كەزدەسۋ باعالاۋ پروتسەسى تۋرالى پەداگوگتەردىڭ وزەكتى ساۋالداماسىنان باستالدى. العاشقى ناتيجەلەر مۇعالىمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى باعالاۋ ءبىلىم بەرۋدىڭ ناقتى ساپاسىن كورسەتەدى دەگەن سەنىمىن ايقىندادى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ساپالى ءارى ناقتى باعا وقۋشىنىڭ دامۋىنا, ءوزىنىڭ كۇشتى نەمەسە ءالسىز تۇستارىن تۇسىنۋگە, سونداي-اق ماماندىق تاڭداۋعا جانە جالپى بولاشاعىن انىقتاۋعا اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– باعالاۋ وقۋ ماتەريالىنىڭ قانشالىقتى ءساتتى يگەرىلگەنىن, قالىپتاسقان ءبىلىمنىڭ دەڭگەيى مەن تەرەڭدىگىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى: تۇسىنىكتەمە بەردى, ولەڭ جاتتادى, ديكتانت جازدى, ەسەپ شىعاردى جانە ت.ب. ول سونداي-اق داعدىلار مەن قۇزىرەتتەردىڭ كۇردەلى جۇيەسىن, سونىڭ ىشىندە دەرەكتەردى تالداۋ جانە ينتەرپرەتاتسيالاۋ, اقپاراتتى ەكستراپولياتسيالاۋ, ءونىمدى جاساقتاۋ, كەرى بايلانىستى ۇزدىكسىز باقىلاۋعا اسەر ەتەدى, – دەگەن كۇلاش ءشامشيدينوۆا باعالاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزى وبەكتيۆتى, ۇزدىكسىز جانە سەنىمدى اقپارات بەرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, وقۋشىلارعا – وقىتۋ ساپاسى, مۇعالىمدەرگە – وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمى, اتا-انالارعا – وقۋ ناتيجەلەرىنە جەتۋ دارەجەسى جانە باسقارۋ ورگاندارىنا – كورسەتىلەتىن ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسى تۋرالى اقپاراتتاردى جەتكىزۋ.
– باعالاۋ «مەن جانە تۇجىرىمداما» ۇعىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ياعني وقۋشىنىڭ ءوزى تۋرالى تۇسىنىگىنە اسەر ەتەدى. مۇعالىمنىڭ باعالاۋى, سىنىپتاستار مەن اتا-انانىڭ رەاكتسياسى ءوزىن ءوزى باعالاۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى. وقۋشىنىڭ باعالاۋداعى «مەن» ۇعىمىنا قاناعاتتانۋى ءوزىنىڭ جەكە ماڭىزدىلىعى مەن ءال-كۇشىن, بارابارلىعى مەن پايدالىلىعىن سەزىنۋگە, سونداي-اق وسى دۇنيەگە ءوزىنىڭ قاجەت ەكەنىن تۇسىنۋگە ىقپال ەتەدى جانە سونىمەن قاتار تابىس نەمەسە ساتسىزدىك تاجىريبەسى ارقىلى جاۋاپكەرشىلىكتى, بىلىمقۇمارلىقتى جانە توزىمدىلىكتى قالىپتاستىرادى, – دەدى ول.
كۇلاش نوعاتايقىزىنىڭ تۇجىرىمدارى ء«بىلىم – 2030» جاھاندىق جوباسى شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن بەكىتىلدى. جوبانىڭ ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىسى – NIS. باعالاۋدىڭ ءداستۇرلى مودەلدەرى وزگەرىس ۇستىندە, ال جاڭا قالىپتى جاعدايدا وقۋشىلار وزدەرىنىڭ وقۋ پروتسەسىن جاقسارتۋعا بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى.
پەداگوگيكالىق ولشەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدانا شيليبەكوۆا دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن مۇعالىمدەر ءۇشىن ىشكى جانە سىرتقى باعالاۋ ناتيجەلەرىنىڭ كەلىسىمدىلىگىن قاداعالاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە اۋداردى, بۇل ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتەدى.
– سىرتقى باعالاۋدىڭ كۇشتى جۇيەسى قوعامدىق سەنىمدى وياتا الادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قولداۋىمەن «وقۋشىلاردى باعالاۋ جۇيەسىن جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىمەن سايكەستەندىرۋ» باعىتى بويىنشا «ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ» كەشەندى جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. Cambridge Assessment پەن NIS-ءتىڭ بۇل جوبا اياسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىسىنىڭ ماقساتى – ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋداعى حالىقارالىق تاجىريبە مەن قازاقستاندىق جەتىستىكتەردىڭ بىرىگۋى. جوبانىڭ نەگىزگى ساراپشىلارىنىڭ ءبىرى اننا گرين حالىقارالىق باعالاۋ ستاندارتتارى جانە ولارعا قالاي سايكەس كەلۋ كەرەكتىگى تۋرالى اقپاراتپەن ءبولىستى.
– لايىقتى باعالاۋ – جاقسى ءبىلىم بەرۋدىڭ تەمىرقازىعى. ءبىز ەمتيحانداردى ازىرلەۋ بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ بويىنا سىڭىرگىمىز كەلەتىن دۇنيەلەردى باستى نازارعا الامىز. بۇل – ءپاندى تەرەڭىنەن مەڭگەرۋ, كونتسەپتۋالدى تۇسىنىك جانە جوعارى دەڭگەيلى ويلاۋ داعدىلارى. ءبىزدىڭ باعالاۋىمىز وقۋشىلاردى ۇلگەرىمى بويىنشا ءتيىمدى سارالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز ونى ءادىل, ءۆاليدتى, سەنىمدى جانە ءىس جۇزىندە مۇمكىن بولاتىنداي ەتىپ وتكىزەمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى اننا گرين.
Cambridge Assessment ساراپشىسى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باعالاۋىندا كورسەتىلگەن ءپاندى تەرەڭدەتىپ وقىتۋدىڭ شىنايى قۇندىلىعىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى ەكەنىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ەڭ ءتيىمدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىندە وقۋ باعدارلاماسى اۋقىمدى جانە تايىز ەمەس, كەرىسىنشە قارقىندىلىققا بەيىم جانە تانىمدىق سۇرانىستىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى. ول سونداي-اق سالالىق باعىتتى دا قامتيدى. وندا ساپالى, ەگجەي-تەگجەيلى جانە دايەكتى تۇردە وقىتاتىن بىرنەشە عانا ءپان بار.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ باسىندا ساۋالدامادان وتكەن قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ستاندارتتارعا سايكەستىك ماسەلەسى مەكتەپتەردى باعالاۋ دەڭگەيىندە دە قاراستىرىلۋى كەرەك دەگەن پىكىرمەن كەلىستى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى ولگا موجاەۆانىڭ بايانداماسى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مەكتەپ قىزمەتىن باعالاۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى – اككرەديتتەۋگە نەگىزدەلدى. سپيكەر حالىقارالىق اككرەديتتەۋ پروتسەسىندە مەكتەپتەردىڭ ىشكى ءوزىن ءوزى باعالاۋىن ەرەكشە ماڭىزدى كەزەڭ دەپ اتادى. NIS مىسالىندا ولگا يۆانوۆنا ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن ءوزىن ءوزى باعالاۋدىڭ ماڭىزىن تالدادى.
– جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ ءوزىن ءوزى تالداۋ جانە ءوزىن ءوزى باعالاۋ تاجىريبەسىن قولدانىستاعى ستاندارتتارعا سايكەس وزدەرىنىڭ كۇشتى جانە ءالسىز جاقتارىن ءتۇسىنۋ مەن دامىتۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى جوسپارلاۋ ءۇشىن پايدالانا الادى. NIS ءاربىر مۇددەلى مەكتەپكە كونسۋلتاتسيالىق, ادىستەمەلىك جانە ادىسنامالىق قولداۋ كورسەتۋگە دايىن, – دەپ قورىتىندىلادى و.موجاەۆا.
ولگا يۆانوۆنا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىن مىسالعا الا وتىرىپ, ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى مەكتەپتەردەگى ىشكى ەكوجۇيەنى جاقسارتۋعا قالاي كومەكتەسكەنىن كورسەتتى.
– NIS اككرەديتتەۋىنىڭ ءبىرىنشى تسيكلىنىڭ كوماندالىق ساپارلارىندا وقۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن سارالانعان وقىتۋ ستراتەگيالارىن كوبىرەك قولدانۋ ۇسىنىلدى. پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعىندا سەمينار-ترەنينگتەر مەن ۆەبينارلار وتكىزىلدى, وندا مۇعالىمدەر «جاقىن دامۋ ايماعىنا» نازار اۋدارا وتىرىپ, ءار بالانى ونىڭ مۇمكىندىگى مەن قابىلەتى دەڭگەيىندە وقىتۋدىڭ ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن زەرتتەدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ورتالىعى جىل سايىن وقۋ-ادىستەمەلىك حاتىندا وقۋشىلاردىڭ ءىس-ارەكەتى مەن وقۋ ۇدەرىسىن سارالاۋ مىسالدارىمەن سارالاپ وقىتۋ ادىستەرى بويىنشا بولىمدەردى قوسادى. مۇعالىمدەرگە سارالانعان تاسىلدەر نەگىزىندە مەكتەپىشىلىك ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. تاربيەشىلەر ءوز كەزەگىندە ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە بولىسەدى.
مۇعالىمدەردىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – باعالاۋدى وقۋ پروتسەسىنە كەدەرگى كەلتىرمەيتىن جۇيە رەتىندە قالىپتاستىرىپ, جاقسارتۋ. بۇل پىكىردى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مەتيۋ كورتني ۇستانادى.
– كوبىنەسە ءاربىر تەستىلەۋدەن كەيىن وقۋشىلار جاي عانا باعا الادى, ال مۇعالىمدەردىڭ ءادىل نەمەسە ادىلەتسىز ەكەنى سىنىپتاعى جاقسى باعالاردىڭ سانىنا قاراي باعالانادى. دەگەنمەن باعالاۋ دەرەكتەرىنەن ۇيرەنەتىن كوپ نارسە بار. ءبىز ولاردى وقۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن پايدالانا الامىز. مىسالى, تەست پەن ونداعى سۇراقتاردىڭ سايكەستىگىن تەكسەرىپ, ءاربىر وقۋشىنىڭ نە ۇيرەنگەنىنە بايلانىستى ۆىگوتسكي بويىنشا جاقىن دامۋ ايماعىن انىقتاپ, بەلگىلى ءبىر پاندىك سالادا وقىتۋدىڭ قالاي جۇرەتىنى تۋرالى تۇسىنىگىمىزدى تەرەڭدەتە الامىز.
پەداگوگيكالىق ولشەۋلەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ساۋلە ۆيلدانوۆا شەتەلدىك ساراپشىنىڭ وي-پىكىرىن جالعاستىرا وتىرىپ, مۇعالىمدەر پراكتيكاسىنىڭ باعالاۋ ءادىسناماسىنا جان-جاقتى توقتالدى. ساۋلە ايفوۆنا باعالاۋ وقۋشىلارعا عانا ەمەس, سونداق-اق پەداگوگكە دە بايلانىستى ەكەنى تۋرالى ايتتى – كەز كەلگەن وقۋشى تۇسىنىكتى ءارى قىزىقتى ساباق بەرە الاتىن مۇعالىمنىڭ دارىسىنە قاتىسىپ, ءادىل باعا العىسى كەلەدى, سەبەبى بۇل ءۇردىس جوعارى ناتيجە اكەلەتىنى ءسوزسىز.
– مۇعالىم شەبەرلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى – ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا مۇعالىمنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى تۋرالى ەڭ وبەكتيۆتى اقپارات كوزى بولىپ سانالاتىن ساباق بولىپ سانالادى. سوندىقتان مۇعالىمدى باعالاۋ جۇيەسى باقىلاۋ, كەرى بايلانىس, ساباقتى وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە نەگىزدەلگەن. مۇعالىم جىل سايىن تاجىريبەنى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, وقۋدا نەنى جاقسارتۋ كەرەكتىگىن انىقتاۋ نەگىزىندە كاسىبي دامۋ ماقساتىن قويادى. ساباقتا ماقساتقا جەتۋ جۇيەلى, جيناقى تۇردە بايقالادى. رەفلەكسيا ساباقتىڭ ءساتتى ءوتۋىن باعالاۋعا جانە تاجىريبەنى دامىتۋ ءۇشىن الداعى ارەكەتتەردى جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ساۋلە ۆيلدانوۆا.
اقىن ماعجان جۇماباەۆ وسكەلەڭ ۇرپاقتى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدە كوپعاسىرلىق سالت-داستۇرلەردى جانە حالىقتىڭ پەداگوگيكالىق مۇراسىن پايدالانۋدى ەرەكشە اتاپ وتكەنى بەلگىلى. ءوز ەڭبەكتەرىندە ول بۇگىندە ەنگىزىلگەن كريتەريالدى تاسىلگە سايكەس كەلەتىن باعالاۋدى دۇرىس ءتۇسىنۋ تۋرالى يدەيانى بىرنەشە رەت كورسەتكەن. تاربيەلىك اسپەكت مۇعالىمنىڭ ساباقتاعى قىزمەتى ارقىلى كورىنەدى. ادەبي شىعارمالار مەن ماتەماتيكانى بىرىكتىرەتىن قىزىقتى تاپسىرمالار ازىرلەۋ تاجىريبەسىمەن NIS-ءتىڭ ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمى انار بايمۋرزاەۆا ءبولىستى, ال ءوزىن ءوزى باعالاۋ جانە كەرى بايلانىس ارقىلى وقۋ ماتەريالىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە ىقپال ەتەتىن باعالاۋ تۋرالى مىسالدى ەلوردالىق №48 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى گۇلشات كاپشاەۆا ۇسىندى.
پەداگوگتەردىڭ باعالاۋعا قاتىستى ويلارىن مەكتەپتەگى باعالاۋ تۋرالى پىكىرلەرىن بولىسكەن وقۋشىلار ءۇنى ءبولدى. ايتا كەتۋ كەرەك, وقۋشىلاردىڭ كوزقاراسى ءار الۋان – ءبىرى باعالاۋ نە ىستەۋ قاجەتىن جانە قانداي باعىتتا دامۋ كەرەكتىگىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى دەپ سەنەدى, ال ءبىرى ماتەريالدى يگەرۋ – ەڭ ماڭىزدى ءۇردىس, ول ءۇشىن باعا قويۋ مىندەتتى ەمەس دەپ ەسەپتەيدى.
كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي كەلە ك.ءشامشيدينوۆا كەز كەلگەن باعالاۋ جۇيەسى ادامدى وقۋعا ىنتالاندىرۋى ءتيىس ەكەنىن, ال شىنايى ساپالى باعالاۋ جۇيەسى مۇعالىمنىڭ كۇندەلىكتى ساپالى جۇمىسىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ساپا – باعالاۋدىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار نازارىنا ۇسىنىلعان بەينەروليك رەسپۋبليكا بويىنشا ۇستازدار قاۋىمىنا بۇرىننان تاپتىرماس قۇرال بولىپ كەلگەن ادىستەمەلىك رەسۋرستاردىڭ سان الۋان ءتۇرىن ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ۇسىنىلعان ماتەريالدار 400 مىڭعا جۋىق پەداگوگ تىركەلگەن NIS-ءتىڭ «جۇيەلىك-ادىستەمەلىك كەشەن» بىرىڭعاي پلاتفورماسىندا ورنالاستىرىلادى. جاك پورتالىندا كريتەريالدى باعالاۋعا ارنالعان ادىستەمەلىك ماتەريالدار مەن سپەتسيفيكاتسيالار جانە قالىپتاستىرۋشى جانە جيىنتىق باعالاۋ تاپسىرمالارىنىڭ ۇلگىلەرى ورنالاستىرىلعان. «پەداگوگتەردىڭ ازىرلەمەلەرى» بولىمىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ «باعالاۋ ءۇشىن تاپسىرمالاردى ازىرلەۋ جانە ساراپتاۋ» وقۋ كۋرستارىندا تەرەڭدەتىلگەن ءبىلىم بەرۋ بويىنشا دايىنداعان جيىنتىق باعالاۋ جۇمىستارىنىڭ ۇزدىك نۇسقالارى ۇسىنىلعان. وزگە دە پايدالى رەسۋرستار قاتارىندا باعالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مۇعالىمدەرگە ارنالعان ونلاين كۋرستار, وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن باعالاۋعا ارنالعان ونلاين ترەناجەر, مۇعالىمگە جيىنتىق جۇمىستى اياقتاۋ ءۇشىن وڭتايلى ۋاقىتتى ەسەپتەۋگە كومەكتەسەتىن ونلاين-كالكۋلياتور جانە ءاربىر مۇعالىم بىلىكتىلىك ساناتىنىڭ دەڭگەيىنە جانە وقىتىلاتىن پانگە سايكەس وقۋ جىلىنا ماقسات قويا الاتىن كاسىبي دامۋ ماقساتى كونسترۋكتورى بار.
ء«بىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى باعالاۋدىڭ ءرولى» – ىبىراي ءالتىنساريننىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان «جاڭا جاعدايداعى ءبىلىم بەرۋ» جوباسى اياسىندا NIS-تە وتكەن ءۇشىنشى دوڭگەلەك ۇستەل ەكەنىن ايتا كەتكەن ابزال.
