بيزنەس • 10 قاراشا، 2021

مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ تاندەمى تابىستى جوبالارعا جول اشىپ وتىر

88 رەت كورسەتىلدى

ەلى­مىزدە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جۇيەسى بەس جىلدان بەرى تا­بىستى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. اتالعان جۇيەنىڭ تەتىكتەرىن پاي­­دالا­نۋ كەڭىنەن تارالۋدا ءارى ول ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قام­تۋدا. وسى ۋاقىت ىشىندە مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ تاندەمى كوپ­­تە­گەن الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرعانىنا دا كۋا­مىز.

قازاقستاندىق مەملەكەت-جە­كەمەنشىك ارىپ­تەستىك ورتا­لى­­عى­نىڭ باسقارما تورا­عا­سى ەرجان سارسەنبايدىڭ ايتۋىنشا، ورتا­­لىق­قا جۇكتەلگەن ماڭىزدى فۋنك­تسيا­نىڭ ءبىرى – بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالار مەن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبا­لا­رىنا ساراپتاما جۇرگىزۋ. سا­راپ­تاما دەگەنىمىز – كەشەندى باعا­لاۋ. ول بارىنشا جوعارى الەۋ­مەت­تىك نە­مەسە ەكونوميكالىق ناتي­جە الۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن ينۆەس­تي­­تسيالىق جو­با­لاردىڭ تيىم­دى­­­لى­گىن ايقىندايدى. ماسە­لەن، وسى جىلدىڭ 9 ايىندا ورتالىق قۇنى 3،2 ترلن تەڭگە بولاتىن 34 جوباعا ساراپتاما جۇرگىزگەن. ونىڭ ناتيجەسى بويىنشا جال­پى سوما 3،2 ترلن تەڭگەدەن 738 ملرد تەڭ­­گەگە دەيىن ازايتىلعان. وسى­­­لاي­شا، بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇك­­تەمە 76 پايىزعا دەيىن تومەن­دەپ­تى.

– ورتالىق 2018 جىلى 98 جوبانى، 2019 جىلى 151 جوبانى، 2020 جىلى 77 جوبانى قارادى. بىلتىردان باستاپ جوبالار سانى ازايدى. بۇل كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن تەجەۋ ءۇشىن قابىلدانعان كارانتيندىك شارالارمەن بايلانىستى. ورتالىق بيىلعى توعىز ايدا ەڭ الدىمەن حالىققا الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى جوبالاردى ماقۇلدادى. ولاردىڭ ارا­سىن­دا بىرقاتار ما­ڭىز­دى جوبالار بار. ما­سەلەن، الدىن الا جانە ارالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن بەرۋ ءۇشىن «وتباسى بانك­كە» بيۋدجەتتىك كرەديت بەرۋ جوباسى ما­قۇل­داندى. بۇل ماق­سات­­قا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بيۋدجەتتىك كرەديت ەسەبىنەن 30 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانۋ­دا. وسى­نىڭ ناتي­جەسىندە 9 373 ازا­مات تۇر­عىن ءۇي جاع­دا­يىن جاقسارتۋعا مۇمك­ىندىك الماق.

جوبا­نىڭ ەندى ءبىرى اگروسەكتوردى قول­داۋعا قاتىس­تى. 2022 جىلعا ارنالعان اگرو­­ونەر­كا­سىپ سۋبەكتىلەرىن قولداۋ ءۇشىن «اگ­رار­لىق نەسيە كورپوراتسياسىنا» كرەديت بەرۋ بيۋدجەتتىك باع­­دار­لاماسى قولداۋ تاپتى. كە­لەر جىلى بيۋدجەتتىك نەسيە ەسە­بىنەن 70 ملرد تەڭگەگە 2 400 اگرو­ونەركاسىپ سۋبەكتىسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىنى قولداۋ كوز­دەل­گەن. ونىڭ 387-ءسى جاڭا قارىز الۋشى بول­ماق. بۇل وسىمدىك شارۋا­شى­لى­عى­ن­­داعى كرەديتتىك رەسۋرس­تارعا قا­جەتتىلىكتى قاناعات­تان­دى­رۋ­عا جانە ەلىمىزدەگى ەگىس القاپ­تا­رى­نىڭ 3 ملن گەكتارىن قامتۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. قارىز الۋشى ءۇشىن نەسيەلەۋدىڭ شەكتى تۇپكىلىكتى مول­شەرلەمەسى 5 پايىزدان اسپايدى، – دەيدى ەرجان سارسەنباي.

ورتالىق باسشىسى بيىل جۇ­يە­­گە قا­تى­س­تى بىرقاتار جاڭا­شىل­­­دىق­تار ەنگى­زىل­­گەنىن العا تارت­­تى. ماسەلەن، «قاي­تا­رىم­دى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­­تىك» تە­تىگى ەنگىزىلگەن. وندا ين­­ۆەس­تور­دىڭ قا­جەت­­تى ينفرا­قۇ­­­رىلىمدى قۇرۋعا جۇم­ساعان شى­­­­عىنى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­­تەس­تىك ار­قىلى وتە­لەدى.

– ايتالىق، جەكە تۇلعا زاۋىت سالدى دەلىك. ەندى وعان ينجە­نەر­لىك كوممۋنيكاتسيا­لار جۇرگىزۋ قاجەت. ەندى جاڭا نورماعا سايكەس، جەكە تۇلعانىڭ كوممۋنيكاتسيا­لار­دى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭ­بە­رىندە جۇرگىزۋگە مۇم­كىندىگى بار جانە ءارى قاراي ءوز شىعىندارىنىڭ وتەمىن الا الادى. سونداي-اق ول جۇمىس ورىن­دا­­­رىنىڭ سانىن كوبەيتۋگە مىن­دەتتى. بۇل جەكە تۇلعا ءۇشىن دە، حالىق ءۇشىن دە وڭ ناتي­جە بەرەدى. بۇدان بولەك، مەملەكەت-جەكەمەن­شىك ارىپتەستىك جۇيەسىنە قاتى­سۋ­شى ينۆەستور كاپيتالىنىڭ كەم دەگەندە 20 پايىزى قولدا بولۋى كەرەك. جاڭا تالاپ بيۋدجەت­كە جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ جانە جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ين­ۆەس­توردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارت­تىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلدى. سون­داي-اق ەندىگى جەردە جەكەمەن­شىك ارىپتەستى انىقتاۋ ءۇشىن اۋكتسيون­دىق ءتاسىل قولدانىلماق. مىسالى، مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ پايدالانىلماي جاتقان بوس الاڭ­دا­رى بار. پايدالانىلماسا دا، مەملەكەت ولاردى كۇتىپ-ۇستاۋى كە­رەك. دەمەك بۇعان دا قار­جى جۇم­­سالادى. ەندى جەكە تۇلعا بوس جات­قان مۇنداي الاڭداردى كوم­­مەرتسيالىق ماق­ساتتا پايدالانا الا­دى. ونى كادەگە جارا­تاتىن ينۆەستور اۋكتسيون ارقىلى انىق­­تالادى، – دەدى ورتالىقتىڭ باس­قار­ما توراعاسى.

ە.سارسەنبايدىڭ ايتۋىنشا، بيۋدجەت جۇك­تەمەسىن تومەندەتۋ، سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىكتى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­لاردان اجىراتۋ ماقساتىندا نى­­ساندى پايدالانۋ جانە ينۆەس­تي­تسيالىق شى­عىنداردىڭ وتەما­قى­سىن تولەۋ كەزەڭى كەمىندە 5 جىلعا ۇلعايتىلعان. بۇرىن ءۇش جىلدان باستالاتىن.

– ءبىز جۇرگىزگەن باعالاۋ شەڭ­بە­رىن­دە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قا­تىستى جو­با­لار­دىڭ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك ­تە­­تىگى بو­يىنشا ىسكە اسىرىلعان جاع­­داي­­لا­رى انىق­تالدى. كەزەڭنىڭ قىسقا مەر­­زىم­دى­لىگى جەكە سەرىكتەستەر تەز پايدا كور­گىسى كەلەتىن جانە جو­با­­نىڭ ءوزىن جۇزەگە اسىرۋعا قى­زى­عۋ­­شىلىق تانىتپايتىن جاع­­داي­لارعا الىپ كەلدى. سونى­مەن قا­تار مەم­­لە­كەتتىك مىن­دەت­تە­مە­لەر­دىڭ ۇلعايۋى­نا اكە­­لىپ سوق­تىراتىن مەم­لەكەت-جەكەمەن­شىك ارىپتەستىك شارت­تا­رىنىڭ تا­لاپ­­تارىن وز­گەرتۋگە شەكتەۋ قو­­يىل­­دى. ءبىز باعالاۋ كەزىندە مەم­­لە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شارت­­تارىنىڭ ءبىر باعاعا جاسال­عا­نىن، ال كەيىن شارتتىڭ وزگە­رىستەرگە ۇشىراعانىن انىق­تادىق. ياعني اۋەلدە بەلگى­لەن­گەن سوما ۇلعايتىلعان، تيى­سىنشە با­سە­كەلەستىك تالاپتارى بۇ­زىل­عان ءارى بيۋدجەتتىك شىعىس­تار كو­­لەمى وسكەن. بۇدان باسقا دا وز­گە­رىس­تەر ەنگىزىلدى. تۇتاس­تاي ال­عان­دا وزگە­رىستەردىڭ بار­لى­عى جو­با­لار­دىڭ ساننان ساپاعا كو­شۋى­نە جانە بيۋدجەتتىك جۇك­تە­مە­نى تو­مەن­­دە­تۋ­گە باعىت­تال­دى، – دەپ ناق­تى­لا­دى ە.سارسەنباي.

وسى ورايدا قازاقستاندىق مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تە­س­­تىك ورتالىعى جىل سا­يىن بيۋدجەتتىك ينۆەس­تيتسيالار مەن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­­تەستىك جوبا­لا­رىنىڭ ىسكە اسى­­رىلۋىنا باعا­لاۋ جۇر­گى­زە­­تىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بىل­تىر جالپى قۇنى 580 ملرد تەڭگە بولاتىن 532 جوبا با­عا­­­لان­عان. بۇلار نەگىزىنەن ين­جەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ين­فرا­­قۇرىلىمدى جاڭارتۋعا جانە سالۋعا ارنالعان جوبالار.

– وسىلايشا، 2 900 شاقىرىم سۋ­مەن جابدىقتاۋ جەلىسى جاڭار­تى­لىپ، سالىندى. 1 400 شاقىرىم گازبەن جابدىقتاۋ جەلىسى، 12،5 مىڭ شاقىرىم كارىز جەلىسى جۇر­گى­زىلدى. 246 شاقىرىم جول قال­پىنا كەل­تى­رىل­دى. سونداي-اق 390 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي عيماراتى، 100 ورىن­دىق ون­كو­لو­گيالىق ەمحانا مەن ورتا­لىق اۋداندىق اۋرۋحانا جانە باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزدى نى­ساندار سالىندى. اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 8 مىڭنان استام جۇمىس ورنى ساق­تال­دى ءارى جاڭادان قۇرىلدى. بۇل رەتتە سولتۇستىك قازاقستان (727 جۇمىس ورنى)، جامبىل (675)، پاۆلودار (394) وبلىستارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا (488 جۇمىس ورنى) ەڭ كوپ جۇمىس ورىندارى قۇرىلعان، – دەدى ورتالىقتىڭ باسقارما توراعاسى.

قازاقستاندىق مەملەكەت-جە­كە­مەنشىك ارىپتەستىك ورتالىعى باس­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامەد قابىلدينوۆتىڭ دەرەگىنشە، 2021 جىلدىڭ 1 قازا­نىن­داعى جاعداي بويىنشا، ەلى­مىز­دە 2 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا 818 مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك شارتى جاسالعان. ونىڭ 11-ءى – رەسپۋبليكالىق، قالعانى وڭىر­­لىك دەڭگەيدە. 950 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان.

– مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­­تەستىك شارتتارىن تەكسەرۋ كە­زىن­­دە مەملەكەتتىك ارىپ­تەستەر جو­با­لاردى ىسكە اسىرۋ كە­زىندە جى­بەر­گەن بىرقاتار پروبلەما انىق­­تالدى. قازىرگى ۋاقىتتا بيۋد­جەت­­تىك باع­دار­لامالاردىڭ اكىم­­شى­­لەرى ۇلتتىق ەكو­نو­ميكا مي­نيس­­­ترلىگى مەن ءبىزدىڭ ورتالىق بى­ر­لە­سىپ انىقتالعان پروبلەمالاردى رەتتەۋگە كۇش سالۋدا. سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەن­شىك ارىپتەستىك سالاسىنداعى زاڭ­نا­ماعا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بو­يىن­­شا جۇمىس جۇرگىزۋدە، – دەدى م.قابىلدينوۆ.

باسقارما توراعاسىنىڭ ورىن­با­­سارى اتاپ وتكەندەي، مەم­لە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جو­با­­لارىنىڭ كوبىندە تەڭگەرىم­دىلىك جوق. ياعني جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە مىندەتتەمەلەر، كە­پىلدىكتەر، تاۋەكەلدەر مەن كى­رىس­تەر مەملەكەتتىك ارىپتەس پەن جەكە مەنشىك ارىپتەس اراسىندا ءوزارا ءتيىمدى بولىنبەگەن. جەكەمەنشىك ارىپتەستىڭ مىندەتتەمەلەرى سا­لىن­­عان قاراجات پەن پايدانى بيۋد­جەتتىك مىندەتتەمەلەر ەسە­بى­نەن 100 پايىز قايتاراتىن نىسان قۇ­رۋ­مەن عانا شەكتەلەدى. ال بيۋدجەتتەن تىس كوزدەر ەسەبىنەن جوبالاردىڭ ءوزىن ءوزى اقتاۋىنا قول جەتكىزۋ، سونداي-اق حالىققا كور­سە­تى­لەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپا­سى­­نا قا­تىس­تى مىندەتتەمەلەر قام­­­تىل­­مايدى.

– قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت-جەكەمەن­شىك ارىپتەستىك جوبا­لا­رى ءۇش ساناتقا بو­لىن­گەن. ءبىرىنشى سانات – شىعىنداردى 100 پايىز وتەيتىن جوبالار. ەكىنشى سانات – شىعىنداردى ءىشىنارا وتەي­تىن جوبالار. ءۇشىنشى سانات – شى­عىن­داردى وتەمەيتىن جوبالار. ءۇشىنشى ساناتتى تابىستى جوبا­لار دەپ ساناۋعا بولادى. 1 قا­زان­داعى جاع­داي بويىنشا ىسكە اسى­رىلىپ جاتقان جو­بالاردىڭ ۇش­تەن ءبىرى وسى ساناتقا تيە­سىلى. ياعني ولار بارلىق وڭىردە تاراتىلاتىن بيۋدجەتتىڭ اعىمداعى شىعىستارى، تاريفتەر جانە بيۋد­جەتتەن تىس كوزدەر (اقىلى قىز­مەت­تەر) ەسەبىنەن وتەلەدى، – دەيدى م.قابىلدينوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

«وميكرون» «تويوتانى» قىسپاققا الدى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 14:00

15169 ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

ۇقساس جاڭالىقتار