فەستيۆالدىڭ اشىلۋىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بولات تىلەپوۆ انيماتسيا ونەرى ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ – ۇلتتىق «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسىنىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «وزدەرىڭىزگە ءمالىم, العاشقى قازاق مۋلتتۋىندىسىنىڭ جارىق كورگەنىنە بيىل 54 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ۇلتتىق انيماتسيانىڭ جەتكەن جەتىستىگى دە, كوتەرىلگەن بيىگى دە از ەمەس. ەڭ باستىسى, تالاي تالانتتار ءوسىپ, ۇلتتىق مەكتەپ قالىپتاستى. دەسە دە, زامان كوشى ىلگەرى كەتۋدە. وعان ىلەسۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بارلىق مۇمكىندىك بار. ءبىلىمى مەن بىلىگى مول شىعارماشىل جاستار, ماماندىق ءناسىبىن پايدالى كاسىپكە اينالدىرعان جەكەمەنشىك ستۋديالار, جاڭا يدەيالار مەن تىڭ باستامالار جانە ەڭ باستىسى, وسى ەڭبەكتى تۇتىنۋعا دايىن ۇلان-عايىر ەل, جاسامپاز اۋديتوريا بار», دەدى ۆيتسە-مينيستر. سونداي-اق بولات تىلەپوۆ ءوز سوزىندە مەملەكەتتىك تاپسىرىستى تياناقتى رەتتەيتىن, ماقساتتى جۇمسايتىن جۇيە جوق ەكەنىن العا تارتتى. سول سەبەپتى انيماتسيامەن اينالىساتىن شىعارماشىلىق توپتاردى قولداۋدىڭ جاڭا جۇيەسى پايدا بولاتىنىن حابارلادى. «كەلەسى جىلدان باستاپ, جاڭادان قابىلدانعان ۇلتتىق جوبا اياسىندا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى جانىنان «قازاق انيماتسيا» شىعارماشىلىق بىرلەستىگى ءوز جۇمىسىن باستايتىن بولادى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – ۇلتتىق انيماتسيا نارىعىندا جۇرگەن شىعارماشىل توپتارعا ءبىر ورتالىقتان قولداۋ بولىپ, وتاندىق ءونىمنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. ەكىنشىدەن, انيماتسيا ونەرىن تەك بالالار كونتەنتى رەتىندە ەمەس, كينو مەن جارنامانىڭ, كومپيۋتەرلىك ويىندار مەن ۆەب-كوممۋنيكاتسيا تىلىنە اينالدىرۋ ارقىلى تولىققاندى ۇلتتىق اقپاراتتىق رەسۋرس قالىپتاستىرۋ. ۇشىنشىدەن, ارينە الەمدىك مۋلتيندۋستريا وكىلدەرى مەن ونىڭ ىشىندە بۇگىنگى فەستيۆالعا قاتىسىپ وتىرعان شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن دە تىعىز بايلانىس ورناتىپ, قازاق انيماتسياسىن حالىقارالىق دارەجەگە كوتەرۋ», دەدى بولات تىلەپوۆ.
سونداي-اق فەستيۆال بارىسىندا تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ انيماتسيا ونەرىنىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن كەلەشەك باعدارى تالقىلاندى. فەستيۆالدىڭ ەكىنشى كۇنى ۇيىمداستىرىلعان دوڭگەلەك ۇستەلگە قازاق مۋلتيپليكاتسياسىنىڭ وكىلدەرى مەن باۋىرلاس تۇركى ەلدەردىڭ بەلگىلى رەجيسسەر-انيماتورلارى قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ باس پروديۋسەرى اداي ءابىلدا, حالىقارالىق ÁMEN انيماتسيالىق فيلمدەر فەستيۆالىنىڭ پرەزيدەنتى ماقپال جۇماباي, انيماتسيا پروديۋسەرى جانە رەجيسسەر مۋساب گۇندۇز (تۇركيا), رەجيسسەر-ستسەناريست, قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ, Balapan تەلەارناسىنىڭ باس پروديۋسەرى ساندۋعاش بايماحانقىزى, كوميكس جانە قوزعالىس سۋرەتشىسى مۇستافا احمەت قارا (تۇركيا), رەجيسسەر-مۋلتيپليكاتور تۇردىبەك مايدان, رەجيسسەر-انيماتور ازيزبەك مۋحامەدوۆ (وزبەكستان) جانە وتاندىق كينوستۋديالاردىڭ جەتەكشىلەرى بار. قاتىسۋشىلار باسقوسۋدا كەلەشەكتە تۇركى دۇنيەسىنىڭ انيماتورلارىن بىرىكتىرۋ كەرەك دەگەن ماسەلەگە ءبىراۋىزدان توقتادى. تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اراسىنداعى انيماتسيالىق فيلمدەر وندىرىسىنە قاتىستى ماماندار مەن كومپانيالاردى بىرىكتىرەتىن ورتالىق ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتقان ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ باس پروديۋسەرى اداي ءابىلدا بۇل ۇسىنىستى ورىندى دەپ ەسەپتەيدى. «تۇركى ەلدەرىنىڭ انيماتسيا ماماندارىن بىرىكتىرىپ, سول جۇمىستى جۇيەلەسەك, اۋقىمدى اۋديتوريانى قامتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. قىزىعۋشىلىق بار, الايدا ارەكەت جوق. تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا كوپىر بولاتىن ۇيىم قۇرۋىمىز كەرەك», دەدى ا.ءابىلدا.
ال مۋساب گۇندۇز تۇركى حالىقتارى ءوز اراسىندا نيەتتەس, پىكىرلەس, جاناشىر بولۋى ماڭىزدى ەكەنىن باسا ايتىپ, ورتاق ۇيىم قۇرۋدى قولدايتىنىن جەتكىزدى. «تۇركيادا 85 ميلليونعا جۋىق حالىق بار دەسەك, ونىڭ 20 ميلليونى – ءبىزدىڭ نەگىزگى اۋديتوريا, ياعني بالالار. ءبىز كەشە فەستيۆالدا قازاق كورەرمەنىنە ۇسىنعان Istanbul Muhafizlary ءفيلمىن تۇركيادا 10 ملن بالا تاماشالاپ, جوعارى رەيتينگكە قول جەتكىزدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك, ول سونداي-اق ءبىزدى العا جەتەلەپ, ىنتالاندىرىپ وتىرادى. ال تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اۋديتورياسى بۇدان دا ۇلكەن, شامامەن 200 ميلليوننان استام ادام. انيماتسيا قىمبات جانر, كوپ قارجىنى قاجەت ەتەدى. ال وسى تۇركى ەلدەر اۋديتورياسى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن نارىق بولماق. تۇركى ەلدەرىنە ورتاق بىرلەستىك قۇرۋدى ءبىز دە قولدايمىز», دەدى تۇرىك انيماتسيا پروديۋسەرى.
حالىقارالىق ÁMEN انيماتسيالىق فيلم فەستيۆالىنىڭ پرەزيدەنتى ماقپال جۇماباي انيماتسيادا تۇركى ەلدەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ۇلتتىق انيماتسيانى دامىتۋدا وقشاۋلانىپ, ەسىك-تەرەزەمىزدىڭ بارلىعىن جاۋىپ وتىرۋعا بولار ەدى, بىراق ءبىز باسقا جولدى تاڭدادىق. ءبىز بىرلىك, دوستىق, تۇركى جولىن تاڭدادىق. ءبىز تىزە قوسىپ بىرىكسەك, الىنبايتىن قامال جوق ەكەنىن سەزدىك. قوعامدىق ءومىردىڭ ءارتۇرلى سالاسىندا تۇركى بىرلىگى بار. ال انيماتسيادا بۇل بىرلىك السىزدەۋ ەدى. وسى كينوفەستيۆال سول دۇنيەنىڭ نەگىزى بولعان ءىرى پلاتفورماعا اينالىپ جاتىر», دەدى ماقپال جۇماباي.
سونداي-اق ساراپشىلار انيماتسياعا قاتىستى قارجى تارتۋ, قۇقىقتىق رەتتەۋ, اۋديتوريانىڭ تالعامى مەن تالابىنا ساي بولۋ, جاس دارىنداردى وقىتۋ, تەحنيكالىق جابدىقتاۋ سەكىلدى كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. دوڭگەلەك ۇستەل قاتىسۋشىلارى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ انيماتسياداعى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتىپ, ورتاق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا قادام جاساۋعا ۋاعدالاستى.
بيىلعى ءىس-شارانىڭ وزگەشەلىگى – فەستيۆال اياسىندا ترەنينگ-ماستەر كلاستار وتكىزىلدى. ديسنەي كومپانياسىندا جۇمىس ىستەگەن, الەمگە تانىمال ۇزدىك تۋىندىلاردىڭ جاسالۋىنا قاتىسقان الەكساندر دوروگوۆ ءدارىس وقىدى. سونىمەن قاتار «ماشا جانە ايۋ» ءمۋلتفيلمىنىڭ جاساۋشىلارى, رەجيسسەرى وتاندىق ماماندارعا ساباق ءوتتى. فەستيۆال اياسىندا تۇركى-ستاندىق بالدىرعاندارعا تۇركى ەلدەرىنىڭ ۇزدىك مۋلتفيلمدەرى تەگىن كورسەتىلدى. سونداي-اق قازاق انيماتسياسىنىڭ ءوسۋ دەڭگەيى جونىندە مامانداردىڭ پىكىرىن دە بىلۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ءيا, قازاق ءمۋلتفيلمى دەگەندە ەسىمىزگە اۋەلى «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» دەگەن تۋىندى تۇسەرى انىق. حالىق ەرتەگىسىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن بۇل مۋلتفيلم 1967 جىلى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. تۋىندى اۆتورى قازاق مۋلتيپليكاتسيا ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى – امەن قايداروۆ. ايتا كەتەلىك, ونىڭ قولىنان شىققان «قارلىعاش» 1968 جىلى لەنينگراد (قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ) قالاسىندا وتكەن ءىىى بۇكىلوداقتىق كينوفەستيۆالدا ءىىى جۇلدەنى يەلەنسە, 1975 جىلى حالىقارالىق نيۋ-يورك مۋلتفيلمدەر فەستيۆالىندە «كولا پراكسينوسكوپ» جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. سول العاشقى تۋىندىدان بەرگى جارتى عاسىردا قازاق انيماتسياسى بىلىكتى ماماندارمەن تولىقتى. دەگەنمەن قازاق ءمۋلتفيلمى ەرەكشە تۋىندىلاردى ۇسىنىپ, بالالار بولاشاعىنا ۇلەسىن تيگىزۋ ءۇشىن قارجى ماسلەسەسى تولىقتاي شەشىلۋى ءتيىس. ماماندار انيماتسيالىق فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ, كوپشىلىككە جول تارتۋىنان بولەك, اقشالاي دا پايدا اكەلۋى كەرەكتىگىن ايتادى. ءمۋلتفيلمدى ومىرگە اكەلۋ, ونى بالالاردىڭ ساناسى قابىلدايتىنداي ءتۇسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بۇل ورايدا رەجيسسەر-ستسەناريست باتىرحان داۋرەنبەكوۆ زاماناۋي سيۋجەتتەرگە جۇگىنۋ ارقىلى مۋلتفيلمگە سۇرانىستى ارتتىرۋعا بولاتىنىن ايتادى. قازىرگى بالالاردى قىزىقتىرۋدىڭ ءوزى قيىن شارۋا, ونشا-مۇنشاعا ەلەڭ ەتە بەرمەيدى. كەڭەس داۋىرىندەگى بالدىرعاندارمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ پسيحولوگياسى وزگەرگەنى ءمالىم. سول سەبەپتى انيماتورلار زاماناۋي ەلەمەنتتەردى قوسۋ ارقىلى, بالالاردىڭ ۇلتتىق مۋلتفيلمدەردى كورىپ وسۋىنە جول اشىلاتىنىن ايتادى.
فەستيۆالعا كەلىپ تۇسكەن جۇمىستاردى ادىلقازىلار القاسى ستسەناري, رەجيسسۋرا, انيماتسيا, كەيىپكەر, كوركەمدىك شەشىم بويىنشا باعالادى. ايتا كەتەلىك, انيماتسيالىق فەستيۆالدا ايگىلى شەتەل انيماتور مۋلتيپليكاتورلارى مەن وتاندىق بىلىكتى ماماندار قازىلىق ەتتى. سونىمەن حالىقارالىق ÁMEN فەستيۆالىندە وزبەك رەجيسسەر-انيماتورى ازيزبەك مۋحامەدوۆتىڭ «دوم نا كولەساح» ءمۋلتفيلمى «ۇزدىك انيماتسيالىق فيلم» اتاندى. وزبەك رەجيسسەرى بايقاۋعا ەكى بىردەي جۇمىسىن ۇسىنعان. ولاردىڭ ءبىرى «ۆولشەبنىي تانبۋر» قىسقامەترلى انيماتسيالىق ءفيلمى «ۇزدىك قويۋشى سۋرەتشى» اتالىمىندا توپ جارسا, «دوم نا كولەساح» تۋىندىسى فەستيۆالدىڭ «ۇزدىك انيماتسيالىق ءفيلمى» دەپ تانىلدى. «امەن قايداروۆ اتىنداعى فەستيۆالعا قاتىسىپ, قازاق انيماتسياسىنداعى دوستارىممەن قاۋىشقانىما وتە قۋانىشتىمىن. تۋىندىلارىمىزدىڭ جوعارى باعالانىپ, ەڭبەگىمنىڭ ەلەنگەنى – ۇلكەن مارتەبە. كورەرمەندەرىمىزبەن فيلمدەردى جاساۋعا اتسالىسقان شىعارماشىلىق توپ بۇل جۇلدەلەردى ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىل الاتىنىنا سەنىمدىمىن. «دوم نا كولەساح» ومىردە ءبارى بار, بىراق ارام نيەتتى ادامداردىڭ سوزىنە قۇلاق اسامىن دەپ وزگەنىڭ سوزىنە ىلەسىپ, ءوز ويىنان ايىرىلىپ قالعان جان تۋرالى شىعارما», دەيدى ازيزبەك مۋحامەدوۆ. جەڭىمپازدار ودان بولەك تاعى توعىز اتالىم بويىنشا انىقتالدى. ەكى بىردەي قاتىسۋشىنىڭ جوباسى ۇزدىك سەريال اتاندى. تىنىشقالي تىلەگەنوۆتىڭ «بۇزىعىم» جانە بەكدوس سايات ۇلىنىڭ «سۋپەركولىك سامۇرىق» مۋلتحيكاياسى وزگە جۇمىستار اراسىنان وزىق شىقتى. شەتەلدىك قاتىسۋشىلار اراسىنان تاجىكستان مەن باشقۇرتستان انيماتورلارىنىڭ جۇمىسى جوعارى باعالاندى. باشقۇرت انيماتورى ريم شارافۋتدينوۆ «زولوتوي دۆورەتس» تۋىندىسىمەن «ۇزدىك رەجيسسەرلىك» جۇمىستى جەڭىپ الدى. وسى اتالىم بويىنشا ەكىنشى جەڭىمپاز – La Gare قىسقامەترلى انيماتسيالىق ءفيلمىنىڭ رەجيسسەرى ايان ماروككانسكي. ال تاجىكستاندىق قاتىسۋشى لوليسانام ۋلۋگوۆا «حۋۆايدو» مۋلتفيلمىمەن «ۇزدىك ستسەناري اۆتورى» اتاندى.
ودان بولەك ادىلقازىلاردىڭ ارنايى سىيلىعىمەن رەجيسسەر نۇرگۇل داۋىتوۆا مەن سۇلتان قىدىرباەۆ ماراپاتتالدى. ال رەجيسسەر مەيىرجان تولەپباي «كورەرمەن كوزايىمى» اتالىمىنا يە بولدى. بايقاۋعا ۇسىنىلعان كوميكستەر اراسىندا ءمادي وتەگەنوۆتىڭ «باتىل ساقشىلار» جۇمىسى ۇزدىك دەپ تانىلدى. ال فەستيۆالدىڭ ەڭ جاس قاتىسۋشىلارى تۇركىستان وقۋشىلار سارايىنىڭ انيماتسيا ۇيىرمەسىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى كرەاتيۆتى قوزقاراسى ءۇشىن ماراپاتتالدى.
