جانات قۇرمانوۆ: قامسىز بولاشاققا قامدانۋ بۇگىننەن باستالۋى كەرەك

– جانات بوستان ۇلى, 2021 جىل بىرىڭ­عاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ جۇمىسىنا قانداي وزگەرىستەر الىپ كەلدى؟

– 2021 جىلدان باستاپ «قازاقستان رەس­­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­­لەرىنە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەل­تىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىق­ت­ىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس ازاماتتار ءوز زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ, ەمدەۋ جانە جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا ينۆەستيتسيالىق باسقارۋعا بەرۋ ءۇشىن پايدالانۋ قۇقىعىن الدى.

زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازاماتتار, ەڭ الدىمەن, ءوز جيناقتارىن تەكسەرىپ, بجزق-داعى جەكە زەينەتاقى شوتىندا الۋعا قول­جەتىمدى سومانىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋى ءتيىس.

بجزق جيناقتالعان زەينەتاقى قاراجاتىن ۋاكىلەتتى وپەراتورعا (بانككە) اۋدارۋ ازامات­تىڭ وپە­راتورعا بەرىلگەن ءوتىنىشى تۋرالى ەلەكت­رون­دى حابارلامانى العان كۇننەن باس­تاپ 5 جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇزەگە اسىرىلا­دى. ۋاكىلەتتى وپەراتور اۋدارىلعان زەينەتاقى جيناقتارىن ازاماتتاردىڭ ارنايى شوتتارىنا ءبىر جۇمىس كۇنى ىشىندە ەسەپتەيدى. زەينەتاقى جيناقتارى ارنايى شوتتاردا 45 جۇمىس كۇنىنەن اسپايتىن ۋاقىتتا عانا ساقتالادى. وسى مەرزىم ىشىندە جيناقتار نىسانالى ماقساتى بويىنشا پايدالانىلۋعا نەمەسە سالىمشىنىڭ بجزق-داعى زەينەتاقى شوتىنا قايتارىلۋعا ءتيىس. وسىلايشا, ازامات­تاردىڭ تۇرعىن ءۇي جانە ەمدەلۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بارلىق وتىنىشتەرى ۋاكىلەتتى وپەرا­تورعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كەلىپ, قارالادى. سالىمشى تاراپىنان بجزق-عا جەكە ءوتىنىش بەرۋ تالاپ ەتىلمەيدى.

سونداي-اق ازاماتتار ءتۇرلى ينۆەستيتسيا­لىق ستراتەگيالار ۇسىناتىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلار (يپب) اراسىندا ءوز قالاۋىمەن تاڭداۋ جاساۋ ارقىلى جيناق­تا­رىن باسقارۋعا قاتىسا الادى. زەينەت­اقى جي­­ناق­تارىنىڭ جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اساتىن بو­لىگىن اۋدارۋ ءۇشىن سالىمشى بجزق-عا نى­سان بويىنشا جانە تالاپ ەتىلەتىن قۇجات­تار­دى قوسا تىركەي وتىرىپ, ءوتىنىش بەرە الادى. بجزق-عا ءوتىنىشتى بجزق-نىڭ وڭىر­لىك كەڭ­سە­­­لەرى­نە جەكە جۇگىنۋ ارقىلى نەمەسە enpf.kz ين­­­تەرنەت-رەسۋرسى ارقىلى ەلەكت­روندىق تسيفر­­لى قولتاڭبانى پايدالانا وتى­رىپ, قا­­­شىق­­تىق­تان بەرۋگە بولادى. ازامات­تاردىڭ زەي­­نە­ت­اقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ قۇقى­عىن ال­عان يپب ءتىزىلىمىن قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگى ايقىندايتىن بولادى. بۇل رەتتە زەينەت­اقى جيناقتارىنىڭ بىرىڭعاي ەسەبى «بجزق» اق-دا ساقتالادى.

 – قور سالىمشىلارى مەن الۋشىلارىنا قاتىستى وسى جىلدىڭ باستى وقيعا­لارىنىڭ قاتارىندا تاعى قانداي شارالاردى اتاپ كەتەر ەدىڭىز؟

– 2021 جىلدىڭ باستى جاڭالىقتارى­نىڭ ءبىرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) مەملەكەتتەرىمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن ەۋرا­زيا­لىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ ەڭبەكشىلەرىن زەينەتاقىمەن قام­سىزداندىرۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ 2021 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنۋى بولدى.

بۇل كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەڭبەك­شىلەردىڭ زەينەتاقى قۇقىقتارىن جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى سياقتى جاعدايلاردا قالىپتاستىرۋ, ساقتاۋ جانە ىسكە اسىرۋ. كەلىسىم قازاقستان, رەسەي فەدەرا­تسيا­سى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, ارمەنيا جانە بەلارۋس ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعايدى. ەاەو-عا مۇشە باسقا مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ەڭبەك نەمەسە وزگە دە قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ارقى­لى ەڭبەكشىلەردىڭ زەينەتاقى قۇقىقتارى قالىپ­تاستىرىلادى. كەلىسىم وداقتىڭ ءبىر ەلى­نەن ەكىنشى ەلىنە زەينەتاقىنى ەكسپورتتاۋ ءتار­تىبى مەن تەتىگىن ايقىنداپ, زەينەتاقى الۋ قۇ­قىعىن انىقتاۋ ءۇشىن ەاەو-عا مۇشە مەملەك­ەت­تەردەگى جۇمىس ءوتىلىن جيناقتاۋدى كوز­دەي­دى. سونداي-اق كەلىسىم كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن جانە ودان كەيىنگى جۇمىس كەزەڭدەرى ءۇشىن زەينەت­اقى تاعايىنداۋ مەن تولەۋ ءتارتى­بىن اي­قىن­دايتىن وتپەلى ەرەجەلەر بەكىتىلدى.

قازاقستاندا كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ جونىن­دەگى قۇزىرەتتى ورگان – بجزق. سوعان سايكەس قورعا ەڭبەكشىلەر قاجەتتى كەڭەس الۋ ءۇشىن, ال كەيىننەن قۇقىقتارىن قالىپتاستىرۋ كەزىن­دە, وزدەرى ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىر­عان جانە جۇمىس ىستەگەن كەزەڭدەرى ءۇشىن زەينەت­­اقى الۋ قۇقىعىنا يە بولعان مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنا جىبەرۋ ءۇشىن قۇجاتتارمەن جۇگىنە الادى.

بيىلعى جىلدىڭ تاعى ءبىر ەلەۋلى شارا­لارى­نىڭ ءبىرى – زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مول­شەرىن ەسەپتەۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا ادىس­تەمەسى. وعان سايكەس 2021 جىلدىڭ 1 ساۋىرى­نەن باستاپ زەينەتاقى تولەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى جىلىنداعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ جىلدىق سوماسى زەينەتاقى جيناقتارى سوماسىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارى تولەمدەرىنىڭ مولشەرلەمەسىنە كوبەيتىندىسى رەتىندە ەسەپتەلەدى – 6,5%.

ودان كەيىنگى جىلدارى اي سايىنعى زەينەت­اقى تولەمىنىڭ مولشەرى وتكەن جىلعى اي سايىنعى زەينەتاقى تولەمىنىڭ مول­شەرىن زەينەت­اقى تولەمدەرىن يندەكستەۋ مولشەر­لەمە­سىنە جىل سايىن ارتتىرۋ جولىمەن قايتا ەسەپتەلەدى – 5%.

ايتا كەتۋ كەرەك, زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ اتالعان ادىستەمەسى 2021 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ تۋىنداعان قاتىناستارعا قولدانىلادى.

زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرىن ەسەپ­تەۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسىنە سايكەس بجزق-دان زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ قۇقىعىن 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ 2021 جىلعى 31 ناۋرىزعا دەيىن ىسكە اسىرعان ادامدارعا 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ اي سايىنعى زەينەتاقى تولەمدەرى 5% مولشەرىندەگى زەينەتاقى تولەمدەرىن يندەكستەۋ مولشەرلەمەسىنە ۇلعايتىلادى, ول كەيىننەن جىل سايىن يندەكستەلىپ وتىرادى.

وسىلايشا, زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مول­شەرىن ەسەپتەۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسى الۋشىلاردىڭ ەڭبەك جاعدايلارى مەن دەنساۋلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەدى, سونداي-اق بجزق-دان بەرىلەتىن جىل سايىنعى تولەمدەر مولشەرىن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدى.

جۇرتشىلىق ءۇشىن قۋانتارلىق تاعى ءبىر جاڭالىق – ەندى ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىن ەسەپتەيتىن شوت اشۋ ءۇشىن قورعا كەلۋدىڭ قاجەتى جوق. مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى سياقتى العاشقى ەرىكتى زەينەتاقى جارناسى دا تۇسكەن كەزدە قورداعى شوت اۆتوماتتى تۇردە اشىلاتىن بولدى.

– بجزق-داعى سالىمدار قالاي باس­قارىلادى, قايدا ينۆەستيتسيالانادى جانە قانداي تابىس تۇسۋدە دەگەن ساۋالدار قور سالىمشىلارى مەن الۋشىلارىن تولعاندىراتىنى بەلگىلى. ەندەشە, وسى ماسەلەگە ناقتى دەرەكتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ, توقتالىپ وتسەڭىز...

– بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى سالىمشىلارىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارى 2021 جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بو­يىنشا 13 ترلن تەڭگەدەن استى. بۇل سوما زەينەتاقى جارنالارى مەن ينۆەستيتسيالىق تابىستى قامتيدى.

2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 1 قازانى­نا دەيىنگى توعىز اي ىشىندە بجزق سالىم­شى­لارىنىڭ شوتتارىنا 1,1 ترلن تەڭگە مول­شەرىندە تازا ينۆەستيتسيالىق تابىس ەسەپ­­تەل­گەنىن اتاپ وتكەن ماڭىزدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىر­عاندا 67 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 8% ارتىق. سا­لىم­شى­لاردىڭ (الۋشىلاردىڭ) زەينەتاقى جيناق­تارى­نىڭ سوماسى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەس­تيتسيا­لاۋ ناتيجەلەرىنە سايكەس اپتا سايىن قايتا ەسەپتەلەدى جانە قايتا باعالانادى. ينۆەس­تي­تسيالىق تابىستىڭ قۇرامىنا باعالى قاعازدار (سالىمدار جانە باسقا وپەراتسيالار) بويىن­شا سىياقى, قارجى قۇرالدارىن نارىق­تىق قايتا باعالاۋ, ۆاليۋتالىق قايتا باعالاۋ تۇرىندەگى كىرىستەر, سىرتقى باسقارۋداعى اكتيۆتەر بويىنشا كىرىستەر جانە ت.ب. كىرەدى.

جالپى, بارلىق زەينەتاقى اكتيۆتەرى بجزق-عا بىرىكتىرىلگەن ساتتەن باستاپ, ۇلتتىق بانك قامتاماسىز ەتكەن ينۆەستيتسيالىق تابىس 5,6 ترلن تەڭگەدەن استى.

ايتا كەتۋ كەرەك, زەينەتاقى جيناقتارى – بۇل ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار, سوندىقتان ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ مولشەرىن كەمىندە ءبىر جىل كەزەڭىندە تالداعان ءجون. قىسقا مەر­زىم­دى دەرەكتەر (كۇندەلىكتى, اي سايىنعى جانە ت.ب.) كورسەتكىش بولىپ تابىلمايدى, ويتكەنى ولار كۇندەلىكتى نارىقتىق جاعدايعا بايلانىستى.

ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ مەن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ەسەپكە الۋدىڭ بارلىق جۇيەسى اشىق: ءاربىر سالىمشى ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىن enpf.kz سايتىنداعى جەكە كابينەت نەمەسە ۇيالى قوسىمشانىڭ كومەگىمەن باقىلاي الادى.

– جىل باسىنان بەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا بجزق-نىڭ زەينەت جاسىنا جەتكەن سالىمشىلارىنا ىزدەۋ جاريالانعانى تۋرالى اقپاراتتار جاريالاندى. بۇل – الەۋمەتكە قاجەت, وتە قۇندى باستاما. وسى رەتتە ماسەلە قالاي شەشىلۋدە, يەلەرى تابىلماعان جيناقتار قور ەسەبىنە كەرى قايتارىلا ما؟

– بيىل بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەت­اقى قورى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملە­كەت­تىك كورپوراتسياسىمەن بىرگە الەۋمەتتىك قور­عاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اق­پا­رات­تىق جۇيەسىندە زەينەتكەرلىك جاسقا جەت­كەن, بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جاسىنا باي­لانىستى زەينەتاقى تولەمدەرى مەن مەملە­كەت­تىك بازالىق زەينەتاقى تولەمى تاعايىندالعان, بىراق زەينەتاقى جيناقتارىن تولەۋ ءۇشىن بجزق-عا جۇگىنبەگەن تۇلعالاردىڭ بار-جوق­تى­عىن سالىستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە باستادى.

2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىن­شا بجزق دەرەكتەر بازاسىندا زەينەت جاسىنا جەتكەن, بىراق بجزق-دان زەينەت­اقى ج­يناق­تارىن تولەۋگە ءوتىنىش بەرمەگەن الۋ­شى­لاردىڭ, جالپى كولەمى 13 ملرد تەڭگەگە جۋىق 177 مىڭ جەكە زەينەتاقى شوتى (جزش) بولدى. بۇل جاعداي زەينەت جاسىنا جەتۋگە بايلانىستى بىرىڭعاي ءوتىنىم بەرۋگە ارنالعان ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەي­تىن كومپوزيتتىك قىزمەت 2018 جىلدىڭ 11 قازا­نىندا ەنگىزىلگەنگە دەيىن ورىن العانىن ەستەرى­ڭىزگە سالا كەتەيىك. سەبەبى بۇل قىزمەت ىسكە قو­سىل­عانعا دەيىن ازاماتتار زەينەت جاسىنا تولۋى بويىنشا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبى­نەن زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا, ال زەينەتاقى جيناقتارىنان زەينەتاقى تولە­مىن تاعايىنداتۋ ءۇشىن بجزق-عا جۇگىنۋگە ءماج­بۇر بولعان ەدى. وسىعان بايلانىستى 2018 جىل­دىڭ 11 قازانىنا دەيىن زەينەتكە شىققان كەيبىر زەينەتكەرلەر بيۋدجەتتەن زەينەتاقى الدى, بىراق ءوتىنىش بەرىلمەگەندىكتەن بجزق-دان تولەمدەرسىز قالدى.

بجزق زەينەتاقى تولەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىنىڭ 10-تارماعىنا سايكەس مەملەكەتتىك كورپوراتسيامەن وسىنداي الۋ­شى­لاردىڭ زەينەتكە جەتۋ جاسى بويىنشا تاعا­يىن­دالعان زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ جانە بيۋدجەت­تىك قاراجات ەسەبىنەن مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى تولەمىنىڭ, سونداي-اق بجزق-دان زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ بويىنشا بەلسەندى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ء«موبيلدى ازاماتتار بازاسىنىڭ» اقپاراتتىق جۇيەسىندە الۋشىلاردىڭ ۇيالى تەلەفون نومىرلەرىنىڭ بار-جوعىن انىقتاۋعا وراي سالىستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى.

سالىستىرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ء«مو­بيل­­دى ازاماتتار» دەرەكتەر بازاسىندا تىركەل­گەن جانە بيۋدجەتتىك قاراجات ەسەبىنەن زەينەت­اقى تولەمدەرىن الۋشى 46 696 ادام انىقتال­دى, ولارعا قوردان زەينەتاقى تولەم­دەرىن تىر­كەۋگە كەلىسىم الۋ ءۇشىن بەلسەندى قىزمەت ايا­سىندا SMS جىبەرىلدى. كەلىسىممەن جاۋاپ بەر­گەن ادامدارعا «ازاماتتارعا ارنال­عان ۇكى­مەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى بۇ­رىن زەينەتكە جەتۋ جاسى بويىنشا جانە مەم­لە­كەت­تىك بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعا­­يىن­داۋ كەزىندە ۇسىنعان زەينەتكەرلەردىڭ بانك­تەگى شوتتارىنا زەينەتاقى تولەمدەرىن جۇرگىزدى.

بيىل جەتى ايدا 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن 28 مىڭ زەينەت­اقى تولەمدەرىن الۋشىلارعا بجزق مەم­لە­كەتتىك كورپوراتسيا ارقىلى 3 ملرد تەڭگە شا­ماسىندا تولەم جاسادى. بۇل رەتتە 27 مىڭ­عا جۋىق تولەم الۋشىلارعا تولەمدەر وسى جىل­دىڭ مامىر ايىنان, ياعني بەلسەندى قىز­مەت ەن­گىزىلگەن ساتتەن باستاپ جۇزەگە اسىرىلۋدا.

وسىلايشا, بجزق مەملەكەتتىك كورپوراتسيامەن بىرگە زەينەتاقى جيناقتارىن تولەۋگە ءوتىنىش بەرمەگەن زەينەتكەرلەردى انىقتاۋ جانە ولارمەن بايلانىس ورناتۋ بويىنشا بەلسەندى قىزمەتتى ودان ءارى جالعاستىرۋدا.

 – جانات بوستان ۇلى, ءسىز قوعامدىق باقى­لاۋ­دىڭ, قوعامدىق پىكىردىڭ موني­تورينگىنە جانە قوعامدىق كەڭەس سياقتى «كەرى بايلانىس» فورماتىنا قالاي قارايسىز جانە قانداي وزەكتى تاقىرىپ­تاردى قوعامدىق كەڭەستىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنۋ قاجەت دەپ ويلايسىز؟

– قوعامدىق كەڭەستىڭ جۇمىسى – قارجى نارىعى ساراپشىلارىنىڭ, جۋرناليستەردىڭ جانە قاراپايىم سالىمشىلاردىڭ پىكىر الۋاندىلىعىن ەكشەلەپ, جاڭاشىلدىق ارناسىنا توپتاستىرۋ. قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىس­تارى – قور قىزمەتىن قوعامدىق باقىلاۋدىڭ ناقتى كورىنىسى, ونى جاقسارتۋ جانە تۇتاستاي العاندا, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار گەنەراتورى. سوندىقتان بۇل – قور اكتسيونەرى, ۇلتتىق بانك, مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ەڭ باستىسى, سالىمشىلار مەن الۋشىلار سياقتى بارلىق مۇددەلى تاراپتارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ماڭىزدى, ءارى قاجەتتى قۇرىلىم.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا كەڭەس قۇرامى مەن كەڭەس تۋرالى ەرەجە جاڭارتىلىپ, ونىڭ جۇمى­سى بىرتىندەپ ساپالى, ساراپشىلىق جاڭا دەڭگەيگە ءوتتى. سوعان سايكەس كەڭەس وتى­رىس­تارىنىڭ تاقىرىپتارى دا تاڭدالىپ الىنا­تىن بولدى. قازىر ونلاين رەجىمدە وتكىزى­لەتىن وتىرىستاردا جالپى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن دامىتۋ, MCGPI الەمدىك زەينەتاقى جۇيەلەرى تيىمدىلىگىنىڭ يندەكسى, دەموگرافيالىق ترەندتەر جانە ولاردىڭ زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ دامۋىنا اسەرى, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ 20 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندەگى ناتيجەلەرى جانە ت.ب. ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنە قويىلدى.

جۇرتشىلىق سۇرانىسى مەن تالابىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي جۇمىس ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قوعامدىق باقىلاۋ مەن قوعامدىق كەڭەس تالقىلاۋلارى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلۋى ءتيىس. وسى ۇردىستەن شىعا بىلگەن قوعامدىق كەڭەس قورمەن ۇنەمى تىعىز بايلانىستا, بۇل ماسەلەدە قازىرگى زامانعا ساي كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىنىڭ دا پايداسى زور. سوندىقتان كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ سىندارلى پىكىرلەرىن ءبىز ءارتۇرلى شەشىمدەر قابىلداۋ كەزىندە ەسكەرىپ وتىرامىز.

– ەگەر بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەت­اقى قورىنان قاراجات الۋ ءۇردىسى جالعاسا بەرسە, بۇل بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قور اكتيۆ­تەرىنىڭ ازايىپ كەتۋىنە ىقپال ەتۋى ىق­تيمال دەگەن پىكىرلەردىڭ كەيبىر ساراپشىلار تاراپىنان ايتىلىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. بۇعان ءسىز نە دەيسىز؟

– جىل باسىنداعى بولجام بويىنشا تۇر­عىن ۇيگە, ەمدەلۋگە نەمەسە زەينەتاقى پورت­فەلىن باسقارۋشىنىڭ اۋدارۋىنا پايدالانۋعا بولاتىن جالپى سوما شامامەن 2,8 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. 2021 جىلدىڭ 25 قازانىنا قاراي بولجامدى سومادان شامامەن 2 ترلن تەڭگە الىندى, بۇل – جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن قارجىنىڭ شامامەن 71 پايىزى.

الايدا زەينەتاقى جيناقتارى زەينەتاقى جارنالارى مەن ولاردى ينۆەستيتسيالاۋدان تۇسەتىن ينۆەستيتسيالىق تابىس ەسەبىنەن ۇنەمى ۇلعايىپ وتىرادى. «بجزق» اق-داعى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى 2021 جىلدىڭ 1 قازانىنداعى مالىمەتكە سايكەس 13 ترلن تەڭگەدەن استى.

ءبىر جىل ىشىندە, ياعني 2020 جىلدىڭ قازانى­نان 2021 جىلدىڭ قازانىنا دەيىن زەي­نەت­اقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى بىر­جولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ الىنۋىنا قاراماستان, 569 ملرد-تان اسا تەڭگەگە نەمەسە 5%-عا ءوستى. ياعني زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ جالپى كولەمى تومەندەگەن جوق.

جەكە زەينەتاقى شوتتارىندا ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتىلىك شەگىندە قالاتىن قاراجات سالىم­شىنى ەڭ تومەنگى زەينەتاقىدان تومەن ەمەس مولشەردە زەينەتاقى تولەمدەرىمەن قام­تاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ارينە, بۇل بولاشاق زەينەتاقى ءۇشىن وتە از سوما. ول بجزق-دان تولەنەتىن تولەمدەردەن جانە ەڭ تومەنگى بازالىق زەينەتاقىدان قۇرالادى (ەسكە سالا كەتەيىن, بۇل – ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 54%-ى). سوندىقتان جيناقتاردى پايدا­لانۋ الدىندا سالىمشىلارعا بولاشاق­تا لايىقتى زەينەتاقى الۋى ءۇشىن ءبارىن ويلاستىرىپ, مۇقيات زەردەلەۋگە كەڭەس بەرەمىز.

 – قورداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باس­قارۋ­عا العان ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ­شى كومپانيالار الداعى ۋاقىتتا سىزدەرمەن باسە­كەلەس بولۋى مۇمكىن بە؟ ولارمەن ارا­دا­عى بايلانىس قانداي دەڭگەيدە؟

– جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە باسە­كەلەس ورتانىڭ كەلۋى – جۇيەنىڭ ودان ءارى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن قالىپتى قۇ­بى­­لىس. سالىمشىلاردىڭ ءوز تاڭداۋى بار, زەي­­نەت­­اقى جيناقتارىن باسقارۋعا قا­تى­سۋ – جار­­نالاردى نەعۇرلىم تۇراقتى ءارى تا­بىس­تى مول­شەردە اۋدارۋعا ىنتالاندى­رادى. مەنىڭشە, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلاردىڭ پايدا بولۋىنداعى ەڭ ماڭىزدى نارسە – حالىقتىڭ جيناقتاۋشى جۇيەگە قاتىسۋعا جانە ءوز جيناقتارىن ۇلعاي­تۋعا دەگەن تالپىنىسى, باسقارۋشى كومپا­نيا­نىڭ تابىستىلىعى مەن تاۋەكەل دەڭگەيىنە قاراي ينۆەستيتسيالىق ارتىقشىلىقتاردى تاڭداۋى.

بۇل رەتتە حالىقتىڭ جيناقتارىن – جارنالاردى, اكتيۆتەردى, ينۆەستيتسيالىق تابىستى ورتالىقتاندىرىلعان ەسەپكە الۋدى بجزق جۇرگىزىپ وتىرادى. قور قارجى نارىعى­نىڭ تولىققاندى, رەتتەلەتىن قاتىسۋشىسى رەتىندە ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋ­شىلارمەن ارادا سەنىمگەرلىك باسقارۋ شارتتارىن, كاستوديان-بانكتەردىڭ قاتىسۋىمەن كاس­تودياندىق شارتتاردى جاسايدى. وسى­لاي­شا, مەملەكەت تاراپىنان زەينەتاقى جيناق­تارى­نىڭ بىرىڭعاي ەسەبى مەن باقىلاۋى ساقتالىنادى.

زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋشى كوم­پا­نيا­لاردىڭ باسەكەلەستىك نارىعى ءۇشىن زاڭنامالىق ورتا قالىپتاستىرۋ – زەينەت­اقى اكتيۆتەرىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە ينۆەس­تيتسيا­لىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋ جونىندەگى جۇمىس­تىڭ ءبىر بولىگى. بۇل سالىمشىلاردىڭ مۇددە­لەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستيتسيالىق ونىمدەر مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى دامىتۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ال ول ءوز كەزەگىندە قور نارى­عىن جانە ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ قۇرال­دارىن دامىتۋعا ىنتالاندىرادى.

 – حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ۇلعايۋى زەينەتاقى جۇيەسىنە قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟

– كوپتەگەن مەملەكەت ءۇشىن وزەكتى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ازاماتتارىن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ. كەلە­شەگىن ويلايتىن ءاربىر ادام ءومىرىنىڭ وسى كە­زەڭىندە ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە جەتكىلىكتى زەينەت­اقى تولەمىن العىسى كەلەتىنى اقيقات. تورت­كۇل دۇنيە حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ۇلعا­يىپ, سانى ارتىپ, جىل سايىن قارتايۋ كورسەت­كىشى كوبەيىپ كەلە جاتقان قازىرگى كەز – ءبىراز ەلدى الاڭداتىپ وتىرعان تۇيتكىلدى ماسەلە.

بۇۇ-نىڭ بولجامدارىنا سايكەس قازاق­ستاندا دا الەمنىڭ كوپتەگەن ايماعى سياق­تى حالىق سانى ودان ءارى وسە بەرەدى. وسى­لاي­شا, كەلەسى بىرنەشە ونجىلدىقتا (2050 جىلعا قاراي) ەلىمىزدەگى حالىق سانى شامامەن 24 ملن ادامعا جەتەدى. دەسەك تە قازاقستاندا حالىق­تىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ بىرتە-بىرتە باياۋلاپ بارا جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.

بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى­نىڭ دەموگرافيالىق ەسەپتەرىنە سايكەس قازاق­ستان حالقىنىڭ 2020 جىلدان 2050 جىلعا دەيىنگى بولجامدى ءوسۋىنىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرى, بالا تۋ دەڭگەيىنىڭ قاراپايىم ۇرپاقتار ال­ماسۋى دەڭگەيىنەن اسىپ تۇسۋىنە بايلانىس­تى بولادى. ال ۇشتەن ەكىگە جۋىعىنا «دەمو­گرا­فيالىق يمپۋلس» نەمەسە حالىقتىڭ اعىم­داعى جاس قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىس­تى قول جەتەدى. ياعني ەلدەگى تۋ دەڭگەيى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ودان ءارى ءوسۋى ەسەبىنەن قارا­پايىم ۇرپاقتار الماسۋى دەڭگەيىنە دە­يىن كۇرت تومەندەسە دە, حالىق سانىنىڭ ءوسۋى ورىن الادى. مۇنداي ەسەپتەۋلەر مەن دەرەكتەر ءاربىر ەلدە وتە ماڭىزدى. ويتكەنى ولار قا­جەت­تى شارالاردى الدىن الا قابىلداي وتىرىپ, ازا­ماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇ­يەسىن بولجاۋعا جانە دامىتۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى.

بجزق سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە بريتاندىق اكتۋاريلەرمەن بىرلەسىپ, KazPRESTO (Pension Reform Simulation Tool for Kazakhstan) ۇزاق مەرزىمدى مودەلىن ازىرلەدى. ول ەلىمىزدەگى زەينەت­اقى جۇيەسىنىڭ بولاشاعىن كەشەندى تۇردە ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە قازاقستان زەي­نەت­اقى جۇيەسىنىڭ زاڭنامادا كوزدەلگەن بار­­لىق نەگىزگى قۇرامداۋىشىن قامتيدى: مەم­لە­كەت­تىك زەينەتاقى (بازالىق زەينەتاقى جانە ورتاق زەينەتاقى); جيناقتاۋشى زەينەت­اقى (مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى مزج, مىندەت­تى كا­سىپ­تىك زەينەتاقى جارنالارى مكزج, جۇ­مىس بەرۋ­شىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى).

قازىرگى كەزدە ەكىنشى قۇرامداۋىشتىڭ وزەك­تىلىگى باسىم, سەبەبى قازاقستان ورتاق زەي­نەتاقى جۇيەسىنەن جيناقتاۋشى جۇيەگە كەزەڭ­مەن ءوتۋدى جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. بۇل وزگەرىس, ونىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ ۇزاقمەر­زىمدى پەرسپەكتيۆادا بولجانىپ وتىرعان قار­تايۋىمەن جانە سونىڭ سالدارىنان الەۋە­ت­تى قولداۋ كوەففيتسيەنتىنىڭ بىرتىندەپ وزگەرۋى­مەن (ياعني جۇمىسقا قابىلەتتى حالىق سانى­نىڭ زەينەت جاسىنداعى ازاماتتار سانىنا ارا قا­تىناسى) بايلانىستى.

بجزق-نىڭ دا, بۇۇ-نىڭ دا ۇزاق مەرزىمدى بولجامدارىنا سايكەس قازاقستاندا 2050 جىلعا قاراي 65 جاستان اسقان حالىق ۇلەسىنىڭ ەكى ەسە, بجزق بولجامى بويىنشا اعىمداعى 7,3%-دان 14,2%-عا دەيىن جانە بۇۇ بولجامى بويىنشا 14,1%-عا دەيىن كوبەيۋى بايقالادى. ايتا كەتۋ كەرەك, قازىر قازاقستان حالقى ج.بوجيو-گارنە-ە.روسسەتتىڭ دەموگرافيالىق قارتايۋ شاكىلى بويىنشا كارىلىكتىڭ باستاپقى دەڭگەيىندە تۇر. بۇل شاكىلگە سايكەس حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 12%-ىنان استامىن 60 جانە ودان جوعارى جاستاعى ادامداردىڭ ۇلەسى قۇرايتىن ەلدەر دەموگرافيالىق تۇرعىدان كارى مەملەكەتتەرگە جاتادى. قازاقستان قازىرگى ۋاقىتتا 12 پايىزدىق مەجەدەن ءوتتى.

ارينە, مۇنداي جاعداي تەك قازاقستاندا عانا ەمەس (افريكانىڭ, ورتالىق امەريكا مەن ازيانىڭ تۋ دەڭگەيى جوعارى جانە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى سونشالىقتى جوعارى ەمەس بىرقاتار ەلدەرىن قوسپاعاندا), جالپى بۇكىل الەم بويىنشا قالىپتاسىپ وتىر. وسىلايشا, بۇۇ بولجامى بويىنشا 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ءاربىر التىنشى ادام 65-تەن اسقان (حالىقتىڭ 16%) جاستا بولادى. بۇل – 2019 جىلعى ءاربىر ون ءبىرىنشى اداممەن (حالىقتىڭ 9%-ى) سالىستىرعانداعى جاعداي. ايتپاقشى, 2018 جىلى تاريحتا العاش رەت 65 جانە ودان جوعارى جاستاعى ادامدار سانى بۇكىل الەمدەگى بەس جاسقا دەيىنگى بالالار سانىنان اسىپ ءتۇستى.

سوندىقتان جاقىن ارادا كوپتەگەن ەلدىڭ زەينەتاقى جۇيەلەرىندە كوپ دەڭگەيلى جانە كوپ قۇرامداۋىشتى جۇيەنى نەعۇرلىم تۇراقتى جانە ارتاراپتاندىرىلعان ۇلگىدە قۇرۋ باعىتىندا جاسالاتىن ماڭىزدى وزگەرىستەر كۇتىلۋدە. مىسالى, نەگىزىنەن ورتاق جۇيە قالىپتاسقان ەلدەردە قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنىڭ ۇلعايۋى مەن ازاماتتار ءۇشىن جيناقتاۋشى زەينەتاقىنى ەنگىزۋ قاجەتتىگى بايقالادى. جالپى, بۇكىل الەمدە تازا بولگىش جانە تازا جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن كەپىلدى مەملەكەتتىك زەينەتاقى مەن مىندەتتى جارنالار ەسەبىنەن جيناقتاۋشى زەينەتاقى قوسىلاتىن كوپسالالى (ارالاس) جۇيەلەرگە اۋىسۋ بويىنشا جاھاندىق ترەند بايقالادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, بۇۇ-نىڭ باعالاۋ بولجامدارى بجزق-نىڭ ناقتى ەسەپتەرىمەن راستالادى, اتاپ ايتقاندا قازاقستاندا تۋعاننان كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋ سەرپىنى ودان ءارى دە ساقتالادى. وسىلايشا, بجزق بولجامىنا سايكەس ەرلەردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى اعىمداعى 68,84 جاستان 2050 جىلعا قاراي 78,01 جاسقا دەيىن وسەدى. تيىسىنشە, ايەلدەردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى قازىرگى 77,19 جاس­تان 83,91 جاسقا دەيىن وسەدى.

حالىقتىڭ قارتايۋ ۇردىسىنەن بجزق-نىڭ دا, بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى بولجامدارىنا سايكەس 2019 جىلدان باستاپ 2050 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە الەۋەتتى قول­داۋ كوەففيتسيەنتى 2 ەسە تومەندەيدى: 65+ جاس­تاعى ءبىر زەينەتكەرگە ەڭبەككە قابىلەتتى جاس­تاعى 3,5 ادامنان عانا كەلەدى. بۇل جەردە اڭ­گىمە ناقتى رەسمي جۇمىس ىستەيتىن جانە بار­لىق مىندەتتى الەۋمەتتىك تولەم مەن سالىقتى تۇراقتى اۋدارىپ وتىراتىن ادامدار تۋرالى بولىپ وتىرماعانىنا نازار اۋدارامىز, ولاردىڭ ارا قاتىناسى تىپتەن از. بۇل ءوز كەزەگىندە زەينەتاقىمەن قام­سىز­­داندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك بولىگىن قار­جىلاندىرۋعا قاتىستى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىققا تۇسەتىن «جۇكتەمەنى» ارتتىرادى. مۇنداي ماسەلە اقش-تا جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە ورىن الۋدا, ولار دا ءبىر زەينەتكەرگە ەڭبەككە جارامدى جاستاعى ەكى ادامنان كەلەتىن كورسەتكىشكە جاقىنداپ كەلەدى. بۇل زەينەتاقى جاسىن ودان ءارى ارتتىرۋعا, زەينەتاقى جانە تاعى باسقا تولەمدەردىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك نارازىلىقتىڭ كەڭ تاراۋىنا اكەلىپ سوعادى.

– وسى رەتتە سىزدەن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە جايىندا سۇراي كەتكىم كەلەدى. اڭگىمە اكتۋارلىق ەسەپتەۋلەر جايىندا جانە قور وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىپ جاتىر؟

– بولاشاقتاعى زەينەتاقى مىندەتتەمە­لەرى­نىڭ ءوسۋىن بولجاۋ جانە جالپى زەينەتاقى جۇيە­سى­نىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن بجزق قالىپتاسقان ۇلگىنى دامىتىپ, ءادىسنامانى جەتىلدىرۋ ارقى­لى تۇراقتى دەموگرافيالىق باعالار مەن اك­تۋارلىق ەسەپتەر جۇرگىزىپ وتىرادى. وسى­لايشا, زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ پارامەترلەرىن KazPresto اكتۋارلىق مودەلىندە بولجاۋ ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى ماشينالىق وقىتۋ ادىس­تەرىنىڭ ءبىرى كلاستەرلىك تالداۋ قول­دا­نى­­لادى. ول بجزق سالىمشىلارىن سيپات­تاما­لارىنىڭ (جىنىسى, جاسى, تابىس توبى, جار­نالاردى تولەۋ تۇراقتىلىعى) ۇقساس­تى­عىنا قاراي توپتارعا بولۋگە جول اشادى. بۇل قورعا سالىمشىلاردىڭ بولاشاق­تاعى سانى مەن «مىنەز-قۇلقىن» بولجاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى: جارنالاردى تولەۋ تۇراق­تى­لى­عىنىڭ جانە جارنالار مولشەرى­نىڭ وز­گەرۋى (مانساپتىق ءوسۋ, ۋاقىتشا جۇمىسسىز­دىق, ەڭبەككە جارامسىزدىق نەمەسە ەڭبەك قىز­مەتىن­دەگى ءۇزىلىستىڭ باسقا دا سەبەپتەرى), جاڭا قا­تىسۋ­شىلاردىڭ قوسىلۋى جانە بار سالىم­شى­لاردىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەر بويىنشا (تۋ, كوشى-قون, مۇگەدەكتىك, ءولىم) جۇيەدەن شىعۋى.

اكتۋارلىق ۇلگى زەينەتاقى جۇيەسىن رەفور­مالاۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق باستا­مالاردى كەشەندى ۇزاقمەرزىمدى تالداۋ­دى جۇزەگە اسىرۋعا جانە قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىن­دا زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تۇراقتى پارا­مەتر­لەرىن قۇرۋ بويىنشا ستراتەگيالىق ۇسىنىم­دار مەن وڭتايلى شەشىمدەر ازىرلەۋگە كومەك­تەسەدى. وسىنداي بىرقاتار ۇسىنىستى ۇزاقمەر­زىمدى اكتۋارلىق ۇلگىلەر قۇرۋ نەگىزىن­دە ۇكىمەت جانىنداعى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشە­نىن ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قارايدى.

 – كوروناۆيرۋس ىندەتى باستالعاننان بەرى الەمدەگى زەينەتاقى قورلارىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ تابىسى تومەندەپ كەتتى. ال قور كورسەتكىشتەرى قانداي؟

– ءبىزدىڭ ەلىمىز عانا ەمەس, بۇكىل الەمدى شارپىعان ىندەت, ارينە, ەل ەڭسەسىن شايقالتىپ كەتتى. بىراق سوعان قاراماستان, بىرىڭعاي جي­ناق­تاۋشى زەينەتاقى قورى ءوز جۇمىسىن ءبىر كۇن­گە دە توقتاتقان ەمەس. ۇزدىكسىز جۇمىس نا­تي­جەسىن كەلەسى مالىمەتتەردەن بايقاۋعا بولادى.

جوعارىدا اتاپ كەتكەنىمدەي, قورداعى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى 2021 جىلدىڭ 1 قازانىنا قاراي 13 ترلن تەڭ­گە­دەن استى. ءبىر جىل ىشىندە, ياعني 2020 جىل­دىڭ قا­زانىنان 2021 جىلدىڭ قازانىنا دەيىن زەي­نەت­اقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى بىر­جولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ الىنۋىنا قا­را­ماستان, 569 ملرد-تان اسا تەڭگەگە نەمەسە 5%-عا ءوستى. زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ نەگىز­گى سوماسى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى (مزج) ەسەبىنەن جيناقتالدى, ونىڭ مولشەرى 12,7 ترلن تەڭگە (سوڭعى 12 ايداعى ءوسىم – 4%). مىن­دەت­تى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى (مكزج) بو­يىنشا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ سوما­سى 349,5 ملرد تەڭگە ء(وسىم – 16%), ال ەرىكتى زەي­نەت­اقى جارنالارى (ەزج) بويىنشا زەينەت­ا­قى جي­ناق­تارىنىڭ سوماسى 1,6 ملرد تەڭگەگە جەتتى.

جىل باسىنان بەرى بجزق سالىمشىلارىنا شامامەن 2 ترلن تەڭگە تولەندى, تولەمدەردىڭ باسىم بولىگىن بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرى (بزت) قۇرادى, ونىڭ كولەمى – 1,9 ترلن تەڭگە. تولەمدەر سوماسى بويىنشا ەكىنشى ورىندا جاسى بويىنشا تولەمدەر – 70,5 ملرد تەڭگە. ودان ءارى ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنا اۋدارىمدار, ول شامامەن 47,6 ملرد تەڭگە, مۇراگەرلىك بويىن­شا تولەمدەر – 39,0 ملرد تەڭگە, قازاق­ستان شەگى­نەن تىس تۇرعىلىقتى تۇراتىن جەرلەرگە (تتج) كەتۋگە بايلانىستى تولەمدەر – 26,2 ملرد تەڭگە, جەرلەۋگە – 3,9 ملرد تەڭگە جانە مۇگە­­دەكتىك بويىنشا تولەمدەر 1,6 ملرد تەڭگە.

بجزق قىزمەتتەرى ونلاين جانە وفلاين رەجىمىندە ايتارلىقتاي سۇرانىسقا يە بولدى. 2020 جىلى 19,4 ملن-نان استام قىزمەت كورسەتىلدى, ونىڭ 92 پايىزدان استامى – ەلەكتروندى فورماتتا. 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا بارلىق قىزمەتتىڭ كولەمى (ونلاين جانە وفلاين) 27 ملن-نان استى, ونىڭ 94 پايىزدان استامى – ەلەكتروندى فورماتتا.

بجزق-نىڭ بارلىق جاڭا قىزمەتتەرى (ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي الۋ, ەمدەلۋ, ينۆەس­تيتسيالىق باسقارۋعا بەرۋ ءۇشىن جيناق اقشا­سىن پايدالانۋى بويىنشا) تولىعىمەن تسيفر­لان­­دىرىلعان جانە مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ, بانكتەردىڭ, باسقارۋشى كومپانيا­لار­دىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن بىرىكتىرىلگەن.

 – جانات بوستان ۇلى, ءسىز ەلىمىزدەگى زەينەت­اقى رەفورماسىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسقان تۇلعالاردىڭ ءبىرىسىز. تەرەڭ ءبىلىم, مول تاجىريبەڭىز, ىسكەرلىگىڭىز جانە قوعام تاراپىنان العان وڭ باعاڭىز بار. بۇل ول­شەمدەر بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەت­اقى قورى سياقتى ءىرى قارجى ينستيتۋ­تىن باسقارۋ ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى؟

– بۇكىل الەم بويىنشا ءسىز اتاپ وتكەن قۇندىلىقتار – حالىقتىڭ جيناق اقشاسىمەن جۇمىس ىستەيتىن كەز كەلگەن ءىرى قارجى ينستي­تۋتى­نىڭ باسشىسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى قاعي­دات­تار. جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن قالىپ­تاس­تىرۋداعى جۇمىس تاجىريبەم مەن وعان قا­تىسۋ ءوتىلىم ماعان كۇندەلىكتى قىزمەت بارى­سىندا كوپ كومەگىن تيگىزۋدە. زەينەتاقى جۇيە­سى ءوزىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىنەن وتەدى جانە الەم­دەگى سياقتى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ۇنەمى جەتىل­دىرىلىپ وتىرادى. ءبىز وزگە مەملەكەتتەرگە قاراپ, قانداي مۇمكىندىكتەر مەن ۇتىمدى شە­شىم­دەر بار ەكەنىن كورەمىز, ولاردىڭ تاجىري­بەسىن تالدايمىز, ۇزاقمەرزىمدى كەشەندى اك­تۋارلىق ەسەپتەر جۇرگىزەمىز جانە زەي­نەت­اقى جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە قا­تىستى زاڭنامالىق وزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسى­رى­لۋىنا وراي ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزەمىز.

جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ەل ەكو­نوميكاسىنا ينۆەستيتسيا رەتىندە سالى­نىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تاۋەل­سىزدى­­گىن قامتاماسىز ەتۋگە وزىندىك ۇلەس قوساتىنى, ونىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ حالىق­ارا­لىق ساراپشىلار تاراپىنان جوعارى باعالا­نا­تىنى كوڭىلگە دەمەۋ بەرەدى. ماسەلەن, تhe Allianz Group حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ سوڭعى ەسەبىندە الەمنىڭ وزىق زەينەتاقى جۇيەلەرىنىڭ رەيتينگى ۇسىنىلعان. رەيتينگ ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق فاكتورلار, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بارابارلىعى سياقتى العىشارتتار بويىنشا جاسالعان. Allianz زەينەتاقى رەيتينگىندە قازاقستان 70 ەلدىڭ ىشىندە ەكونوميكاسى دامىعان بىرقاتار ەلدى باسىپ وزىپ, 20-ورىندى يەلەنگەن. بۇل تاڭدالعان ستراتەگيانىڭ, ەلدىڭ زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جۇيەسىنىڭ جانە ونىڭ ودان ءارى دامۋ باعىتتارىنىڭ دۇرىستىعىن راستايدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

گۇلبارشىن ايتجانبايقىزى,

«Egemen Qazaqstan»