“ەر سۇلتان” ەلىمەن قاۋىشتى

جاقىندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 65 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا قوستانايلىقتار ءى.وماروۆ اتىنداعى قوستاناي وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا “ەر سۇلتان” اتتى قويى­لىمنىڭ پرەمەراسىن تاماشالادى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سۇلتان بايماعامبەتوۆتىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن بۇل سپەكتاكلدىڭ اۆتورى دا, ونى ساحنالاعان دا قازاق­ستان­نىڭ حالىق ءارتىسى, تەاتردىڭ كور­كەم­­دىك جەتەكشىسى ەرسايىن تولەۋباي. سپەكتاكل سۇلتان بايماعام­بەتوۆتىڭ تۋعان جەرى اۋليەكول اۋ­دانىنداعى قوياندىاعاش دەپ اتا­لاتىن اۋىلدا باتىردىڭ ءجاسوسپىرىم كەزىنەن باستاۋ الادى. ساحنا تورىنە سۇلتان (ايبول شاكىرجانوۆ) پەن ونىڭ ۇناتقان قىزى بارشىن (زامزاگۇل بالتاباەۆا) كوتەرىلەدى. ەكى جاس ورمان اراسىنداعى الاڭ­قايدا قىدىرىپ ءجۇر. سۇلتاننىڭ ەركە قارىنداسى زەينەپ (اسەم قو­زىباقوۆا) ولاردان قالماي, ەركەلەپ, جۇگىرىپ ءجۇر. سۇلتان بارشىنعا يىناعاش جاساپ بەرەمىن دەپ, قاتار وسكەن قوس قايىڭنىڭ بىرىنە بالتا الىپ ۇمتىلادى. بارشىن “كەسپە, كيەسى ۇرادى!” دەپ شىرىلدايدى. بىراق سۇلتان قايىڭدى ءبارىبىر كەسىپ الادى. اللانىڭ ءوزى تابيعات­تاعى جاندى-جانسىزدىڭ بارلىعىن دا جۇپتاستىرىپ جاراتقان. “جال­عىزدىق قۇدايعا عانا جاراسقان”. قوس قايىڭنىڭ ءبىرىنىڭ كەسىلگەنى كورەرمەن ويىن سان-ساققا جەتەلەپ, ءبىر جاماندىقتىڭ بولارىنان حابار بەرگەندەي بولادى. وعان ەسى اۋىسقان جىندى شال جادىگەردىڭ (قازاق­ستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى قابدولماجيت يمانوۆ) سۇلتانعا “قايىڭدى نەگە شاباسىڭ, قارعىس اتادى!” دەپ بەزەرۋى دە سەبەپ بولار. نەگىزى قازاق اققۋدى اتپاعان, اق قايىڭدى جوسىقسىز شاپپاعان. سپەكتاكلدىڭ اۆتورى-رەجيسسەرى ەرسايىن تولەۋباي كورەرمەندى وسى­لاي فيلوسوفيالىق شەگىنىستەرمەن جەتەلەپ وتىرادى. مىنە, ساحناعا سۇلتاننىڭ ۇستازى ومار شىعادى. ول دا سۇلتاننىڭ قايىڭدى كەسكە­نىن قۇپ كورمەيدى. بۇل جەردە قازاق تۇسىنىگىندەگى ادەمىلىكتىڭ ءبىرى اق قاي­ىڭدى العاندا رەجيسسەر “سۇلۋلىق الەمدى ساقتايدى” دەگەن دوستوەۆ­سكي ويىن جالعاعان سىڭايلى. ومار ۇستازى دورباسىنان كىتاپتار الىپ شىعىپ, “باياعىدا ەل قورعاعان باتىردىڭ جاۋى سىرتتان ەدى, ەندىگى ەلدىڭ جاۋى ىشتەن بولدى. قايرات, احاڭدار-اي, سەندەر جاۋ بولعان سوڭ, بىزدەر نە بولدىق!” دەپ كۇڭىرەنەدى. احاڭ – احمەت بايتۇرسىنوۆ ەكەنىن ۇعىنىپ, ۇستازبەن بىرگە تولعاناسىڭ. باتىر سۇلتان اسپاننان تۇسكەن جوق, ول حالقىمەن بىرگە زاماننىڭ داۋىلى مەن جاۋىنىن كورىپ ءوسىپ كەلە جاتىر ەدى. ۇستازى كىتاپتى سۇلتانعا بەرەدى. بۇل اۆتوردىڭ احاڭ يدەيالارىنىڭ جالعاسىن تابۋى دەگەندى ۇقتىرۋى دەپ بىلدىك. سۇلتان اسكەرگە الىنادى, “جەتى قات كوكتەن ايسا ءتۇسىپ, جەتى قات جەردەن ءمادى شىعىپ اپات بولادى” دەگەن ەسى اۋىسقان جادىگەر شالدىڭ ايتقانى كەلىپ, سوعىس باستالادى. راديودان سۇلتاننىڭ جەرلەستەرى ونىڭ جاۋ امبرازۋراسىن دەنەسىمەن جاۋىپ, 23 جاسىندا ەرلىكپەن كوز جۇم­عانىن ەستيدى. باياعى قوس قايىڭنىڭ (ەكىنشى قايىڭدى نكۆد تەرگەۋشىسى, سۇلتاننىڭ ۇستازى وماردى تەرگەگەن تەبەنوۆ (بەرىكحان توكەنوۆ) كەسىپ العان) ورنىنا شىققان وركەنگە بارشىن مەن زەينەپ شۇبەرەك تاعادى. بۇل سۇل­تاندى ەسكە الاتىن, ۇمىتپايتىن ۇرپاق بار دەگەن ءسوز! سپەكتاكلدەن كەيىن سۇلتاننىڭ قارىنداسى – جاسى سەكسەننىڭ سەڭ­­گى­رىنە شىققان زەينەپ قاريا ساحنا­عا شىعىپ, سۇلتاننىڭ ءرولىن ويناعان ايبول شاكىرجانوۆتى “كوكە!” دەپ كەلىپ بەتىنەن ءسۇيدى. شىعارما اۆتو­رىنىڭ قيالى مەن سۇلتان بايما­عام­بەتوۆكە بايلانىستى ءومىر شىن­دىعىنىڭ ۇقساستىعى تاڭعالدىرادى. زەينەپ اعاسىن ومىردە دە “كوكە” دەپ اتاعان ەكەن. اۆتور بۇل جونىنەن حابارسىز بولادى. سۇلتاننىڭ تۋىستارى ونىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ با­سىنا قايىڭ كوشەتىن وتىرعىزادى. ۇشىنشىدەن, قويىلىمداعى جادىگەر سياقتى اۋليەكولدە دە “سەرىك جىندى” دەگەن ەسىرىك كىسى بولىپتى, ول دا سوعىستىڭ بولاتىنىن الدىن الا ايتقان كورىنەدى. سپەكتاكلدە اۆتور سوعىستى كورسەتپەي, سۇلتان جاسار ەرلىكتىڭ مايدانعا دەيىنگى “العىشارتتا­رىنا” كوڭىل اۋدارتادى. اۆتور تەك وتكەنمەن شەكتەلمەي, بۇگىنگى كۇنگى ەكولوگيا, ادامدار اراسىندا كەز­دە­سەتىن وتانشىلدىق پەن ساتقىندىق سياقتى ماسەلەلەردى دە كوتەرگەن. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا جانە باتىر سۇلتاننىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولۋىنا وراي قوستانايلىق كورەر­مەندەرگە زور تارتۋ بولعان شىعار­مادا تەاتردىڭ جاس اكتەرلەرى تا­ما­شا شەبەرلىك كورسەتتى. سونىمەن قاتار ساحنا بەزەندىرىلۋى دە رەجيس­سەردىڭ ايتار ويىن اشا تۇسكەن. پاتريوتتىق تاربيە قويىلىمنىڭ باستى ماقساتى بولاتىن. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي.