلگەن

355 501 قانداسىمىز يە بولىپ وتىر، ودان كەيىن تۇ­رىك­مەن توپىراعىنان قونىس اۋدارعان 74 706 قانداسىمىز ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەپتى. ولاردىڭ سىرتىندا موڭعوليادان 55 937 ادام، رەسەيدەن 16 816 ادام، اۋعانستاننان 13 330 ادام، يراننان 8 645 ادام، قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان 7 372 ادام، باسقا ەلدەردەن 9 637 ادام تاۋەلسىزدىك جىلدارى اتاجۇرتىنا ورالعان ەكەن. ناقتىراق ايتساق، شەتتەن ورالعان قانداستار ەلىمىزدەگى قازاق ۇلتىنىڭ 12%-ىن قۇراپ وتىر. بۇل – تەك شەكارا اسىپ، وتانعا ورال­عان­داردىڭ ءتىزىمى. كەلگەننەن كەيىن­گى وتىز جىلدا قول جەتكىزگەن ءوسىمى ەسەپتەلگەن جوق.

قانداستارىمىز ۇزاق جىلعى وتارلاۋ ساياساتى كەسىرىنەن تۇبىرىنە قۇرت ءتۇسىپ، ءدىڭى مۇ­قالعان ءتىلىمىز بەن قازاقى سالت-ءداس­تۇر، ۇلتتىق قولدانبالى ونەر، با­يىرعى ەتنو­گرا­­فيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قاي­تا جاڭ­عى­رۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. جازۋشى قاب­دەش جۇمادىلوۆشە ايتساق، شەتتەن كەلگەن قازاقتار ابدەن سارتاپ بولىپ سۋالا جازداعان ۇلتتىق رۋحانياتىمىزعا تەڭىزگە كەلىپ قۇيعان تاپ-تازا ءمولدىر بۇلاقتاي اسەر ەتتى.

ودان كەيىنگى ايتپاعىمىز، تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كەز كەلگەن مەملەكەت الەم قاۋىمداستىعى الدىندا ءوز ورنىن تابۋعا ۇمتىلادى. سول ءۇشىن سان قيلى ەكونوميكالىق باعدارلامالار قابىلدايدى، ءوندىرىس سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن سىرتتان قىسقا جانە ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيالار تارتادى. رەسمي دەرەككوزگە جۇگىنسەك، ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاقستان ەكونوميكاسىنا شامامەن 330 ملرد دوللاردان استام شەتەل ينۆەستي­تسياسى قۇيىلىپتى. ناتيجەسىندە، وتاندىق ءون­دىرىس پەن ونەركاسىپتىڭ وركەندەۋىنە جول اشىل­دى. ونىڭ پايداسىن قازىر حالقىمىز كورىپ جاتىر.

سويتە تۇرا، ءار حالىق، جەكە ەتنوس ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇدىرەت-قاسيەتىنە بالاناتىن ەجەلگى قۇندىلىقتارى: ءتىلى مەن ءدىلىن، ءداستۇرى مەن سالتىن، مادەنيەتى مەن ونەرىن دامىتۋ ءۇشىن سىرتتان قارجىلاي ينۆەستيتسيا تارتا المايدى. ياعني قازاقتىڭ ۇلتتىق دارا قۇندىلىقتارىن اعىلشىن، ورىس، فرانتسۋز، جاپون دامىتا المايدى. ويتكەنى ولاردىڭ ءوز ءداستۇرى، ءوز ەرەكشەلىكتەرى بار. ال قازاق حالقى ءۇشىن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرا الاتىن قۇندىلىق، اسا باعالى دۇنيە – شەتتەگى قانداستارى. شەكارادان تىس جەردە ءجۇرىپ-اق قازاق سياقتى ءوزىنىڭ رۋحاني بايلىعىن، ەجەلگى ەلدىك قاسيەتىن ساقتاعان ۇلت جوققا ءتان. بۇل – ءتاڭىردىڭ قازاققا بەرگەن ەڭ ۇلكەن سىيى. راسىندا، دارا حالىقتى ۇلت رەتىندە ۇستاپ تۇراتىن تەتىك ونىڭ رۋحاني ۇستىنى شەتتەن ورالعان قانداستار ارقىلى دا بەكىپ جاتىر.

ودان كەيىن ۇلتتىق رۋحاني بايلىقتىڭ ءبىر پۇشپاعى – ادەبي، مادەني، عىلىمي ومىرىمىزگە قانداستار تاراپىنان قوسىلعان قازىنا قانشاما. كوشى-قون ارداگەرى مارات توقسانباەۆتىڭ دەرەگى بويىنشا، تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزگە سىرتتان 60-قا جۋىق ءار سالانىڭ عىلىم دوكتورى مەن 120-دەن استام عىلىم كانديداتى كوشىپ كەلىپتى. سونىڭ ءبىرى – جۋىقتا عانا ورالعان قانداستار اراسىنان العاشقى بولىپ 30 جاسىندا مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولعان الەمدىك دەڭگەيدەگى ماتەماتيك عالىم دوربەتحان سۇراعان، سونداي-اق زاڭ عىلىمدار دوكتورى ءھام قازاقستان رەسپۋبليكاسى كون­ستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءۇنزيلا شاپاق جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىندە گەنەرال-مايور شەنىندە جاۋاپتى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن اسكەري عىلىمدار دوكتورى، پروفەسسور جەكەي قاليدولدا ۇلى قاتارلى قانداستارىمىز كۇللى قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالسا، تەك سپورت سالاسىندا ورىن العان ءبىر ساتتىك وقيعا 2008 جىلعى بەيجىڭ وليمپياداسىندا قوس قانداسىمىز باقىت سارسەكباەۆ پەن قانات يسلام ەكەۋى جەڭىس تۇعىرىندا قاتار تۇرۋى تاريحي كورىنىس رەتىندە بار قازاقتىڭ كوكەيىندە ساقتالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

11 ءوڭىر «جاسىل» ايماققا كوشتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:24

توقساننىڭ تورىندە

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

تاتارستاننان ولجالى ورالدى

حوككەي • بۇگىن، 09:14

زەرتتەۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماڭىزدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:11

تەڭدەسى جوق جەتىستىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:54

باسىمىزداعى باقتى باعالاي بىلەيىك

قازاقستان • بۇگىن، 08:47

ەلباسى اماناتى

پىكىر • بۇگىن، 08:45

ءمىنسىز – كىم؟

رۋحانيات • كەشە

سەمەيدەگى سەرپىلىس

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار